Wynalazek niniejszy dotyczy udosko¬ nalen w sposobach i urzadzietnilaich do wyro^ bu rur,, pierscieni! ii innych artykulowi meta¬ lowych za posrednictwem srodków1 obroto¬ wych i odsrodkowych.Wynalazek niniejiszy |est udoskonalo¬ nym sposobem, polegajacym na doprowa¬ dzeniu pewnej ilosci roztopionego metalu do odlewnicy, zaopatrzonej w obracajaca sie forme metalowa, obracaniu tej formy dla przycisniecia w ten sposób roztopione¬ go metalu do formy sila odsrodkowa pod- czals jego stygniecia i nastepnie poddaniu wyjetego odlewtu temperaturze co najmniej 1000° C, a najlepiej miedzy 1000 i 1100° C w zaleznosci od sklaldu metalu; wszelako temperatura ta powinna byc nizsza od punk¬ tu tezenia metalu roztopionego najko¬ rzystniej okolo 280° C. Odlew stygnie zwykle w formie jednostajnie i dokladnie w przeciagu trzech do szesciu sekund po nalaniu; osiagniety w ten sposób odlew przedstawia bialy surowiec, który, podda* ny wzmiankowanemu poprzednio dzialaniu wysokiej temperatury, zamienia sie w zeli¬ wo szare Próby otrzymanego w ten sposób metalu wykazaly, ze budowa jego jest znacznie mniej perlista, anizeli odlew w formie z pialsku; zóJarno jest1 zupelmfe nor¬ malne i jedhostaijne oraz bardizjo drobne; ibatrdizo jest widoczny brak wiekszych gru- zelkóWi grafitowych, natoimialst nai po¬ wierzchniach zewtoietirznej' i wewnetrznej, znajduje sie drobniutki grafit, cokolwiek grubszy w srodku; odlew! jest; nalezycie wy¬ robiony we wszystkich czesciach i widac wnim jasno ziarnka i dendryty krzemianów zelaza orazi drobny grafito i ferryt w postalci perlowca.Cel wfytnialatziku, osiagamy zsd posrednic¬ twem ódlewtnib oibirotowych lub od&rodfco- wych, opisanych ponizej. Jeldlna z tych ma¬ szyn nadaje si^ zwlaszcza! do wyrobów* dlu¬ gach, w rodzaju rur* gdy iinna znów jest przeznaczona do odlewania przedmiotów malych, w rodzaju pierscieni] tlokowych.Maszyny te przedstawiaja rozmaite cechy \ ^ ;„ w^e^^wynalalziku, opisane ponizej.%^ ' RucHomaf; format Dotychczas trudnosc odlewu odsrodkowego.irur polegala na tern, ze jednostajmosc i jakosc wyrobu zalezala w znacznej mierze od wprawy robotnika.Ponadto rynna do nalewania! i czesci db 1^1^1*0^1311^ konca rury byly pra^tóib zu¬ pelnie niedostepne, wymagajac czestego rozbierania miaiszyny dla czyszczenia i ogle¬ dzin. W znanych dotychczials maszynach tego rodzaju forma sie wprawdzie obraca¬ la, w kierunku jfedjntaki (podluznym byla) nieruchoma i odlewowy zlób obrotowy byl umocowany nieruchomo. W poprzednich malszynach ze zlobem przesuiwailnym w kie¬ runku podluznym zlób cofafl isile po kazdym odlewie tak, ze koniec jego przypadal nad koncem formy, celem uskuteczniienia nowe¬ go zaladowania roztopionego metalu, dopro¬ wadzanego do konca zlobu. Temperatura, sklad i stosunkowa (procentowa) zaiwatrtosc produktów pobocznych w roztopionym me¬ talu wywieraja wplyw na fabrykat; wyrób rur przez nalewanie metalu w stosunkowo dluga rynne nal jej wystajacym koncu jest bardzo niepewny, nawet przy pracy zrecz¬ nych robotników. Wskutek dlugosci ryn¬ ny metal, dochodzajcy do jej Oddalonego konca|1 posiada znacznie nizsza temperature, nizeli koniec odbiorczy i gdy rynna zostanie dostatecznie napelniona dla przechylenia, to po odlewie: kilku rur wypaczy sie w kie¬ runku podluznym, co wywoluje niejedno¬ stajne wylewanie metalu i odlana rura po¬ siada scianki1 o niejednakowej grubosci.Nawet skoro temperatura i szybkosc na¬ lewania sa odpowiednie, zlób napelniony musi byc calkowicie wsuniety do formy przed jej przechyleniem; lecz zawsze czyn¬ nosc wsuwania wywoluje bable i fale na powierzchni, powstajace w roztopionym metalu, wskutek jego niedokladnosci, w takim stopniu, ze metal przecieka do for¬ my, tworziac w nilej nacieki, czyniace rure lana nieuzyteczna. Do usuniecia tej' nie¬ dogodnosci sluzy przyriziad, sitainowiacy plrzfedmiiot wynalazku. ZaJpomocatego prry- rzadu po kazdym odlewie obracajaca sie forma moze byc przesunieta dla calkowite¬ go obnazenia wnetrza zlobu nalewnego, co pozwala! wyczyscic te czesci miedzy nalste- pujacemi pa sobie odlewami. Do tego celu moze byc uzyty robotnik niefachowy, jedy¬ nie