y; Do samoczynnego regulowania zaworów, oporników lub tym podobnych czesci slu¬ zacych do kontrolowania stanów cieczy, gazów, temperatur, pradów elektrycznych itd. potrzebne jest w wielu przypadkach urzadzenie zwrotne celem unikniecia prze- regulówania czlonu kontrolnego (zaworu lub temu podobnego) i przywrócenia urza¬ dzenia kontrolnego do polozenia równowa¬ gi (polozenia wyjsciowego). Szczególniej w tych przypadkach, kiedy uplywa pewien szas od chwili wyregulowania czlonu kon¬ trolnego do momentu, gdy zmiana w regu¬ lowaniu da sie odczuc czlonowi odbieraja¬ cemu impulsy zmian (odbieraczowi impul¬ sów) jest bardzo wazne, aby czlon kontrol¬ ny nie byl regulowany wiecej, niz potrzeba dla przywrócenia równowagi w procesie kontrolnym, a to w celu unikniecia prze- regulowania i wahan.Wynalazek niniejszy dotyczy takiego urzadzenia kontrolnego o lagodnym ruchu powrotnym, z odbieraczem impulsów nie¬ zaleznym od niego, który to odbieracz im¬ pulsów przy pomocy czynnika pod cisnie¬ niem zwlaszcza sprezonego powietrza, dziala na przekaznik w jednym kierunku, przy czym przekaznik ten uruchomia urza¬ dzenie serwomotorowe, skladajace sie z cylindra roboczego z tlokiem, odwracalne¬ go silnika, membrany lub podobnego czlo¬ nu dla uruchomienia urzadzenia kontrolne¬ go, które jest zasadniczo znamienne tym, ze przekaznik skladajacy sie z dzwonu po¬ wietrznego lub temu podobnego, zaopa¬ trzonego w plywak, i z otwartej zwrotnejkomory albo kilku takich komór, laczacych sie z powietrznym dzwonem, moze byc uru¬ chomiony za pomoca wspomnianego czyn ^lika^w kierunku odwrotnym do kierunku diZiiafaMa cisnienia tego czynnika, na któ¬ ry to czynnik posrednio albo bezposrednio frddzialyw?. urzadzenie serwouiotorowe i przejmuje ruch od niego, przy czym komo¬ ra powrotna laczy sie najkorzystniej przez nastawny zawór dlawiacy z naczyniem ma¬ jacym urzadzenie do utrzymywania zas:d- niczo stalego poziomu zawartej w nim cie¬ czy.Przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku do kontrolowania temperatury Jest przedstawiony schematycznie na ry¬ sunku.Liczba 1 oznaczono zbiornik z olejem, liczba 2 — pompe olejowa zebata, podaja ca olej do urzadzenia, liczba 3 — rure ssa¬ ca tej pompy zebatej, a liczba 4 — rure tloczaca tej pompy, przez która olej jest tloczony do zaworu suwakowego 5, 6, 7, 8, Zawór ten sklada sie z korpusu 5, obroto¬ wej tulei 6, która jest polaczona z walem pompy i na skutek tego obraca sie, oraz okraglego suwaka 7, skladajacego sie z dwóch czesci tlokowych 8, polaczonych waskim trzpieniem srodkowym. O s-sidze- nie suwaka 7, 8 w obracajacej sie tulei 6 powoduje zmniejszenie oporu tarcia przy przesunieciu suwaka. Pierscieniowy prze¬ wód 9 w korpusie 5 zawora suwakowego 5, 6, 7, 8 i otwory 10 w obracajacej sie tu¬ lei lacza sie rura 4 z pompa 2. Drugi pier¬ scieniowy przewód 21 w korpusie zaworu i otwoiry 22 w obracajacej sie tulei, lgcza sie z przewodem wylotowym 23 oleju. Pier¬ scieniowy przewód 11 w korpusie zaworu i otwoiry 12 w obracajacej sie tulei lacza sne przewodem 13 z serwomotorem 14, 15.Serwomotor ten sklada sie z cylindra ro¬ boczego 14 z tlokieim 15, którego tloczysko 16 polaczone jest przy pomocy linki 17 z czlonem kontrolnym, w tym przypadku z zaworem kontrolnym 19, który jest obcia¬ zony przeciwwaga 20.Liczba 24 oznaczono sprezynowy zawótr przelewowy, umieszczony w tloczacej ru¬ rze pompy do ustalania w niej dowolnego cisnienia. Nadmiar przepompowanego ole¬ ju, a mianowicie oleju niieplynacego do cy lindra 14, plynie przewodem 25 do naczy¬ nia 26 o stalym poziomie. Liczba 27 ozna¬ czono wentylator, który tloczy czynnik sprezony, zwlaszcza powietrze, przez prze¬ wód 28, posiadajacy odcinek zwezony 29, który jest korzystnie tak zwymiarowany, ze cisnienie powietrza w przewodzie 28 spada mniej wiecej o polowe wielkosci ist- nkijacej przed tym odcinkiem zwezonym Wyplyw powietrza z