Wynalazek niniejszy dotyczy urzadzen przelacznikowych, stosowanych w celu ochrony elektrycznych urzadzen lub przy¬ rzadów przed przeplywem przez nie pra¬ du, wyjawszy w okolicznosciach z góry okreslonych. Np. niektóre maszyny wló¬ kiennicze zawieraja elektryczne przewody i pomocnicze mechanizmy, otrzymujace swój prad z uzwojenia dla napiecia niskie¬ go elektrycznego transformatora przyna¬ leznego do danej maszyny, przy czym jed¬ nak trzeba koniecznie przewidziec srodki do natychmiastowego wylaczenia pradu z chwila, gdy maszyna sie zatrzymuje, aby zapobiec mozliwemu uszkodzeniu transfor¬ matora w przypadku, jezeli prad zostaje przypadkowo wlaczany przed ponownym uruchomieniem maszyny. Szczególny ro¬ dzaj srodków przelacznikowych, których wynalazek dotyczy, polega na tym, ze za¬ wieraja one narzady obrotowe, skladajace sie z dwóch czesci wzgledem siebie izolo¬ wanych, przy czym jedna z tych czesci dzwiga ruchoma czesc stykowa w taki spo¬ sób, ze przy obracaniu sie wspomnianego narzadu czesc stykowa podlega dzialaniu sily odsrodkowej, przesuwajacej ja w po¬ lozenie, w którym powstaje elektryczne polaczenie obu czesci, które niknie wów¬ czas, gdy wspomniany czlon przestaje sieobracac, po czym ruchclma czesc stykowa powraca samoczynnie w swoje polozenie wyjsciowe, przerywajac przy tym polacze¬ nie elektryczne.W przelaczniku wspomnianego typu we¬ dlug wynalazku obrotowe czesci, wzgle¬ dem siebie izolowane, skladaja sie z walu lub osi oraz z wystepu pustego piasty rolki obracajacej sie razem z walem, przy czym wspclmniamy wystep ma postac oslony cy¬ lindrycznej, wewnatrz której umieszczona jest, czesc stykowa ruchoma tak, iz po¬ wstaje kontakt z wewnetrzna scianka wy¬ stepu cylindrycznego wskutek dzialania sily odsrodkowej, skoro ilosc obrotów osi rolki przekroczy pewna wartosc z góry okreslona.Nai zalaczonym rysunku przedstawiono przedmiot wynalazku tytulem przykladu.Fijg. 1 przedstawia schematyczny widok boczny urzadzenia w zastosowaniu do ma¬ szyny wlókienniczej; fig. 2 — pionowy przekrój osiowy rolki przelaczajacej, a fig. 3 — odmiane postaci wykonania tej rolki, * równiez w! pionowym przekroju poosio¬ wym. Prety 10 i 11 utrzymywane sa w swoim polozeniu przez kadlub 12 maszyny wlókienniczej sa *jednak izolowane od tej maszyny, a równiez wzgledem siebie, za pomoca podkladek izolacyjnych 13. Pret 10 dzwiga rolke 14* osadzona obrotowo w panewce 101, a pret 11 dzwiga os 15, obracajaca sie razem z rolka 14, jednak izolowana wzgledem tej rolki za pctaioca wkladek izolacyjnych 16. Prad elektrycz¬ ny kontrolny urzadzenia elektrycznego, zatrzymujacego maszyne wlókiennicza, ply¬ nie przewodem 17, laczacym pret /01 z bie¬ gunem 18 transformatora 19, a przewód 21 laczy drugi biegun 20 tego transformatoria z pretem 11 i z innylmi czesciami izolowa¬ nymi maszyny. Rolka 14 jest napedzana za pomoca pasa lub rzemienia przez czesc obrotowa maszyny, dzieki czemu obraca sie ona dopóty, dopóki maszyna dziala.Os 15 posiada przedluzenie osiowe