nalezy czyscic powierzchnie kazdego la¬ dunku natychmiast po zlaniu. NajWazniej- sza jednak zalete nowego wynalazku stano¬ wi sposób ladowania metalu do otwartego zlobu. Wedlug tego nowego sposobu roz¬ topiony metal nalewa sie do zlobu w miej¬ scu, przypadajacem posrodku miedzy jego koncami, dzieki czemu ciecz osiaga w zlo^ bfe okreslony poziom przeszlo dwa razy predzej, niz wedlug sposobu starego* Spo¬ strzezono dalej, ze powierzchnia metalu plynnego potrzebuje do swego uspokoje¬ nia prawie dokladnie czwarta czesc te¬ go czasu, jakiego wymaga1 sposób stary; czals ten jednak jest dbsitatfeczny db wy¬ próbowania plynacego metalu pod Wzgle¬ dem temperatury, skladu i zanieczyszczen nawet przez nileobezrianego 'robotnika, w czem nabiera on szybko wpralwy, i do czy¬ szczenia |pd|wiierz)chni. Metal moze byc wlewany do zlobu bardzo predko bez oba¬ wy tworzenia sie przecieków, które, jezeli sie zdarza, nie dostaja sie do formy, ponie¬ waz rynnja znajduje sie zupelnie naize- wnatrz formy. Gdy forma cofa sie, by o- slomic zupelnie koryto, naiwet W chwili za¬ czecia ruchu przykrywajacego jedinocze&niie z ostatni^ falza zaladowywaliM& koryta,, po-'wierzchnia metalu pozostaje zupelnie spo¬ kojna. Sposób ten nile bedzie zaburzony nawet wówpzais, gdy masizyna jest przysto¬ sowana! do przewracania) koryta, gdyz prze¬ suwa sie w Kierunku podluznym tylko for- tna, a niie koryto. Wreszcie koryto moze byc przechylone tak szybko ii wkrótce po zaladowaniu, ze wylewanie bedzie zawsze jednostaljne i roztopiony metal nie bidzie przystalWac do korytaj, które dzieki temu nie bedzie sie paczylo.Zawieszanie formy. Nowy zawieszony aparat do formowania zawiera rdzeniowe wylozenie, utworzone z metalowego ela¬ stycznego rozcietego pierscienia, opieraja¬ cego sie be*zposredinio o wspornik z metalu elastycznego, otaczajacy ruchomo osadzo¬ na pochwe konca koryta naprzeciwko nie¬ ruchomego konca; wspornik ten umiesizczo*- ny jest w lozyskach kulkowych w poloze¬ niu zawieszioniem; lozyska te znaljduja sie zawsze na pewnej odleglosci od strefy naj¬ goretszej. Konstrukcja ta jest zrównowa¬ zona przez ciezar nad sworzniem! zawiasu w ten sposób, ze norlnalnie przeciwwaga nie dziialai, lecz skoro tylko urzadzenie prze¬ sunie sie cokolwiek na sworzniu, przeciw¬ waga usiluje odsunac wymiieniony wspor¬ nik i urzadzenie od rdzenia i rury.Koryto z chlodzeniem wodnem. Nowe koryto, stosowane w mysl wynalazku, za¬ wiera wydrazona, cylindryczna, wylozona materjalem ogniotrwalym rure metalowa, zamknieta na! koncach i zaopatrzona w po¬ dluzny otwór odlewniczy. Koryto 'j jest zwykle osadzone obrotowo, celem przechy¬ lania go, tylko na jednym koncu formy, która otrzymuje ruch przy odlewie. Wy¬ drazona rura metalowa, wylozona tworzy¬ wem ogniotrwalem, stanowi zazwyczaj ru¬ re wewnetrzna co najmniej trzech rur, wspólosiowych, tworzacych s strukcje koryta i posiadajacych miedzy so¬ ba przynajmniej dwie komory pierscienio¬ we; dwie zewnetrzne rury metalowe po¬ siadaja najturalnie szczeliny, odpowiadaja¬ ce szczelinie odlewniczej rury wewnetrz¬ nej.Mechanizm wyciagowy. Nowe urzadze¬ nie wyciagowe zawiera nieruchoma kon¬ strukcje, znajdujaca sie naprzeciwko for¬ my i ujmujaca jeden koniec formy po od¬ sunieciu tejze od nieruchomej konstrukcji, podtrzymujacej osadzony nieruchomo ko¬ niec korytai,; i posiada pnzesuwalne i przy- laczalne czesci, podtrzymywane sprezyscte dla automatycznego, ciernego, bezposred¬ niego i jednostajnego ujecia rury nawet wówczas, gdy luk, zwykle ograniczony przez zewnetrzne konce czesci zebrowych, nie jest wspólsrodkowy z powierzchnia we¬ wnetrzna rury, i dla wspólnego obrotu ich wraiz z forma, gdy czesci sa urzadzone, jak to tylko co opisano, tak, zeby forma przy cofaniu sie uwalniala koryto, po nastep- nem napelnieniu gó; podezais przesuwania formy dla obnazenia koryta rurai zostaje u- jeta ii wyciagneta z formy.Mechanizmy hydrauliczne. Mechani¬ zmy hydrauliczne posiadaja wielkie zalety szybkosci, elalstycznoisci i pewnosci dziai- lania przy uruchomianiu ciezkich czesci maszyny. Urzadizenie zawiera równiez me¬ chanizm do automatycznego podnoszenia