przewodu 28 przez otwór 30a jest mniej lub wiecej ograniczony zaworem 30, uruchomnamym za pomoca ter¬ mostatu 31 umieszczonego w naczyniu 32, w którym kontrolowiana ma byc tempera¬ tura. Zimna ciecz doprowadzana zostaje do tego naczynia przewodem 33, a goraca ciecz — przewodem kontrolowanym za pomoca zaworu kontrolnego 19. Przewód 28 laczy sie z dzwonem powietrznym 35 za pomoca posredniego przekaznika, któ¬ ry w tym przykladzie, oprócz dzwonu po¬ wietrznego 35, sklada sie jeszcze z plywaka 36, powrotnej komory 37 i przewodu 38 w celu zapobiezenia wyplywowi powietrza i oleju przez otwór 38a przeznaczony dla preta 39 plywaka, który to pret przecho¬ dzi przez dno dzwonu powietrznego. Ko¬ mora powrotna 37 zapewnia lagodny ruch powrotny. Jej czesci 37a i 376 sa ze soba swobodnie polaczone i lacza sie z naczy¬ niem 26 tylko przy pomocy zaworu dla¬ wiacego 18. Plywak 36 jest polanzony z suwakiem 7, 8 przy pomocy preta 39, przez rura 36a osadzona w plywaku i za pomoca dzwigni katowej 40 umocowanej w punk¬ cie 41. Przeciwwaiga 42 utrzymuje równo¬ wage plywaka. Powrotna komora 37 i dzwon powietrzny 35 sa polaczone ze so¬ ba i, jak wyzej podano, z naczyniem 26 o stalym poziomie zaworem dlawiacym 18, Komora 43, znajdujaca sie ponizej tloka 15 w cylindrze roboczym 14, jest wypelniona / a —niescisliwa ciecza i laczy sie z komora po¬ wrotna i dzwonem powietrznym przez przewód powrotny 44.Opisane urzadzenie dziala w nastepuja Cy sposób.Kiedy suwak 7, 8 osiagnie polozenie po¬ kazane na rysunku, otwory 10 i 22 w obro¬ towej tulei 6 sa zamkniete czesciami tlo¬ kowymi 8 suwaka. Zawór suwakowy 5 6 7, 8 osiaga to polozenie wówczas, gdy tem¬ peratura w naczyniu 32 jes': normalna (temperatura wymagana). Olej, ssany przez pompe rura 3 ze zbiornika 1 oleju i tloczo¬ ny do rury 4, nie moze wtedy przejsc przez suwak 7, 8 i otwory 10, lecz wyplywa przez zawór przelewowy 24, który otwiera sie przy pewnym okreslonym cisnfjeniu, taik ze olej odplywa przewodem 25 do naczynia 26 o stalym poziomce, skad splywa do zbiornika L Równiez olej z cyl/ndira robo¬ czego 14 nie moze odplynac przez tuleje 6 oraz suwak 7, 8 i dlatego urzadzenie znaj¬ duje sie w polozeniu równowagi. Poziom w komorze powrotnej 37 jest wtedy ten sam, co i w naczyniu 26, poniewaz zawór dlawiacy 18 jest stale mniej lub wiecej otwarty.Jezeli temperatura w termostacie 31 w naczyniu 32 wzrasta, wtedy wylot 30a zo¬ staje przymkniety do pewnego stopnia za¬ worem 30 polaczonym z termostatem, przez co opór wyplywu powietrza z prze¬ wodu 28 zostaje zwiekszony. Cisnienie po¬ wietrza w dzwonie- powietrznym 35 wzra¬ sta wtedy, przez co poziomi oleju w dzwo¬ nie powietrznym oraz plywak obnizaja sie, przy czym plywak pirzesuwa suwak 7, S przy pomocy przekladni dzwigniowej. (li¬ twory 10 obrotowej tulei sa wtedy otwarta, to tez olej plynie do cylindra 14 i tlok 15 zostaje zepchniety w dól, co powoduje, ze zawór 'kontrolny 19 zostaje przymkniety tak, iz doplyw goracej cieczy do naczynia 32 zostaje zredukowany, przez co tempe¬ ratura w tym naczYniu spada. Gdy tlok 15 zostaje przesuniety w dól, olej wyplywa z komory cylindra 43 przewodem 44 do po¬ wrotnej komory 37, przez co poziom w niej podnosi sie, a tym sadnym podnosi sie takze i plywak w dzwonie powietrznym tak, ze wracaja one do normalnego polozenia czy1 li do tak zwanego polozenia równowagi.Suwak 7, 8 wówczas jest równiez przesu¬ niety do swej pozycji równowagi tak, ze otwory 10 obrotowej tulei zostaja zamknie¬ te. Jezeli temperatura w naczyniu 32 w dalszym ciagu wzrasta,, wylot 30a zostaje coraz bardziej przymkniety zaworem 30 termostatu, zwiekszajac przez to coraz bar¬ dziej cisnienie powietrza w dzwonie po¬ wietrznym 35 taik, ze poziom oleju w nim i plywak opuszczaja sie ponizej polozeni równowagi. W wyniku tego otwory 10 zo¬ staja otwarte i wiecej oleju plynie do cy¬ lindra roboczego 14, tak ze tlok 15 jest