Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu wydzielani'a *z olejów mineralnych, nip. z olejów surowych, z pozostalosci olej owych lub z mniej wartosciowych frakcji oleju smarowego, wysokowartosciowyeh olejów smarowych, przy czym jako pozostalosc otrzymuje sie mieszaniny weglowodorów o duzym ciezarze wlasciwym, zawierajace mniej lulb wiecej substancji zywicowatych i asfaltowych. Wobec coraz wiekszego zapotrzebowa¬ nia na wysokowartosciowe oleje smarowe o duzym wskazniku lepkosci, malym cie¬ zarze wlasciwym i niskiej próbie koksowa¬ nia opracowano caly szereg sposobów, któ¬ re pozwalaja na wydzielanie takich frak¬ cji weglowodorowych z olejów weglowodo¬ rowych, naturalnych lub sztucznie otrzy¬ manych. Odkad poznano, ze mniej wairlo- sciówe weglowodory, nie nadajace sie do calów smarowania z powodu malej trwa¬ losci i znacznej zmiennosci lepkosci w zmiennych temperaturach, wykazuja wiek¬ sza rozpuszczalnosc od wysokowartoiscio- wych skladników oleju mineralnego, stosu¬ je isie odpowiednie rozpuszczalniki lub mieszaniny rozipusizczalnjików o ograniczo¬ nej zdolnosci rozpuszczania, aby przez se¬ lektywne wylulgowywanie rozkladac oleje surowe lub ich destylaty na pozadane skla¬ dniki. Roztwory przetwarzanych olejów w rozpuszczalnikach rozdzielaja sie pomi-zej krytycznej temperatury rozpuszczania na dwie warstwy, z których jedna zawiera oleje wysokowarfcpsciowe, tak zwane pro¬ dukty rafinowane, zmieszane z malymi ilo¬ sciami rozpuszczalnika, natomiast druga wamsLwa sklada sie z wiekszej czesci za¬ stosowanego rozpuszczalnika i z rozpu- szczailinych w nim materialów malowarto- sciowych, tak zwanych weglowodorów wy¬ ciagu. Warstwy roizidziela isie i nastepnie obrabia oddzielnie, Przy obrabianiu olejów zawierajacych parafine parafina jest za¬ warta w wars Lwie produktu rafinowanego i moze byc z niej wydzielona za pomoca znanych metod. Obecnie wykryto, ze osiaga sie o wiele prostsze i dokladniejsze rozdzielenie ole¬ jów mineralnych naturalnych i sztucznych, jezeli oleje mineralne albo frakcje olejów mineralnych, przeznaczone do rozdziele¬ nia, zmiesza sie z rozpuszczalnikiem selek¬ tywnym lub mieszanina rozpuszczalników, uzyta w takiej ilosci i posiadajaca Laki sklad, iz nastepuje [rozwarstwienie, a je¬ dnoczesnie dba o to, zeby w mieszaninie znajdowal sie material, któryby zestalal sie podczas oziebiania mieszaniny. Weglowo¬ dory wysokowartosciowe wydzielaja sie wtedy w postaci oidlsaczalnej razem z wy- krystalizowujaca czescia materialu zesta¬ laj acego sie. Materialem zestalajacym sie moze byc rozpuszczalnik nieselektywny, np. benzen, dwlubydronafLalen. To samo za¬ danie spelnia jednak równiez parafina, która moze juz byc obecna w oleju prze¬ znaczonym do obróbki albo tez moze byc do niego dodana. Proponowano juz wydzielanie z olejów mineralnych pelnowartosciowYch olejów smarowych przez ochladzanie roztworów olejów do niskiej temperatury, przy cizym oleje pelnowartosciowe tak samo, jak w sposobie wedlug wynalazku, wydzielaja sie razem z parafina w posLaci dajacej sie fil¬ trowac. Wedlug iznanych sposobów stosuje sie jednak rozpuszczalniki, które w danej temperaturze nie dzialaja selektywnie, tak iz skladniki oleju smarowego wypadaja z roztworu jednorodnego. Poza tymijuz obser¬ wowano, ze przy stosowaniu znanych spo¬ sobów odparafinpwywania, w których sro¬ dek odparafinowywajacy stanowi miesza¬ nina rozpuszczalnika selektywnego z roz¬ puszczalnikiem nieiselektywnym, placek fil¬ tracyjny zawiera pelnowartosciowe sklad¬ niki oleju smarowego. Wedlugtych znanych sposobów jednak unika sie doboru takiej mieszaniny rozpuszczalników, jaka w tem¬ peraturze odparafinowywania wywolywala rozdzielanie sie roztworu olejowego na dwie warstwy ciekle. W przeciwienstwie do (powyzszego zgadnie ze sposobem we¬ dlug wynalazku stosuje sie wlasnie rozpu- szicizalniki selektywne albo selektywne mie¬ szaniny