w odpowiedniej chwili przeciwwagi wiszac oego urzadzenia odlewniczego z jej powyzej opisanego polozenia, jak ii doi uprzedniego przesuniecia formy dla obnazenia koryta, Mechanizm zegarowy tego rodzaju wspól¬ dziala równiez diokladnile z wilszajcem urza¬ dzeniem odlewmiazem, by umiescic rdzen w rurze natychmiast po powrocie formy do koryta. Mechanizmy hydrauliczne wywo¬ luja równiez pewny ruch przymusowy wi¬ szacego urzadzenia odlewniczego dla przy¬ krycia formy na jej koncu i bezwarunkowo usuwaja wypadkowe wyciekanie roztopio¬ nego metalu, wyrzucanego czestokroc obec¬ nie sila odsrodkowa, co pociagalo za so¬ ba kalectwa* Forma z chlodzeniem wiodnem. Przy dotychczasowych próbach ofdsrodikoWfego — 3 -odlewiama nur stosowalno zmiane tempera¬ tury dla! ulatwienia otrzymania dobrych od¬ lewów, DoswiaJdczeiniai wykazaly, ze sta¬ la temperatura formy Jl odlewu, wynikajaca ze stalego cisnieoia cieczy chlodizajcej, mo¬ ze byc utrzymana tak, ze chlodzi te czesci szybko, naileiycie, jednostajnie ii widocz¬ nie zaipomoca plaJs^cza, nieustamiie kraza¬ cej wody, otaczajacego forme na calej jej dlugosci, przyczem plaszcz wodny musi mlec pelwtna mibimalnaj grubosc, najjwlasci¬ wiej rówtnajaca sie (co najmniej) g|rulbosci scianki odlewainej rury; dla tej wody musi byc urzadizony odplyw! lub odplywy o przekroju mniejszymi miiz przekrój doply- wfu; najlepsze wyniki otrzymano, gidy po¬ wierzchnia przekroju dbplywu byla od 10 do 40 raizy wieksza niz odplywu tafc, ze woda odplywa z szybkoscia 10 do 40 razy wieksza niz doplywal Utrzymatnie przeplywu wody pod cisnieniem z jednego dio drugiego konca! formy stanowi Istote o- becnega wynalazku.Aczkolwiek formal sie obraca i przez to cala jej powierzchnia przesuwa) siie Wzgle¬ dem wody w plalszczu, jednak nie wystar¬ cza to jeszcze, spostrzezono bowiem, ze w formie jej znajduje sie zawsze czesc goret¬ sza od wszelkiej innej. Czescia ta jest linJa równolegla db osi formy* wzidluiz której na¬ lewany zostal metali. W chwilli nalania me¬ talu na stronie [zewnetrznej formyj na[prze- ciiwkio linji, wydluz której nalany metal dotknie najpierw sitrOny wewnetrznej for¬ my, twarzy sile paral, i stykanie siie wody z forma nie jest jednorodne. Spostrzezono, ze tworzeniu sie ipairy w tern milej sen moz- nial zapobiec przez ciagly obieg wody w pla¬ szczu, biegnacym od jednego do drugiego konca formy, pod cisnileniem wiekszeni niz cisnienie niezbedne do krazenia. Wo¬ bec ogranilczien konstrukcyjnych byloby rzecza nieodpowiednia, jezeli nie nieprak¬ tyczna, nadawac pierscieniowi jednakowa dlugosc z forma; okazalo sile, ze ten sam skutek mazetmy osiagnac, gdy plaszcz wod¬ ny nie dochodzi do obu konców -formy, a przekrój poprzeczny czesci koncowych jiego zostanie zmniejszony dla wzmozenia skutku chlodzacego. Krazaca ta woda wywiera jednakowe cisnienie na wszystkie czesci formy wystarczajace do tlumienia! powsta¬ wania pary w! strefie, gdzie to moze miec miejsce. Poniewaz para sie nie tworzy, wiec i skraplanie jej równiez jest niepotrzebne.Cala) formai od jednego konca do drugiego jest jednostajnie i dostatecznie chlodzona!, paczenie sie formy nie moze zachodzic i od¬ lewanie odbywa) sie przy jednakowej tem¬ peraturze wie wlslzystkich czescialch, dzieki czemu zyskujemy odlew ten bez zarzutu.Lozysko formy. Wiadomo, ze tempe¬ ratury formy sa podczas dzialania bardzo wysokie,, dochod^afc niekiedy do 1700° C i wyzej. Wynalazek niniejszy stosuje dwa zlobki dla szeregów elementów tocznych, przeciwciernych. Zlobek zewnetrzny odpo¬ wiada czesci zewnetrznej, t. j. stepie lo¬ zyskowej, stanowiacej sciane zewnetrzna o- taczajacego forme plaszcza wodnego. Przy taldiem urziadlzetaiu, wrecz prizecilwtnem zwy¬ czajowi dlotychezaisowemiu, spostrzezono, ze znaczne bardzo rozszerzenie formy w sto¬ sunku do bardzo nieznacznego rozsze- rzainia sie stepy pozwala1 zawsze na swo¬ bodny obrót i bez tarcia formy ze znaczna szybkoscia wzgledem stepy. W charakterze elementów, tocznych stosu¬ jemy stykajace sie z kulkami powierzch¬ nie zlobów; biegna one (naJjpraktyczniej) równolegle do osi, formy i sa przeciwlegle zaopatrzone w czesci