sie¬ gajace do cylindrycznej oslony 141 na rol¬ ce 14, iw urzadzeniu przedstawionym: na fig. 2 os 15 trzyma dwie tarcze 22, 23 wspólosiowe do oslony 141. Dolna tarcza 23 ma ksztalt wklesly (podobny do misecz¬ ki), jak przedstawiono na fig. 2, przy czym dzwiga ona kulke metalowa 24 uwieziona miedzy dolna powierzchnia górnej tarczy 22 i górna powierzchnia (wklesla) tarczy 23. Urzadzenie dniala w ten sposób, ze w czasie obracania sie osi 15 z szybkoscia robocza, kulka 24 zostaje wskutek dziala¬ nia sily odsrodkowej przesunieta na zew¬ natrz, az do zetkniecia sie z wewnetrzna scianka oslony 141. W przypadku zatrzy¬ mania sie 'maszyny, czyli gdy rolka 14 i ós 15 przestaje sie krecic, kulka 24 opada w kierunku ku osi, w polozenie przedsta¬ wione na fig. 2.Gdy maszyna jest w ruchu, a kulka 24 styka sie z wewnetrzna scianka oslony 141, wspomniana kulka tworzy elektryczne po¬ laczenie miedzy tarcza 23 a oslona 141, dzieki czemu powstaje obwód elektryczny, który w brafeu kulki 24 bywa przerywany wskutek przerwy miedzy rolka a osia.Zwykle zatrzymywanie maszyny w znany sposób elektryczny, odbywa sie za pomoca krótkiego zwarcia miedzy czesciami ma¬ szyny izolowanytoii i nieizolowanymi, a przy zatrzymaniu sie rolki 14 powstaje sa- samoczynmie przerwa pradu transformato¬ ra wskutek ruchu kulki 24 w kierunku od scianki oslony 141. Wszelkie pózniejsze, przypadkowe lub umyslne próby wlacze¬ nia pradu transformatora, sa bezowocne, dopóki maszyna pozostaje w spokoju, po* niewaz aby wytworzyc sile odsrodkowa, konieczna do przesuniecia kulki 24 w po¬ lozenie wlaczajace obwód transformatora, potrzebny jest ruch obrotowy rolki 14.Jest rzecza zrozumiala, ze mozna zastoso¬ wac dowolna ilosc kulek 24, oraz ze, jezeli to jest pozadane, dolna tarcza 23 moze byc zaopatrzona w dowolne rowki lub skrzy¬ delka o kierunku stycznym lub promienio¬ wym, stanowiace pewnego rodzaju kanali¬ ki, w których mozna zastosowac pewna — 2 —ilosc kulek, przy czym miedzy para takich rowków lub skrzydel znajduje sie zawsze jedna kulka. Te rowki lub skrzydelka ulatwiaja równiez wypychanie kulek 24 na zewnatrz, az do zetkniecia sie z oslona 141 \ podtrzymuja ten kontakt bez iskrzenia, az rolka 14 przestanie sie obracac.W urzadzeniu odmiennym przedstawio¬ nym na fig. 3, os 15 dzwiga pewna ilosc ra¬ mion promieniowych 25, przy czym na kaz¬ dym z nich zawieszony jest ciezarek 26 w ten sposób, ze podczas obracania sie osi 15* razem z rolka 14 wspomniane ciezarki 26 podlegaja samoczynnemu przesunieciu za pomoca sily odsrodkowej, dzieki czemu wychylaja sie one na zewnatrz, az do zet¬ kniecia sie z wewnetrzna scianka oslony 14.1. Te postac wykonania frnoina zastoso¬ wac badz przy kierunku osi pionowym, badz poziomym, chociaz w drugim przy¬ padku konieczne jest zastosowanie spre¬ zyn lub innych odfpowiednieh srodków gwa¬ rantujacych powrót ramion dzwigajacych ciezarki 26 w polozenie poczatkowe, przy którym przerywa sie styk z oslona 141 z chwila, gdy os 15 przestaje sie obracac. PL