rozpuszczalników, których wlasci¬ wosci powoduja rozdzielanie sie roztworu olejowego na dwie wairsLwy, poniewaz w ten sposób mozna wydzielic wraz z parafi¬ na wieksze ilosci nierozpuszczonych weglo¬ wodorów rafinowanych. Rozpuszczalniki powinny byc dobrane taik, zeby warstwy oddizKelaly sie dopiero w temperaturach nizszych. Specjalna zaleta sposobu we¬ dlug wynalazku polega na duzej szybkosci filtrowania mieszaniny podlegaj ace j roz¬ dzielaniu. Korzystny jest dobór takich roz¬ puszczalników, których zdolnosci rozpu¬ szczania oleju obrabianego nioga byc re¬ gulowane prostymi srodkami, np. przez zmiane ilosciowa stosunku skladników mie¬ szaniny w przypadku mieszanin rozpu-' szczalników lub przez .dodawanie wody ltd. w przypadku rozpuszczalników pojedyn¬ czych, np. pirydyny. Odpowiednimi mie¬ szaninami rozpuszczalników do obróbki ole¬ jów zawierajacych parafine w dostatecznej ilosci sa: S02, toluen, aceton - toluen; na¬ tomiast do obróbki olejów, przy której sto¬ suje sie skladnik rozpuszczalnika czescio¬ wo krzepnacy w temperaturze obróbki, np. benzen, nadaja sie rozpuszczalniki selek¬ tywne, takie jak ciekly dwutlenek siarki* — 2 — ,pirydyna, aceton i pochodne fluorowe we¬ glowodorów niskowrzacych, np. dwufluoro- metan, tróijfluoroetan albo ich mieszaniny z ibenzeneni w takim stosunku, aby roztwór oleju w niz&zych temperaturach rozdzielal sie ma dwie warstwy. Przy wykonywaniu sposobu wedlulg wynalazku mozna równiez stosowac obdk rozpuszczalników selektyw¬ nych mieszaniny rozpuszczalników nieselek- tywnych, z których jeden krzepnie w wyz¬ szej temperaturze niz drugi, np. miesza¬ nine benzenu i tetraliny. Skladniki stracone oddziela sie przez osadzanie lulb lepiej przez filtrowianie. Pla¬ cek filtracyjny (gacz), otrzyinany w ni¬ skiej temperaturze, zalewa sie odpowied¬ nim rozpuszczalnikiem, nip. benzenem lub pirydyn^ bezwodna, i ewentualnie rozpu¬ szcza, gó przez ogrzewanie. Przy obróbce olejów ziawierajacych parafine oddziela sie nastepnie parafinie od produktu rafinowa¬ nia, rozpuszczonego w rozpuszczalniku, w zwykly sposób przez filtrowanie. Z prze¬ saczu, zawierajaoego pelnowartosciowe skladniki oleju smarowego, usuwa sie roz¬ puszczalnik przez destylacje lub lugowa¬ nie. Przy obróbce olejów wolnych od pa¬ rafiny gacz, otrzymany w niskieij. tempe¬ raturze, przemywa -sie rozpuszczalnikiem tym samym lub podobnym, co i w pier¬ wszej obróbce, a nastepnie stapia go i roz¬ puszczalnik usuwa przez destylacje lub lu¬ gowanie. Produkt rafinowany, otrzymywa¬ ny4 w ten sposób, stanowi wysokowar te¬ sciowy olej smarowy o duzym wskazniku lepkosci, o malej liczbie koksowania i o ja¬ snym kolorze. Z przesaczu, odfiltrowanego od gaczu w niskiej temperaturze, otrzymu¬ je Sile po usunieciu rozpuszczalnika miesza¬ nine weglowodorów o duzym ciezarze wla¬ sciwym. Wlasciwosci weglowodorów smarowych, wydzielajacych sie w niskich temperatu¬ rach, zaleza w praktycznie jednakowych temperaturach filtrowania od stopnia se¬ lektywnosci i ilosci zastosowanego rozpu- szozalniilka. Przy zastosowaniu (silnie rozpu¬ szczajacego rozpuszczalnika w tempera tu¬ rach wytracania pozostaja w roztworze na¬ wet weglowodory sredniej wartosci, a wy¬ traca sie tylko odpowiednio mala ilosc wysekowartosciowego produktu rafinowa¬ nego, natomiast przy zastosowaniu rozpu¬ szczalnika lub mieszaniny rozpuszczailni- ków o ograniczonej zdolnosci rozpuszcza¬ nia wydzielaja sie stosunkowo duze ilosci obrabianego oleju w postaci dajacej sie filtrowac oraz otrzymuje sie przesacz, któ¬ ry po usunieciu rozpuszczalnika stanowi mieszanine weglowodorów o duzym cieza¬ rze wlasciwym, skladajaca sie zasadniczo, juz tylko z materialów asfaltowych i zy- Wiicowatych. W ten sposób mozna otrzy¬ mywac równiez asfalty wysokowartosciowe z rop asfaltowych lulb z pozostalosci de¬ stylacyjnych, jak równiez weglowodory, otrzymywane zwykle w wyciagu wediug sposobów