nie pozwalajace kul¬ kom wyjsc ze zlobów, dzieki czemu forma moze sie znacznie rozszerzac w kierunku podluznym w stosunku db lozyska. Specjal¬ na tylko co Qpisa pozwali al na znacznie boczne rozszerzenie formy w stosunku do lozyska.Chlodzenie wodine lozysk. Spostrzezo¬ no, ze podczas pracy bardzo jesfi korzystne chlodzenie woda lozysk kulkowych, zwlah szcza zlobu, przytykajacego db formy. NL- — 4 —niejszy wyrtailaizek rozwiazuje tó zadanie w sposób nowy i zadaiwallniilajacy. Woda* chlodzaca fotrime czyni to saimo i z wieksza czescia lozysk kulkowych* aczkolwiek wy- nailajzefc poziwiala nia zastosowanie specjal¬ nych utóadizlen do chlodzienia wodinego lo¬ zysk kulkowych. Spostrzezono takzg, ze kazde lozysko kulkowe dziala szczególriie pomyslnie, skoro kuliki pracuja w? lozy¬ skach napelnionych oliwia i chlodzonych wo- da|f cO moziia' osiagnac przefc sciecie styka- jaeych sie z kulkami powierzchni obu zlo¬ bów dla urzadzenia! przeciwleglych zbior¬ ników wewnatrz zlobów na przeciwleglych stalónaich kulek, dzieki czemu woda, chlo¬ dzaca] lozysko kulkowe, chlodlzi równiez kapiele olejowe, dzieki przeiwodnibttoru zlobka pffizyliegaljaoego do formy i uksztal¬ towanego tak, ze tworizy jedtna ze scianek otafczkijacych czesciowo kazda kapiel ole¬ jowa. W tafcie zastosowfalniila do chlodze¬ nia lozyska kulkowego tej samej wody* któ¬ ra chlodzi forme, woda ta doprowadza sie db komory pfersicileniowtej, której jedba scialnke tworzy zlobek przylegaj aoego do foatay ltozyska kulkowiegoi, poczem woda przechodzi przeiz jedten z; wezszych dodat¬ kowo chlodzacych kainalów, opisalnych juz polwyzej przy chlodzeniu formy. Dla za¬ pobiezenia mlejszaJnilu sie oliwy z woda sa urzadzone czesci, dajace sile latwo i dostep¬ nie: dópajsoiwywtafc.Mafszyna db wielokrotnego odlewu, Wy- nalatzek niniejszy daje sie zalstoisowac i do równoczesnego odlewainiai wiekszej ilosci drobnych artykulów metalowych, do które¬ go tó celu sluzy specjalna fotrimal wielokrot¬ na, skladana' i osadizonai na oprawie w ten sposób, ze rozszerzajnile sile formy po nala¬ niu metalu nile wywohije jej paczetniia lub uszkodzenia]. Odprawia zaopaltaizoma jest we wfspólsrodkowe wsporniki lub prety, prze¬ chodzace przez otwory w! pierscieniu for¬ my, wieksze nilz grubosc wsporników lub pretów i wtailec, Ograniczony przfez zarys niektórych otworów, schodzi sie z cylin¬ drem, utiworzonym, przez zarys zewtp^frzniy r niektórych pretów. Forma badztta laczy sie ze zródlem sily, która ja wpr|a)wila w! obrót, podczas którego otirzymuj e plynny mejal, badz tez formai zOstaije powlstrzymania za¬ stosowaniem; halmulea.Na zalaczonych rysunikaich sa przeidktai- wione szczegjóly dwu sposobów wykiotniajnila wynalazku wiedlug powyzsizego opisu.Fig. 1 wyobrazal pionowy widok boczny calkowitej maszyny, czesciowo wi przekrpi- ju, przyczem niiekltóre polozeinik1robocze wi¬ szacego aparatu formowego sa przedetawib- ne linjaimi przerywanemi; fig. 2ai, 2fo, 2c— razlem przekrój pionowy wzdluz osi; fig. 3— rzut pionowy praiwego konlcai maszyny; fig. 4, 5 i 6. <-— odpowiedinite przekroje poprzecz¬ ne wedlug lfaji 4—4, 5!—5, 6—6 nia fiig* 1; fig. 7 — korytio w przekroju osiowym; fig. 8 — rzut pilonotwy leiwego kotfea koryta; fig. 9 —. przekrój poprzeczny wedlug liuji 9—9 nal fig. 7; fig. 10 i 11 — szczególy osa¬ dzenia koryta; fi|g. 12 — czolowy rzlultl pio- nowy czesci) wilsizacego apairiaitiu formowego, od strony Jlalsizlczyzliy 12^12 im fB& 2b; fig. 13 — czolotwy rzjut p&Miowy cze¬ sci urzadzenia] wyciagowego,, old sitlrony pla^ szczyzlny 13^13 iiJai fig. 2b; % 14—16 — majszyne w rzucie piotalowymi bocznymi z czescilalmi w róznych' polozeniach robo¬ czych; fig; 17 — odmienmy klsztklt maszy¬ ny w! tóucile pionowym koncowym; fig. 18—* przekrój pOptfzieCziny wedlug ltaji 18—18 wa\ fijg. 17 i filg. 19, 20 — inna forme wyklo^ nalnila wtelokroitnej formy; )przyczemi fig, 20 stanowi rzut pilonOwy i czesciowo przekrój wedlug linji 20—20 na fig. 19.Forta). Na dlwóch boczfnych dzwiglniiach lufo wspiórnikalch 1 (fig. 11—16) spoczywaja skrzynki odlewtnilcze 2, 2, twlorzac stale o- parcie dlaJ lozysk kotnców