W przemysle drzewnym, papierniczym, tytoniowym lub garbarskim stosuje sie juz dawno noze, wykonane z dwóch róznych gatunków stali, tj. posiadajace tnace ostrze z kosztownej stali narzedziowej i scisle z tym ostrzem zespojona oprawke wzglednie trzymadlo, wykonane z tanszej stali nisko- weglistej, a nawet z zelaza. Noze takie, któ¬ rych ostrze posiada twardosc okolo 60° RC wedlug Rockwella, przy hartowaniu nie pacza sie mimo swej dlugosci i odznaczaja sie zarazem bardzo dobrymi wlasciwoscia¬ mi mechanicznymi, dzieki czemu mozna na¬ dac im pozadane ksztalty np. przez wygi¬ nanie.Znane sa dwa sposoby wykonywania po¬ dobnych nozy, z których jeden zostal za¬ stosowany w Anglii, drugi w Niemczech.Wedlug sposobu angielskiego dwa ga¬ tunki stali zostaja polaczone przez zgrzewa¬ nie w jedna calosc juz w wlewnicy, podzie¬ lonej za pomoca przegrody na dwie czesci, przy czym po napelnieniu jednej czesci wle¬ wnicy stala wysokowartosciowa wyjmuje sie przegrode i napelnia pozostala wolna przestrzen wlewnicy stala zwykla. Aczkol¬ wiek przy tym sposobie dobre zgrzewanie dwóch róznych rodzajów stali nastepuje juz w wlewnicy, to sposób ten posiada jednakze tego rodzaju wady, ze stosuje sie wlewnice o skomplikowanych ksztaltach oraz nalezy miec do dyspozycji równoczesnie dwa pie- *) Wlascicielka patentu oswiadczyla/ ze wynalazcami sa Albin BrykalskCi Kazimierz MogilnickuCe do topienia róznych .gatunków stali. Po¬ nadto wyjmowanie rozgrzanej przegrody z wlewnicy i poniekad polaczonej z juz od¬ lana czescia noza nie nalezy do czynnosci prostych.Wedlug drugiego sposobu, glównie stoso¬ wanego w Niemczech, wlewa sie obydwa gatunki stali nie kolejno lecz równoczesnie do wlewnicy, zaopatrzonej w cienka prze¬ grode z blachy, która w miare wznoszenia sie poziomu odlewanych stali rozpuszcza sie pod dzialaniem ciepla w temperaturze tych stali, przy czym to rozpuszczanie prze¬ grody nie moze jednak odbywac sie za - szybko, aby stale nie przemieszaly sie z so¬ ba, lecz nabraly juz pewnej stalosci i spoi- ly sie/*przez zgrzewanie.Przy wyrobie nozy wedlug sposobu nie¬ mieckiego trzeba miec równiez do dyspo¬ zycji dwa piece, nie ma sie jednak pewno¬ sci, ze uzyska sie zgrzanie obydwóch gatun¬ ków stali jednolicie nieprzerwane z powo¬ du powstania pecherzy i szczelin na scian¬ ce wlewka, przylegajacej do przegrody.Sposób wedlug wynalazku niniejszego rózni sie od wyzej wymienionych sposo-' bów, wymagajacych dwóch pieców, zasad¬ niczo tym, ze unika sie wlewania dwóch róznych metali do formy odlewniczej, po¬ lega zas na tym, ze w wlewnicy umieszcza sie odpowiednio wykuty, zimny rdzen z sta¬ li narzedziowej, pozostawiajac miedzy jego sciankami a sciankami wlewnicy prózne przestrzenie, po czym wlewa sie do tej wle¬ wnicy roztopiona stal niskoweglista, która, otaczajac ze wszystkich stron rdzen, roz¬ grzewa go, a zwlaszcza na jego powierzch¬ ni, az prawie do uplynnienia i powoduje scisle spojenie przez zgrzewanie obydwóch metali. Spojenie to polepsza sie jeszcze przez nastepna dalsza obróbke plastyczna wlewka, zwlaszcza przez walcowanie go w stanie silnie ogrzanym w celu otrzymania plytki o ksztalcie przyblizonym do wyra¬ bianego noza, przy czym w dalszych zabie¬ gach obróbki nastepuje dalsze zgrzewanie