znanych. Wedlug wynalazku wiec dobiera sie rozpuszczalnik o odpo¬ wiedniej zdolnosci rozpuszczania w zalez¬ nosci od rodzaju pozadanych produktów koncowych. Nalezy jednak zaznaczyc, ze nawet w tym sposobie pracy, w którym dazy sie do uzyskania wysokowartesciowych rafi¬ nowanych olejów smarowych, najlepiej jest dobierac rodzaj i ilosc rozpuszczalnika tak, aby rozwarstwianie sie roztworu olejowe¬ go nastepowalo dopiero w temperaturach nizszych. Udaje sie to zwlaszcza dobrze Wcedy, gdy stosuje sie skladnik rozpu¬ szczalnika czesciowo krzepnacy w tempe¬ raturze obróbki, gdyz wtedy przy oziebia¬ niu wytraca sie czesc tego skladnika,' co znów pociaga za soba zmiane selektywno¬ sci rozpuszczalnika,. Mieszanina rozpu¬ szczalników ubozeje bowiem o ten sklad¬ nik, który zwiekszal jej zdolnosc rozpu¬ szczania i selektywnosc pozostalej miesza¬ niny rozpuszczalników zwieksza sie. We¬ dlug wynalazku stosuje sie najpierw mie¬ szanine rozpuszczalników, zawierajaca ta- - 3 -ka ilosc skladnika zwiekszajacego jej zdol¬ nosc rozpuszczania, np. benzenu, ze roz¬ twór jest jeszcze jednorodny. Przy ochla¬ dzaniu wydziela sie czesc benzenu, wsku¬ tek czego selektywnosc drugiego skladnika rozpuszczalnika, np. cieklego dwutlenku 6iaiki, moze sie uwydatnic, a roztwór ole- joiwy rozdziela sie, jak potrzeba, na dwie warstwy. Aby wedlug wynalazku otrzymac z ole¬ jów, zawierajacych parafine, z jednej stro¬ ny wysokowairtoseiowy olej smarowy, a z drugiej strony — w przesaczu — weglowo¬ dory o duzym ciezarze wlasciwym, najle¬ piej jest pracowac w kilku zabiegach. Sto¬ suje sie np. najpierw rozpuszczalnik lub mieszanine rozpuszczalników o duzej se¬ lektywnosci, np. rozwodniona pirydyne, al¬ bo mieszanine rozpuszczalników zawieraja¬ ca duzo skladnika o dzialaniu selektyw¬ nym, tak iz w niskich temperaturach zna¬ czna czesc oleju smarowego wydziela sie wraz z parafina w postaci dajacej sie fil¬ trowac; czesc te oddziela sie od pozo¬ stalego roztworu olejowego przez filtrowa¬ nie. Przesacz zawiera zasadniczo weglowo¬ dory asfaltowe o duzym .ciezarze czastecz¬ kowym. Gacz obrabia sie nastepnie w ten sposób, ze zalewa sie go rozpuszczalni¬ kiem o wiekszej zdolnosci rozpuszczania, chlodzi sie mieszanine i filtruje sie, przy czym otrzymuje sie w przesaczu weglowo¬ dory o srednich wlasciwosciach. W ten sposób przez zmiane selektywnosci rozpu- szczalnika i ewentualnie temperatury chlo- dizenia oraz przez zastosowanie obróbki kilkustopniowej mozna olrzymywac oleje smarowe o róznych wlasciwosciach. Olej smarowy najwyzej rafinowany wydziela sie oczywiscie pirzy ostatnim filtrowaniu..Moz¬ na równiez stosowac na poczatku rozpu¬ szczalnik o duzej zdolnosci rozpuszczania, np. pirydyne z mala zawartoscia Wody. Wtedy gacz oprócz parafiny zawiera tylko wysokowartosciowe skladniki olejowe, na¬ dajace sie do smarowania, w przesaczu zas znajduja sie oprócz weglowodorów o du¬ zym ciezarze czasteczkowym takze oleje o sredniej wartosci. Przesacz mozna roz¬ dzielac znowu na rózne czesci przez wy¬ tracanie frakcyjne. Obydwa opisane spo¬ soby pracy daja sie równiez laczyc. Moze byc równiez korzystne polaczenie sposobu wedlug wynalazku ze znanym lugowaniem selektywnym, np. przesacz, otrzymany w niskiej temperaturze, lub produkt rafino¬ wany z igaczu misko temperaturowego pod¬ daje sie obróbce wtórnej wedlug wyna¬ lazku. Jak juz wspomniano, korzystnie jest do obróbki olejów parafinowych wedlug wy¬ nalazku stosowac rozpuszczalniki takie, ja¬ kich zdolnosc rozpuszczania mozna zmie¬ niac za pomoca prostych srodków tak, iz moga byc one stosowane zarówno jako roz¬ puszczalniki selektywne, jak i do (rozpu¬ szczania oleju z otrzymanego przedtem ga- czu powstalego w niskiej temperaturze. A wiec np. w przypadku stosowania piry¬ dyny mozna pracowac w sposób nastepuja¬ cy. Olej zawierajacy parafine miesza sie z '500% objetosciowymi pirydyny o 3%-owej zawartosci