obraJcajacego sie koryta 3 znaleznej dlugosci, przyczem wne¬ trze kazdej skrzynki jeist wyzlobione przy 4, 4 dla umiesztczenia babStowych lub t. p, patniewek 5, 5. Do smarjowiainjila! lozysk kol¬ nierzowych 7 (fig. 2a) koryto slluizflj olijwiair- — 5 —ki 6. Koryta zaopalh-zoiDe jes* w lej 8 i po- siada na swym prawym koncu wystajacy czop 9 (fig. 2b).Obracajaca sie fotrmaJ 10 spoczywa nai szynach // zaipomoca kól 12 we Wsporni¬ kach 13 wewnatrz nieruchomej okrywy 14, w której iorana wiruje bez tarcia ze zniafcz- na szybkoscia w lozyskach kulkowych 15.Pokrywaj ta zaJopatirzonia jest w pomoce 16 pod silnik 17. Wal motorowy posiada tryb 18, który zapomoca lancucha przegubowe- go wprawia w ruch widniec zebaty 20, przy- nnocowainy dlo zidejraiowanej plyty konco¬ wej 21 fdnny10. , Gdy maszyna jest gotowa do odlewu, to wystajacy czop 9 wchotdzi] w pochwe 23, osadzona w czesci wahadlowej 25, ptzyrrw cowalnej do walu popanzecznelgjo 26, obraca^ jacego sie w lozyskach 27, uarfe&zczlonych na pokrywie, wsporników 28, zai posred¬ nictwem kólka! recznego 29. Cziesc pier¬ scieniowa 30 (fig. 26) tworzy powierzchnie zewnetrzna stozka rurowego. Powierzchnia wewnetrzna tego stozka! jest utworzona przez rdzen 31, spoczywajacy, jiak tlo poka- zalnd, na czesci 25. Do odlewu rur o1 róz¬ nych srednicach zewnetrznych zaniiaisit for¬ my /0, plyty 21, czesci 30 i rdzfenia 31, z latwoscia wstawia sie czesci odjpowiiedlnibh wymiairów; rozumie sief ze rury o scian¬ kach roznuaitej gruboisci mozna odlewac w formie o uprzednio okreslonej srednicy ze¬ wnetrznej, zaleznie od ilosci metalu wyla^ mego z koryta).Urzadzenie do wyciagainia rur jest o- znaczone przez 32 i posiada budowe (fig. 15) taka, ze stozek rury zachodzi nan oo^ kolwiek, skoro forma zostanie przesunieta na prawo, by odkryc calkowita dlugosc ko¬ ryta.Skrzynki (fig. 2a i 4) posiadaja Wyzlom bienia na kolo zebate 34, przymocowane do koryta. Kolo to zaczepia zia kólko 35 na osa, na której znajduje sie kólko raczce 36.Dzialanie opisanych powyzej czesci przedstawione jest na fig. 14, 15 i 16 w za¬ lozeniu, ze forma znajduje sie w swem po¬ lozeniu krancowem lewem wralz z czescia 25 opuszczona odpowiednio dla ujecia! rdze¬ nia 31 (fig. 14), korytem przechyloneim o- raz odlana rura. Za podniesieniem uprzed¬ nio czesci 25 i przesunieciem nastepnie for¬ my na prawo, odslania sie calk dlugosc ko¬ ryta i stozek rury naisuwa sie na urzadze¬ nie wyciagowe (fig. 15). Urzadzenie wy¬ ciagowe zostaje uruchomiane dla nalezyte¬ go ujecia ciernego rury, podczais gdy do ko¬ ryta posrodku miedzy jego koncami nalewa sie drugi ladunek roiztopioneigo metalu z wiszacej lyzki L (fig. 15). TenaJz forma co¬ fa si^ zpowrotem, by przykryc cale koryto (fi|g. 16), czesc 25 opuszczal sie w polozeinie odpowiednie dla rdzeniaj W formie i koryto pilzechyla dla odlewu drugiej rury, pod¬ czas gdy urzadlzenie wyciagowe zoistaje oswobodzone i pierwsza rura usunieta z ma¬ szyny. ?W odpowiedniej chwili Walec R zostalje podsuniety wpoprzek dzwigarów bocznych 1 dla podtrzymania lewego kon¬ ca rury P po cofnieciu formy z polozenia na fig. 15 w polozenie nia fig. 16, dla ulatwie¬ nia usuwalnia) rury zapomoca dzwigu (nte przedstawionego na rysunku).Koryto, chlodzone woda. UrzAjd^enie korytka) sklada sie z rury wewnetrznej 37, rury sredniej 38 i rury zewnetrznej 39, na której przymocowane sa lozyska kolnie¬ rzowe 7; rury te sa zwykle cylindryczne, wspólosiowe i posiadaja odpowiednio wy¬ ciete czesci, tworzace lej 8; przestrzen mie¬ dzy rurami, otaczajaca lej, jest zamknieta przez utworzenie otworów, wycietych w normalnych rurach. Koniec lewy koryta jest zamkniety przez skrzynke 14, zas pna- wy przez skrzynke 42, posiadajaca wysta¬ jacy czop 9. Skrzynka 41 posiada Wystar jacy pierscien 43, wydrazony, jak to poka¬ zano na rysunku, oraz czesc 44 w ksztalcie rury, wychodzacej na komore 45 w kory¬ cie, utworzona przez przeigródke 46. Wy¬ step 43 posiada wyzlobienie klinowe 47, w które wchodzi klin do zaklinienia kola ze- — 6 —baieg)o na korycie. W wydrazenie 48 siega czesc kolnierzowa przewodu 49 na wode chlodzaca. Trzy wspólsrodfcowe