rdzenia z stala otaczajaca ten rdzen ze wszystkich stron. Przez nalezyty dobór gru¬ bosci rdzenia ,i odpowiednie rozmieszczenie go w wlewnicy, a zatem i w otrzymanym odlewie, uzyskuje sie pozadana grubosc i szerokosc nakladki stali narzedziowej w gotowym nozu.Sposób wedlug wynalazku pozwala na dogodniejsze i lepsze wykonywanie kazdo¬ razowo jednego noza, ponadto przy dalszym udoskonaleniu tego sposobu mozna z jedne¬ go odlewu o odpowiednio dobranych wy¬ miarach rdzenia i otaczajacej powloki z miekkiej stali otrzymac dwa noze o zada¬ nych wymiarach przez przeciecie podluzne otrzymanej plytki na dwie polowy o szero¬ kosci odpowiadajacej szerokosci noza.' Rysunek przedstawia urzadzenie do wy¬ konywania sposobu wedlug wynalazku slu¬ zace do jednoczesnego wyrobu dwóch je¬ dnakowych nozy.Na rysunku fig. 1 przedstawia przekrój pionowy kokili a, zaopatrzonej w rdzen b, fig. 2 — poprzeczny przekrój wzdluz linii A — B na fig. 1, fig. 3 — przekrój poprze¬ czny wywalcowanego odlewu, fig. 4 i 5 zas — widok i przekrój poprzeczny dwóch wy- krajanych z tego odlewu nozy. Aczkolwiek rdzen b, w celu umocowania jego postawy w kokili a, móglby byc osadzony w odpo¬ wiednim wglebieniu podstawki c, a po¬ nadto jeszcze przytrzymany u góry do¬ datkowa nakrywka, przepuszczajaca po¬ wietrze, to wedlug wynalazku zastosowano usztywniajace podpórki w postaci plasko¬ wników d\, d%, ds, d^. przypawane u góry i u dolu do rdzenia z jego czterech stron i oparte wolnymi koncami o scianki kokili a, przy czym plaskowniki di, d* posiadaja je¬ dnakowa dlugosc, podczas gdy plaskowniki ds, di sa o nierównej dlugosci i rozmieszczo¬ ne tak, iz rdzen b znajduje sie symetrycznie na jednej osi4 poziomej x kokili, lecz jest odsuniety od drugiej osi y ku tej sciance kokili, o która opiera sie najkrótszy plasko¬ wnik di.Przedstawiony na fig. 3 w zmniejszonej podzialce przekrój poprzeczny wywalcowa- neg°, gotowego odlewu uwidocznia, jak splaszczony, teraz rdzen b z stali narzedzio¬ wej ciagle jeszcze jest otoczony ze wszyst¬ kich stron warstwa e miekkiej stali, fig. 4 i 5 zas przedstawiaja widok boczny i prze¬ krój poprzeczny gotowych nozy przy cze¬ sciowym- odslonieciu stali narzedziowej c^yli rdzenia b. Przeciecie odlewu najlepiej jest wykonac narzedziem jednoczesnie zaostrza¬ jacym brzegi obydwóch nozy.Jest rzecza jasna, ze przy mniej ekono¬ micznym sposobie wyrobu jednorazowo tyl¬ ko jednego noza z mniejszego odlewu, od¬ powiednio mniejszy rdzen umieszcza sie przy sciance kokili tak, aby brzeg rdzenfa b zaopatrzony w jeden z krótszych plasko¬ wników di lub d? znajdowal sie w poblizu scianki kokili a, który to brzeg w gotowym nozu stanowi ostrze tnace.Sposób wedlug wynalazku niniejszego posiada te zalety, ze uzyskuje sie bardzo dobre uzasadnione wyzej zgrzewanie oby¬ dwóch rodzajów stali z wykluczeniem za¬ nieczyszczen plaszczyzn stykowych tlenka¬ mi, a dalej — pewnosc, ze rdzen ze stali na¬ rzedziowej nie zostanie spalony wzglednie odweglony przy walcowaniu na goraco, po¬ niewaz jest umieszczony wewnatrz wlewka, ponadto zas uzyskuje sie obnizenie kosztów wlasnych wyrobu nozy przez zastosowanie uproszczonego urzadzenia i zmniejszenia liczby zabiegów, zwlaszcza gdy z jednego odlewu wyrabia sie dwa noze. PL