wody i ochladza sie roztwór do temperatury—25°C. W tej temperaturze pjrydyna zawierajaca wode dziala selek¬ tywnie. Przy rozdzielaniu sie roztworu olejowego na dwie warstwy wydziela sie stala masa, zawierajaca parafine i czesc oleju smarowego, która oddziela s:e od roztworu-olej owego przez filtrowanie. Pla¬ cek filtracyjny ^zada je sie, nastepnie dal¬ szymi 500% objetosciowymi pirydyny, ale juz bezwodnej. Za pomoca nastepujacego potem ozie¬ biania i saczenia oddziela sie parafine od roztworu olejowego. Do roztworu tego do¬ daje sie Wody, wskutek czego pirydyna w znacznym stopniu traci swa zdolnosc roz¬ puszczania oleju. Powstaja dwie warstwy, z których górna-olejowa, tak zwany rafi- nat, moze byc przerobiona na cenny olej smarowy, a dolna sklada sie z rozpuszczal- — 4 —nika, zawierajacego wode, i niewielkiej ilo¬ sci rozpuszczonego w nim oleju. Rozpu¬ szczalnik pojwiraca do procesu, a mianowi¬ cie stosuje cie go, jako rozpuszczalnik, w pierwszym okresie przeróbki. Ten spo¬ sób pracy pozwala na ograniczenie, ilosci rozpuszczalnika w przypadku przeróbki olejów trudniejszych do obróbki, które wy¬ magalyby stosowania duzych ilosci rozpu¬ szczalników. Rysunek przedstawia urzadzenie do. wyko¬ nywania sposobu wedlug wynalazku przy za¬ stosowaniu pirydyny jako rozpuszczalnika. Olej, podlegajacy obróbce i zawieraja¬ cy parafine, pompuje sie ze zbiornika 1 przez podgrzewacz 2 do mieszalnika 3, do którego jednoczesnie wprowadza sie piry¬ dyne ze zbiornika 4, zawierajacego piry* dyne bezwodna, i (albo) z przewodu 27 opisanego maze j, którym doplywa pirydy¬ na ó odpowiedniej zawartosci wody (od 2—5%, a nawet do 10%), w ilosci okolo 400% objetosciowych w stosunku do ilo¬ sci oleju wyjsciowego. Po dokladnym zmie¬ szaniu oleju i rozpuszczalnika mieszanina przechodzi w celu ochlodzenia do tempe¬ ratury okolo—20°C przez wymienniki, cie¬ pla 5 i 6, ja nastepnie do filtru 7, w którym oddziela sie produkt rafinowany, wytraco¬ ny z mieszaniny razem z parafina, od roz¬ tworu olejowego, pozostajacego pó ochlo¬ dzeniu w stanie cieklym. Do przesaczu, plynacego z filtru 7 do ods'lojnika 9, dodaje sie przewodem 8~ wo¬ dy, która zwieksza selektywnosc pirydyny, tak iz roztwór olejowy w odtetojniku 9 roz- diziela sie na dwie warstwy, z których war¬ stwa górna zawiera weglowodory o sred¬ nim ciezarze wlasciwym i niewielka ilosc rozpuszczalnika, a warstwa dolna — we¬ glowodory o duzym ciezarze wlasciwym, rozpuszczone w glównej czesci rozpuszczal¬ nika. Warstwe górna odprowadiza sie prze¬ wodem 10, a dolna — przewodem 14. War¬ stwa dolna sluzy do chlodzenia wstepnego w wymienniku cieplnym 5. Obydwie warstwy ciekle z odsfojnika 9 przechodza do kolumn destylacyjnych 11 i 15-. W'mich otrzymuje sie, jako najnizej wrzaca frakcje, mala ilosc pirydyny za¬ wierajacej wode, która mozna doprowa¬ dzac zamiast czystej wody do odpowied¬ nich miejsc urzadzenia, np. do przewodu 24. Jaka frakcje srednia i glówna otrzymuje sie przy destylacji pirydyne bezwodna, która odprowadiza sie ptfzewodem 13 do zbiornika 4. Jako pozostalosc destylacyjna pozostaje w kolumnie 11 mieszanina we¬ glowodorów (wtórny produkt rafinowany), a w kolumnie 15 — weglowodory wycia* gu, które odprowadza sie do zbiorników 12 wzglednie 16. Gacz pozostaly na filtrze 7 rozrabia sie w mieszalniku 22 pirydyna bezwodna w ilosci 175% objetosciowych i miesza sie starannie. Potrzebna do tego pirydyne po¬ biera sie ze zbiornika 4 i przeprowadza sie przez rozgalezienie 17 i przewodem 18 do chlodnicy rozpuszczalnika 19* a nastep¬ nie przewodem 20 do mieszalnika 22. Mieszanina z mieszalnika 22 przecho¬ dzi na drugi filtr 23. Filtrowanie odbywa sie tu w temperaturze okolo —20°C. Po ukonczonym filtrowaniu przemywa siie pla¬ cek za pomoca 225% objetosciowych zim¬ nego rozpuszczalnika, doprowadzanego do filtru przewodem 21. Do przesaczu dodaje sie znowij wody, doprowadzanej przewo¬ dem 24, a nastepnie mieszanine ochladza sie w chlodnicy 25 o kilka stopni, np. o 5°C. Przesacz, w ten sposób obrobiony, ^prze¬ chodzi do odstojnika 26, w którym roz¬ dziela sie na dwie warstwy, dolna — skla¬ dajaca sie zasadniczo z rozpuszczalnika zawierajacego wode, i górna, stanowiaca olej rafinowany. Z górnej warstwy olejo¬ wej rozpuszczalnik zois:jaje usuniety w urza¬ dzeniu 'destylacyjnym 29, do którego war¬ stwe doprowadza sie przewodem 28. Go¬ towy produkt rafinowany przechodzi do zbiornika 30, a pirydyna, tak jak z kolum¬ ny 11, wraca do obiegu* 5 -Rozpuszczalnik, oddzielony w zbiorni¬ ku 26 jako warstwa dolna, odprowadza sie przewodem 27 do wymiennika ciepla 6, w którym oziebia on mieszanine oleju i roz¬ puszczalnika do temperatury okolo —-20°C, a nastepnie zawraca poprzez mieszalnik 3 znowu do obiegu. Placek filtracyjny z filtru 23,.praktycz¬ nie biorac wolny od oleju i stanowiacy'czy¬ sta parafine, stapia sie i przeprowadza przewodem 31 do wyparnika 32, w którym odpedza sie z parafiny resizlki rozpuszczal¬ nika. Destylujaca poczatkowo pirydyne rozwodniona mozna doprowadzac, podob¬ nie jak z kolumny 15, przewodem 24 z po¬ wrotem do obiegu, a frakcje srodkowa, sta¬ nowiaca pirydyne bezwodna, odprowadza sie przewodem 13 do zbiornika 4. Przyklad 1. Destylat oleju smarowego o wlasciwosciach ..podanych w ponizszej ta¬ belce, zawierajacy 20% parafiny, miesza sie silnie wstrzasajac z 200% objetoscio¬ wymi mieszaniny benzenu i pirydyny zmie¬ szanych w stosunku 2 : 3. Jako pirydyne zastosowano techniczna frakcje pirydy¬ nowa, wrzaca do temperatury 140°C— Wydajnosc wagowa w procentach — Ciezar wlasciwy 0,889 Lepkosc w stopniach Englera w temperaturze 38°C — Lepkosc w stopniach Eniglera w •temperaturze 99°C — Wskaznik lepkosci ..... 60 Wskaznik lepkosci oznaczono w oleju wyjsciowym po odparafinowaniu go w zna¬ ny sposób. Przyklad II. Ten sam destylat oleju smarowego, zawierajacy parafine, jaki obrabiano wedlug przykladu I, zostal w in- l45QC, która przed uzyciem byla wysuszo¬ na do zawartosci wody 0,08%. Roztwór olejowy oziebiono do temperatury —30°C, przy czym parafina Wydzielila sie i oddzie¬ lono ja przez filtrowanie. Przesacz oziebio¬ no nastepnie do temperatury —40°C, przy czym nie wydzielaly sie juz znaczniejsze ilosci skladników stalych. Nie mozna tego bylo równiez osiagnac przez dodawanie mailych ilosci wody, które powodowaly tyl¬ ko powstawanlie w roztworze olejowym do¬ strzegalnych z zewnatrz warstw. Gdy jed¬ nak do przesaczu domieszano dalsze ilo¬ sci benzenu, a mianowicie 60% objetoscio^ wych w stosunku do uprzednio zastoso¬ wanej ilosci rozpuszczalnika, to wytracila sie w temperaturze okolo —40°C masa krystaliczna, która znowu oddzielono od mztworu olejowego przez filtrowanie. Szybkosc filtrowania byla przy tym duza. Otrzymany gacz skladal sie wylacznie z benzenu i jasnego oleju smarowego. Olej uwolniono od benzenu przez destylacje. Z przesaczu po odparowaniu rozpuszczal¬ nika otrzymano olej nizszego gatunku. Po¬ nizsza tabela podaje zestawienie wyników. Produkt rafi- qj . z przesa nowany z osachr czu^£^0 Gacz otrzymanego jJ , « parafi- w mskiei peraturzc now? temperaturze ^ 44 26,5 29,5 0(868 0,939 — 9,5 — — 1,5 - - 100 — — nym doswiadczeniu obrobiony przy uzyciu 250% objetosciowych mieszaniny benzenu i pirydyny, tym razem jednak zmieszanych w stosunku 1:1. Roztwór oleju, uwolnio¬ ny od parafiny przez filtrowanie w tem- peraturza —30°C, ochlodzono do tempe- Olej wyjsciowy — 6 -ratury —40°C, przy czym nastapilo roz¬ dzielenie siie na dwie warstwy i wypadla masa dajaca sie filtrowac (tak zwany I ra- finat gaiazu niskotemperaturowego)., Po od¬ dzieleniu masy* przez filtrowanie przesacz ochlodzono dalej do temperatury —47°C, po dodaniu wpierw tyle benzenu, o ile byl zubozony roztwór. Wraz z krysztalkami benzenu wydzielaly -sie przy tym dalsze skladtniki oleju smarowego (tak zwany II rafinat gaczu niskotemperaturowego). Olej wyj¬ scio¬ wy Wydajnosc w % wagowych . . 