rury two¬ rza zewnetrzne i wewnetrzne komory wod- ne 50 i 51; komora 50 laczy sile z\ kktaora 45 zapomoca otworów 52, zas komora 51 laczy sile z komora 50 na przeciwleglej stronie formy, zapamoca otworów 53, wreszcie ko¬ mora 51 z wyzlobieniem 54 w skrzynce 2, 2 otworem 55. Komory 50 i 51 sa ziamkmiete na przeciwleglych koncalch przez czesci pierscienibwe 569 stanowiace podluzne po¬ dzialy normalnych rur. Woda odplywa przez przewód 47. W komorach 50 i 51 ply¬ nie stale w przeciwnych kierunkach przy wszelkich polozeniach koryta, które jest chlodzone jednostajnie od konca do konca.Nalezy przytem zaznaczyc, ze najzimniej¬ sza woda wspóldzialal z najgoretsza wpo- blizu lewego konca. Koryto posiada ognio¬ trwala wyklajdzine 58.Fig. 10 i 11 przedstawiaja rozmaite ksiztalty lozysk kolnierzowych 7a i 76, przy¬ mocowanych do koryta, i zarazem, uwidoczr nilaja odwracallnosc maiszyny. Przypuscmy, ze koryto 3 jest przeznaczone dla rury 12"-ej, koryto 3a dla 8M-ej, i koryto 36 dla rury 10*'-ej. Kazde z nich moze byc z la¬ twoscia zastapione innem, poniewaz skrzyn¬ ka 2, 2 jest rozcieta poziomo.Wiszace urzadzenie formy. Rdzen 30, zawierajacy wykladzine pierscieniowa 3la, rozcieta przy 311, jest podtrzymywany przez szesc przyciskowych trzpieni 54, wy¬ gietych zlelkka nazewnajtrz i tak uksztalto¬ wanych, ze swobodne ich konce nie docho¬ dza do krajwedzi zewnetrznych wykladziny 3Ja, kiedy rdzen znajduje sie na miejscu.Trzpieniete sa osadzone w pierscieniowej kopulastej czesci 60, slawowiacej calosc z obracajaca sie czescia 61 w czesci wiszacej 25, otaczajacej sworzen wsporny 23, zaci¬ skany nieruchomona miejscu zapomoca sru¬ by 63 (fig. 26). Trzpienie 59 podtrzymuja dostatecznie rdzen przy odlewie i usuwaja sie ostroznie, gdy czesc 25 zostamite podmie- siona. Czynnosc te ulatwia wykladzina 31a rdzenia, rozcieta, jak to powyzej wspammiair. no, w tym wlasnie celu. Czesc 61 zaopa¬ trzona jest w otwory powietrzne 61a, przez które uchodza gazy, co ja chroni od znie¬ ksztalcenia. Przeclwwagai 25a zjnajduje sie w martwem polozeniu, gdy czesc 61 jest opuszczana,, lecz skoro tylko zostainie prze¬ sunieta z martwego! punktu, njp. do 251f pod¬ nosi czesc 61 W polozenie 2511 (fig. 1).Urzadzenie wyciagowe. Trzy promie¬ niowe jednakowo odlegle zebra 65 dzialaja w pazach promieniowych, utworzonych miedzy przykrywa 66 i kolnierzem pochwo¬ wym 67, nasunietym na wydrazony wal 68, obracajacy sie w lozyskach kulkowych 69 w skrzynce 70, umieszczonej na prawym koncu dzwigarów bocznych 1, Pret 71, przesuwajacy sie w wale 68, posiada na jed¬ nym koncu stozek 72 dla wspóldzialania z zebrami 65% na drugim zais lozysko dla kuli¬ stego konca sruby 73, dzialajacej w przy¬ krywie 74 i zaopatrzonej w kólkoreczne 75* Do komór 70a i 7Ob nlalewlaJ sie smar lub tluszcz przez pokrywke 7O1 i otwory 7011* Kopula 66a jest uszczelniona krazkami 76 z pilsni, nasycomemi tluszczem i grafitem, co w praktyce daje doskonale wyniki dla smarowania! stozka i zeber. Drag przesu- wowy 71 posiada czesc ciensza 7la o tak obliczonej srednicy, aby wykazywal wy¬ starczajaca wytrzymalosc przy nalezytej sprezystosci, i aby zebral mogly dokladnie zcentrowac stozek 72 wzgledem powierzch¬ ni rury wewnetrznej, gdyby tenze byl cokol¬ wiek mimosrodowy.Mechanizmy hydrauliczne. Pod forma wzdluz srodka maszyny lezy cylinder 77, posialdajacy wydmuch 78 (fijg. 2a ii 2b), za¬ wierajacy zawór 79 (fig. 1), uiruchattniany zalpomoca raczki 80 i obslugujacy wpust cie¬ czy 81 i wypust 82. Ttók 83 na trzonie tlo¬ kowym 84 dziala w cylindrze z tej strony uszczelnienia 85, podkzajs ^dy trzon wycho¬ dzi ze strony prafwej cylindra niazewnatlrz i przechodzi1 luzno przez konsole 86, zwie- — 7 -szajaca sie a pochwy 140 NaJ ttfzoinie sa u- maleszcizone nieruchomo kolniterze 87, 88 i 89. Z czesci 25 tfwidsza sie pret 90.Skarb raczke 80 przestawi sie na wpust, ciecz plynie do wydmuchu 78 i przesuwaj tlok-z polozenia, przedstawionego nal fig. 2& lilnjami ciaglemu, do polazenia, przedstawio¬ nego na fi|g. 2b limja przerywajna, podczajs tego kolnierz 88 zalczepia po pierwsze za pret 90 ii podnosil czesc 25 wi polozenie 