spychany coraz bardziej w dól, a zawór kontrolny 19 jest jeszcze bairdziej przymy¬ kany. Teraz jeszcze wieksza ilosc oleju plynie z komory cylindra 43 do powrotnej komory 37, a tlok posuwa sie w dalszym ciagu w dól, dopóki tyle oleju nie naleie sie do komory powrotnej, ze poziom oleju i plywak w dzwonie powietrznym podnio¬ sa sie do polozenia równowaigi, fprzy czym poziom w komorze powrotnej podlnosi s:e o tyle, ze uizysikujie równowage w^ledem wyzszego cisnienia powietrza w dzwonie powietrznym. Z chwila gdy zawór kontrol¬ ny 19 zostal zamkniety na tyle, ze tempe¬ ratura nie wzrasta juz w termostacie, ale jest jeszcze wyzsza od normalneij, odpowia¬ dajacej wyzszemu cisnieniu powietrza w dzwonie powietrznym, wówczas poziom oleju w powrotnej komorze jest wyzszy od normalnego (jest równowaga miedizy tym cisnieniem powietrza i slupem oleju). Cho¬ ciaz temperatura jest jeszcze za wysoka olej nie plynie juz do cylindra roboczego.Dzieki zmniejszonemu doplywowi goracej cieczy do naczynia 32, temperatura w ter¬ mostacie stopniowo spada tak, ze odle¬ glosc miedzy zaborem 30 i wylotem 30a zwieksza sie, w wyniku czego ciagle 3zmniejsza sie wyplyw powietrza z rurki i di- feienic w dzwonie powietrznym opada co¬ raz bardziej. Trwa to dopóty, az tempera- tmra staije sie znów normalna, kiedy to równiez odleglosc miedzy zaworem 30 i wylotem 30a stanie sie znów normalna.W miedzyczasie olej wyplynal z komory powrotnej przez zawór dliawiacy 18 do na¬ czynia o stalym poziomie tak, ze poziom w komorze powrotnej i wspomnianym na¬ czyniu osiagna równowage. Powrotna szyb¬ kosc Jest ustalana zaworem dlawiacym 18 i jest dostosowana do warunków pracy.Jego polozenie jest prawidlowe, gdy po dzialaniu urzadzenia kontrolnego poziom w komorze powrotnej i cisnienie powietrza w przewodzie 28 oraz w dlzwonie powietrz¬ nym 35 sa w danym momencie w równo¬ wadze.Jezeli temperatura w naczyniu 32 spada ponizej normalnej wysokosci, wówczas ten sam proces powtarza sie, jednakze w od¬ wrotnym kierunku. Cisnienie w przewo¬ dzie 28 spada wtedy ponizej normy tak, ze plywak podnosi sie i przesuwa suwak 7 na lewo, olej wówczas wyplywa z cylindra roboczego 14 przewodem 13, dalej przez otwory 22 i przewód 23, tlok 15 zas zosta¬ je przesuniety w góre i poziom oleju w ko¬ morze powrotnej opada.Wyzej wspomniane urzadzenie jest opi¬ sane tylko- jako przyklad wykonania. Rów¬ niez inne przyrzady moga byc uzyte jako serwomotory, np. odwracalny silnik elek¬ tryczny, przy czym przekaznik uruchamia kontakty elektryczne tego silnika. W tym przypadku na cieicz uzywana dla hydrau¬ licznego ruchu powrotnego moze dziialac tlok, membrana albo czlon podobny, pola¬ czony np. z dzwignia kontrolnego czlonu 19 albo innym czlonem przekazujacym ruch od serwomotoru do czlona kontrolne¬ go.Zamiast zaworu 19 uzywacie byc moga inne czlony kontrolne, np. oporniki albo elektryczne kontakty, jezeli kontrolowany ma byc prad elektryczny.Czynnik przekazujacy cisnienie do cyliii- zródla cisnienia innego niz pompa.Zamiast uwidocznionego zaworu suwa¬ kowego, uzyty byc moze inny zawór lub dowolny inny czlon.Na ciecz w komorze powrotnej mozna tez oddzialywac posrednio przez oddziel¬ ny cylinder, membrane lub podobne urza¬ dzenie, polaczone z serwomotorem, czlo¬ nem kontrolnym 19 lub innym czlonem przekazujacym ruch miedzy serwomoto- rem i czlonem kontrolnym.Zamiast plywaka mozna zastotsowac w przekazniku tlok, membrane, miechy albo podobne czlony. Zamiast oleju uzyta byc moze inna ciecz.Rózne czlony nadajace impuls sa uzywa¬ ne stosownie dlo tego, co jest objektem kontrolowanym, np. elektromagnes, rura Bouirdona, plywak, czlon nadajacy impuls dla szybkosci, wilgotnosci i tym podobne.Równiez moga byc zmienione szczególy pod wielu innymi wzgledami w porównaniu z tym, co powyzej bylo opisane i uwidocz¬ nione na rysunku, bez wykraczania po za obreb niniejszego wynalazku. PL