100 Ciezar wlasciwy 0,889 Lepkosc w stopniach Englera w temperaturze 60°C ..... — Przyklad IIL Destylat oleju smarowe¬ go o zawartosci parafiny = 20% (wedlug Holdego) i o ciezarze wlasciwym 0,889 roz¬ puszczono w 300% objetosciowych pirydy¬ ny technicznej (wrzacej do temperatury 140°C—145°C) o zawartosci wody 2$?. Roztwór ochlodzono do temperatury —30°G, po czym otrzymany gacz oddzielo¬ no od roztworu przez filtrowanie i przez mycie osadu. Z przesaczu otrzymano po oddestylowaniu rozpuszczalnika mieszani¬ ne weglowodorów o duzym ciezarze cza¬ steczkowym. Gacz niskotemperaturowy zadano 100% objetosciowymi (w stosunku do ilosci ga- Olej wyjsciowy Wydajnosc — Ciezar wlasciwy 0,889 Wskaznik lepkosci...... 60 Po dalszym zwiekszeniu stezenia ben¬ zenu w przesaczu, otrzymanym w tempe¬ raturze —47°C, i przefillrowaniu jeszcze raz w temperaturze — 47QC otrzymano znowu osad, który po obróbce dal mniej wartosciowy olej smarowy. Otrzymane placki filtracyjne i przesacze poddane zo¬ staly destyladji frakcjonowanej, przy czym otrzymano z mich rozpuszczalniki i czyste oleje. Ilosciowe wyniki podano w tabelce. Produkt rafinowany I-ot«y- II-otrzy- Hl^otay- • ' 1 many w manftr many . f. . tempera- ^i . Para- Priy°lie* przyozie- ^ Olei z r. bieniu do bieniu do Aior prze- lna tempera- tempera- wieksza ^czu tury tury ;i07cia —40 °C —47°C "?*cl* benzenu 21,8 23 32,7 3,8 18 — 0,870 0,874 0,910 0,949 — 100,8 94 — — czu) mieszaniny pirydyny i benzenu (wzie¬ tych w slosumku 1 : 1), rozpuszczono przez wstrzasanie, ,po czym roztwór ochlodzono do temperatury —15°C, odfiltrowano wy¬ dzielony osad, a placek filtracyjny prze¬ myto 100% objetosciowymi mieszaniny pi¬ rydyny z benzenem. Osiagnieto w ten spo¬ sób odolejenie pierwiszego gaczu. Zebrane przesacze daly po (oddestylowaniu zawar¬ tego w nich rozpuszczalnika wysokowar- tosciowy' produkt rafinowany, jak poda»je tabelka ponizsza. Dla porównania podano wskaznik lepkosci oleju surowego po od- parafinowaniu. p f. Produkt Olej ara ma rafinowany t przesaczu 20,2% 62,7% 17,1% — 0,875 0,952 — 97 — — 7 —Przyklad IV. Deslylat, .zastosowany w przykladzie III, byl obrobiony znowu frakcja pirydynoMraj wrzaca w temperatur rze dto 14Q°C—145°C, jednak wyduszona do zawartosci wody = 0,1%. . Roztwór ochlodzono do temperatury —35°C i od¬ filtrowano ód osadu. Otrzymany przesacz niskólemjteraturowy zmieszano z 2% obje¬ tosciowymi wody (w stosunku do ilosci ma¬ terialu wyjsciowego)*, przez co osiagnieto rozdzielenie sie roztworu na dwie war¬ stwy. Warstwe górna, zawierajaca male ilosci Wydajnosc Ciezar wlasciwy 0,889 Wskaznik lepkosci...... 60 Przyklad V. Do mieszaniny weglowo¬ dorów, otrzymanej przez wylugowywanie selektywne destylatu perskiego oleju sma¬ rowego o ciezarze wlasciwym 1,023, doda¬ no 25% wagowych parafiny i 300% obje¬ tosciowych pirydyny zawierajacej 10% wo¬ dy, po czym roztwór ochlodzono dox tem¬ peratury —20°C. Razem z parafina wy¬ tracila sie czesc weglowodorów, natomiast weglowodory nienasycone o duzej czastecz¬ ce pozostaly w roztworze. Stala mase od¬ filtrowano. Po usunieciu rozpuszczalnika z przesaczu otrzymano 23,2% wagowych pozostalosci, nadajacej sie jako asfalt o ciezarze wlasciwym 1,094. Placek filtra¬ cyjny po obróbce dal olej sredniej jako¬ sci o ciezartze wlasciwym 0,995 w ilosci 76,8% wagowych. Przyklad VI. Destylat perskiego oleju smarowego o podstawie mieszanej naftetno- wo-parafinowej zmieszano z 200% objeto¬ sciowymi mieszaniny toluenu i cieklego dwutlenku siarki (wzietych yw stosunku 13:7) i ochlodzono do temperatury —40°C, przy czym nastapilo wydzielenie sie rozpuszczalnika, rozpuszczono wstrzasajac razem z wpierw ólrzymanytai osadem ga- czu niskotemperaturowego w 300% obje¬ tosciowych mieszaniny benzenu i pirydyny (wzietych w stosunku 1:1} i ochlodzono roztwór