251, prizyczem przedtwiwalga 25a pociaga ja w po¬ lozenie 25*, poczem kolnierz 87 uderza o konsole 86 i przesuwa forme na prawo, ob¬ nazajac koryto. Do cofniecia formy zpo- wirotem, celem przykrycia koryta, po po- nowmemi napelnieniu go, przesuwa sie reko¬ jesc w przeciwna strone, zawór zostaje wla¬ czony mai cofnilecie tloka na pozycje, prized- stalwioma linjajmi peltnemi. Po upr^iedniem zdjeciu odlanej rury z urzadzenia wyciagom Wego, UisuwiiiecBu jej z maszyny i uimteszcize- nilu nowego rdzenia na czesc 25, zatoimi ta zastanie opuslzjczioniai, rekojesc znowu prze- slawfla sile na) pozycje wpustu, i potzostialje w niej, aiz kolnierz 87 oprze sie zwowu o kon¬ sole 86, to jesit, a|z forma zacznie sie posu- wlaJc; wówczals czesc 56 opada ii pret 90 nai- ciska nai trzon tlokoiwry 84, poczem rekojesc 80 zostaje przestaiwionaj, wskutek czego przesuwajacy si^ kalhiierz 89 zaczepi za pret 90 i zamknie czesc 25 w polozenie do odlewania.Chlodzenie wiodine formy, (Wada chlo¬ dzaca doplywa z przewodu 91, przymoco¬ wanego do nieruchomej skrzynki 70 i wchoi- dzacego w przewód! 92, osadzony wi siJodlalch 93, przymocowanych dio pochwy 14, przez przewód! 94 w ksztalcie gloski T do komory 95 plaszcza! wodnego, miedzy forma il pochwa, stad plynie w po¬ staci strumienia pierscieniowego ku prze¬ ciwleglym koncom fermy, by przez kanaly chlodzace 96 dotrzec do pierscieniowych komór 97 wewnatrz skrzynek 98, posiada¬ jacych olwOry 99, ktlóre sie schodza z po- dobnenii otiworiaimi wi przewodzie 100, osal- dzonym w siodlach 101A stanowiacych, jak i siodla 93, czesci skrzynek 98. Woda, wszedlszy do przewodu 100, plynie do te<- ldskopowego przewodu odplywowego 102, ptóymaoawiainego do skrzynki 70, podobnie jak przewód 91.Lozyska fórimy. Na kazdym koncu for¬ my znajduje siie sizereg kulek, umieszczo¬ nych i prowadzonych miedzy wewnetrzna rynienka 104, przymocowana do stepy, i zewnetrzna 105, przymocowiama do formy.Powierzchnia kazdej rynienki,, stykajaca sie z kulkajmi, sklada sie z czesci prostoli- njowej i lukowej, stanowiacej przedluze¬ nie pierwstzej; czesci ldkowe leza naprze¬ ciwko siebie i tiwiorza czesci, zapobiegaja¬ ce wyjsciu kulek z rynienek i pozwalajace na przesuwanie sile jednej rynienki wzgle¬ dem drugiej w kierunku oisl maszyny. Stro¬ na prosta kazdej rynienki jest scieta cokol¬ wiek na koncu, tworzac pierscieniowy zbiornik olejowy 106 u boków przeciwle¬ glych szeregowi kulek.Ochladzanie lozysk formy. Kazdy kai- nail chladizacy 96 jest przedlozony do 707, by stworzyc krazenie, chlodzace rynienki zewnetrzna i goretsza 105, przymocowana do formy,, a przez nia, jako przewód, rów¬ niez oba zbiorniki ze smarem;. woda chlo¬ dzaca odplywa z komór 108 plaszcza wod¬ nego w skrzynkach 98 przez przewody 100 i 102, jak tio opiisaJnoi powyzej. By prze¬ szkodzic zmieszaniu siie oleju i wody kazda skrzynka 98 posiadal wyciecia, jak to po¬ kazano dla skrzynki na fig. 2b, w. które zal- klada sie uszczelnienie pierscieniowe 109, zaciskanie w milatre potrzeby pierscieniem zaciskowym 110, przymocowanym sruba¬ mi 111.MaJsizymia do odlewu wielokrotnego. Wy¬ nalazek, zastosowany do masizyny do wy¬ konywania za jednym ralzem wiekszej ilo¬ sci odlewów metalowych w rodbaiju pier¬ scieni tlokowych, przedstawiony jest na fig. 17 do 20.Maszyna posiada; tazy podtrzymujace !forme czesci, odlegle od siebie-o 120° i ob¬ racajace sie naokolo czojpa 120, Osadizome- go w ramie 121, która mozna przekuwac wzdliiz podstawy 722 lub ku zlobowi od zlóba 123 za/pomOca dzwigni 124. Karada wiblodkiJelna forma spoczywa na obracaja¬ cej sie oprawie 125, zaopatrzonej w obwód kolisty 126, przysuwamy lub odsuwamy od kola ciernego 127, obracainego nieustannie przez silnik elektryczny 128 (o polozeniu niezmiennem) zaJpomoca dzwigni 124, prze¬ suwajacej rame 121.Po zmontowaniu formy umieszcza sie ja na) jednej linji ze zlobem 123 zapomoca mechanizmu, skladajacego sile ze sprezyny, wciskajacej kolek 129 w odpowiednie wy¬ zlobienia 130 (odlegle o 120°),, zapewnia¬ jace dokladne nastawienie. Obwód opra¬ wy 126 dociska sile zapomoca dzwigni 124 do kola ciernego 127, celem obrotu