do temperatury —25°C; przy czym parafina wytracila sie w postaci stalej. Dalsza obróbke placka filtracyjnego i otrzymanego przesaczu przeprowadzono tak jak w przykladzie III. Otrzymano wy¬ niki nastepujace: 22,1% 61,4% 16,5% — 0,8775 .0,9817 — 90 — osadu, który odfiltrowano. Sprawnosc fil? trowania wynosila przy tym 139 kg oleju na 1 m2 w ciagu godziny (w odniesieniu do dle^u wyjsciowego), to znaczy byla szczególnie duiza. Po ukonczonym filtrowaniu placek fil¬ tracyjny zadano 200% objetosciowymi roz¬ puszczalnika, przy czym stosunek zmie¬ szania toluenu i dwutlenku siarki wynosil 9:1, talk ze roztwór nawet przy chlodze¬ niu do temperatury —20°C nie Rozdzielil sie na warstwy, a wydzielila sie jedynie parafina, która odfcaczdno. Sprawnosc fil¬ trowania wynosila tym razem tylko 78 li¬ trów naf 1 w? w ciagu godziny lub tez, 42 kg oleju na 1 m2 w ciagu godziny (w odnie¬ sieniu do oleju wyjsciowego). Po ukonczo¬ nym filtrowaniu otrzymano suchy placek filtracyjny. Z obu przesaczów, z których pierwszy stanowi roztwór weglowodorów przewaza nie nienasyconych, a drugi — roztwór we¬ glowodorów przewaznie nasyconych, usu- watnjp rozpuszczalnik przez destylacje. Ten sam destylat oleju smarowego 01ej Parafina Produkt Olej wyjsciowy rafinowany z przesaczu — 8 —obrabiano w innej próbie tymi samymi roz¬ puszczalnikami, jednak stosunek zmiesza¬ nia toluenu i cieklego dwutlenku siarki wynosil 4 : 6. Otrzymany placek filtracyj¬ ny obrabiano tak samo, jak w pierwszej próbie. Poniewaz selektywnosc zastosowa¬ nej mieszaniny rozpuszczalników byla weksza, niz w pierwszej próbie, przeto i wyniki byly odpowiednio inne. W nastepujacej tabelce podano ilosci produktów rafinowanych i parafiny, uzy¬ skane w obydwóch próbach, jak równiez wlasciwosci tych produktów. Obróbka toluenem/SO* 13:7 ni . Parafina Produkt UieJ r z przesaczu ratinowany r ^ Wydajnosc Ciezar wlasciwy Wskaznik lepkosci 17,4% 0,941 45 29,1% 53,5% 0,897 0,988 87 — Parafina 14,2% — — Obróbka toluenem 4:6 Produkt rafinowany 58,9% 0,910 75 1S02 Olej z przesaczu 27% 1,054 — Wskaznik lepkosci dotyczy oleju odparafinowanego. Przyklad VII.' Gacz otrzymany przy odparafinowywaniu oleju z Pechellbronn, zawierajacy 29,2% parafiny (wedlug Hol- dego), rozpuszczono w 300% objetoscio¬ wych pirydyny technicznej (o koncowym punkcie wrzenia 145°C) w temperaturze okolo 35°C. Pirydyna zawierala 2,5% wo¬ dy, dzieki czemu po ochlodzeniu roztworu olejowego nastapilo jego rozdzielenie sie na dwie warstwy. Roztwór oleju i parafiny, poczatkowo jednorodny, ochlodzono do temperatury —15°C, przy czym wraz z parafina wy¬ dzielily sie w postaci dajacej sie filtrowac mniej rozpuszczalne weglowodory oleju. Osad parafiny wraz z weglowodorami mniej rozpuszczalnymi odfiltrowano i placek fil¬ tracyjny przemyto przy pomocy 100% ob¬ jetosciowych rozpuszczalnika. Sprawnosc filtrowania byla duza i wynosila 1700 kg n)\ 1 m2 w ciagu godziny (w odniesieniu do gaczu wyjsciowego). Po ukonczeniu filtrowania zm'esza.no placek filtracyjny z 175% objetosciowymi (w odniesieniu do ilosci gaczu wyjsciowe¬ go) bezwodnej pirydyny technicznej, ochlo¬ dzonej do temperatury —20°C; miesza¬ nine w tej temperaturze przepuszczono przez drugi filtr i osad przemyto 225% objetosciowymi (w odniesieniu do ilosci gaczu wyjscioiwego) pirydyny bezwodneij, tak iz praktycznie biorac otrzymano zu¬ pelnie odolejony placek filtracyjny. Spraw¬ nosc filtrowania wynosila w tym przypad¬ ku 210 kg na 1 m2 w ciagu godziny (w od¬ niesieniu do gaczu wyjsciowego). Do przesaczu otrzymanego przy drugim filtrowaniu dodano 2,5% wódy, to znaczy tyle, ile stosowano w pierwszym zabiegu roboczym. Wskutek dodania wody naste¬ puje rozdzielenie sie przesaczu na dwie warstwy, co maze byc przyspieszone po- nadtofw ien sposób, ze przesacz ochladza s.e dodatkowo o kilka stopni, np. do tem¬ peratury —25°C, tak iz nastepuje wypad¬ niecie w postaci