formy, poczerni zapomoca tejze dzwigni 124 na¬ suwa sie ja na zlób, który zapomoca reko¬ jesci 131 zostaje przechylony, przyczem zawartosc jego wylewa sie do formy obra¬ cajacej sie, wskutek bezwlaidinosci przez czas dostateczny do czynnosci odlewni¬ czej. Prtzy dalszym obrocie dzwigni 124 czolowa plyta krancowa formy przymyka do wymienialnego kloca hamulcowego 132, zatrzymujacego obrót formy, lub tez obrót ten moze byc zatrzymajmy przez dzwignie hamulcowa 133. Zanim ta czynnosc zo¬ stanie wykonana,, monituje sie nastepna forme w przyleglem urizadzenhi podtrzy¬ mujacem i obraca sie o 1203 okolo czopa w polozenie robocze, po usunieciu poprzed¬ niej formy wielokrotnej z koryta. Podczas praCy tej drugiej formy, pierwsziaj foirtma (obrócona o 120) nai czopie 120) zostaje rozebrana i odlane przedmioty z niej wy¬ jete, dlziekil czemu urzadzenie pracuje bez przerfwy w kolejnem nastepstwie operacji Kaizda forma sklada, sie z grubych pier¬ scieni 134, stanowiacych obwód dla) wyro¬ bowi odlewanych i cienszych pierscieni 135, stanowiacych boki. Pierscienie te posiada¬ ja wydrazenia 136, któremi mozna je na- suwaJc na prety 137, wystajace z oprawy, Srednice otworów 136 sa wieksze, niz pretów 137, lecz cyliindler ogriainiczony przez linje zewnetrzne kilku otiwiorów, schodzil sie z cylindreni, ograniilczoniym Idllku pretów.Podobne urzadzenie ma te zalete, ze pod¬ czas pracy pierscienie formowe mozna szybko i latwo niatsuwac na jprety 137 przy wspólsrodkowym obrocie wraz zi obsada, nawet przy roziszerzajniu siie fonmy w; kie¬ runku bocznym wizgl^dem osi obrotta, prze¬ prowadzajac podbzasi odlewu i^tztopionjy metali z koryta wewnatrz formy. Fofftma nie peka i nie paczy sie i moze rozszerzac sie swobodnie stosownie do potrzeby, tytko pó odlewie forme nalezy ostroznie zsunac z pretów 24, tak samo, jajk byla ona na1 nie nasunieta przed odlewem.Pierscienie formowe po zlozeniu zostaja scisniete swiorzniami 138, przechodzacemu przez male otwory w pierscieniach; stamio- wia one przeto jakby jedna calosc.W odmianie^ przedstawionej naj fig. 19 i 20, wszystkie pierscienie formowe sa jed¬ nakowej wielkosci, natomiast zastosowane sa osobne plyty koncowe 139, Forma mon¬ tuje sie w specjalnem urzadzeniu, wyobra¬ zaniem na fig. 19. Plyty koncowe i pier¬ scienie sa podtrzymywane przez dwie szta¬ by 140 (porównajj fig. 20) i przyciskane przez specjalny mechajnizm przyciskowy 141, uruchomiany zapomdca kólka1 (t|ecz'r nego 142, do ramy oporowej 143. Po sci- snieciu ogniw formy wstawia sie prety la¬ czace 144 z nakretkami skrzydlowemi 145 w wyciecia w wystepfacli 146 plyt konco¬ wych i po usuniieciu cisnienia na czesci for¬ mowe prety 144 wiaza mocno Ogniwa formy w jedna calosc. Otwory 147 w plytach krancowych, majla toz samo przeznaczenie, Co i otwory 137 na fig, 18, i sluza db umo- cowainia formy na1 oprawie, pozostlalwSajac swobode rozszerzaniu, jak to opisano po¬ wyzej. Mechanizm do skladamia, przejd* ~- 9 —stawiony na fig. 19 i 20, moze byc równiez uzyty i dla) rozebrania formy.Przedmioty pierscieniowa, wyroibiioine w ten siposób, podlegaja dlzaialamilu wysokiej temperatury, opisanemu, powyzej i nadaja sile zwlaszcza j ako pierscienie tlokowe i t. d.Stopien nagrzewu, stosowanego w ni¬ niejszym procesie, mozna osiagnac w ja- kntmkolwiek odpowiednim piecu przegrzew- ruym, ogrzewanym np. przez gazy spalimo*- we/ Przjy nagrzewie rur, przenosi sile ije z maszyny dio pieca, np, zjaipomoca zoralwia» i po skonczeniu tej czynnosci asfaltuje sie.W opisanych i przedlstówionych na rysun¬ kach maszynach odlew odbywa sie i stygnie hardlzo sizybko w przeciagu trzech do size- scifu sekund po nalaniu metalu do formy, Wyzarzainie wyrobów zaczyna si^ wkrótce po wyjeciu ich z foanny, naijkarzystiniej jed¬ nak zanim ostygna, wskutek zetkniecia sie z powietrzem zewnetrznem, do temperatu¬ ry nizszej, niz 85CP C.Po opisaniu najlepsizego sposobu wyko¬ nania wynalaizku, polegajacegoi nal udosko¬ naleniu fabrykacji i mechanizmów do niej, nalezy nadmienic, ze w wynalazku tym mo¬ ga byc czynione zunilalny, nie wykraczajace jednak poza obreb Istoty i celu tego po¬ myslu. PL