platków najdrobniejszych sladów pozostalej parafiny. Warstwa gór¬ na skladala sie przewaznie z produktu ra¬ finowanego, zawierajacego male ilosci roz¬ puszczalnika, które nastepnie byly usuwa¬ ne przez destylacje. Wlasciwosci otrzyma- - 9 -nego produktu rafinowanego (RI) sa po¬ dane w ponizsze!)' tabelce. Warstwa dolna, otrzymana z przesa¬ czu przez dodanie wody, skladala sie prze¬ waznie z rozpuszczalnika i zawierala tyl¬ ko 3% oleju. Warstwy tej mozna wiec by- lo uzyc jako rozpuszczalnika w pierwszym zabiegu roboczym. Parafine otrzymana przy drugim filtro¬ waniu rozkladano ponadco w znany sposób przez traktowanie jej pirydyna bezwodna na parafine twarda i miekka. Otrzymano przy tym i4,4% parafiny twardej o punk¬ cie krzepniecia 66,5°C i 19,1% parafiny miekkiej o punkcie krzepniecia 40,5°C, to znaczy ogólnie 33,5% parafiny. Przesacz z pierwszego filtrowania sta^ nowi roztwór wyciagu, z którego przez do¬ danie wody wydziela sie rafinalt wtórny (RII); wlasciwosci mieszaniny weglowodo¬ rów, otrzymanej z powyzszego i pozostale¬ go roztworu wyciagu przez odparowanie rozpuszczalnika, sa podane w tabelce na¬ stepujacej. n d j i * t: Produkt rafi- Olei Gacz Produktrafi- D ,. ., . DT nowany z przesa- Parafina wyisciowy nowany RI wtórny fol Pczu Wydajnosc 100% 32,2% 20,7% 13,6% 33,5% Ciezar wlasciwy w temperaturze 20°C 0,913*) 0,902 0,971 1,044 — Punkt krzepniecia — —16°C —1°C — — Lepkosc w stopniach Englera w temperaturze 38°C — 33,6 300 — — Lepkosc w sitopniach Englera w temperaturze 99°C ..... — 2,4 5,8 -- — Wskaznik lepkosci (35) .80 4 — — *) Ciezar wlasciwy oleju otrzymanego z gaczu przez hormalne odparafinowanie wynosi 0,993. Przyklad VIII. Wedlug tej samej me- tylko róznica, ze pierwsza obróbke wyko- tody, co w przykladzie VII, obrabiano de- nywanjo przy pomocy pirydyny o zawar- stylat perskiego oleju smarowego o zawar- losci wody = 2% zamiast 2,5%. Wyniki tosci 14% parafiny (wedlug Holdecol, z ta sa podane w tabelce ponizszej. Olej Produkt rafi. Produkt "*" 01e' p f. wvisciowv • nowany RI ™wany z przesa- Parafina wy1sciowy nowanyAKi wtórny RII czu - Wydajnosc 100%. Ciezar wlasciwy w temperaturze 20°C ...'........ 0,941 Punkt krzepniecia — Lepkosc w stopniach Englera w temperaturze 38°C — Lepkosc w stopniach Englera w temperaturze99°C — Wskaznik lepkosci — 35,1% 24,1% 26,7% 14,1% 0,953 1,060 — 0,886 —18°C 20 2 96 100 3,73 38 10 —Z a s t r z e z fc n i £ -p a t e n t o w c. 1. Sposób wydzielania z olejów mine¬ ralnych, np. z olejów surowych, z pozosta¬ losci olejowych, lub z innych olejów malo- wartosciowych, wysokowarLosciowych ole- jów smarowych przez obróbke w tempera¬ turach ponizej —20°C rozpuszczalnikami selektywnymi lub mieszaninami rozpu¬ szczalników, wykazujacymi wlasciwosci se¬ lektywne w rjizszych temperaturach, zna¬ mienny tym, ze olej obrabia sie. rozpu¬ szczalnikiem selektywnym w obecnosci ma- teriahi, zestalajacego sie podczas oziebia¬ nia i bedacego rozpuszczalnikiem nieselek- tywnym, np. w obecnosci benzenu lub dwu- hydronaftalenu, albo tez w obecnosci pa¬ rafiny, która moze byc zawarta w obra¬ bianym oleju lab tez zoslaje do niego do¬ dana, po czym odlsacza sie cenne oleje wy¬ dzielone w postaci odsaczailnej wraz z ma¬ terialem zestalonym od roztworu, zawiera • jacego weglowodory mniej cenne oraz skladniki asfaltowe o duzym ciezarze, cza¬ steczkowym, i odsaczony osad przerabia dalef w celu oddzielenia cennych olejów od maiterialu zestalonego.; 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienjfly tym, ze jako selektywny rozpuszczalnik do obróbki oleju zawierajacego parafine sto¬ suje sie pirydyne techniczna o zawartosci wody od 2% do 10%. 3. Sposób wedlug zastrz. 1—2, znamien¬ ny lym, ze osad, skladajacy aie z wydzie¬ lonych cennych olejów oraz parafiny i uzy¬ ska- przez obróbke- oleju zawierajacego parafine pirydyna o zawartosci wody od 2% do.2,5$6, traktuje sie pirydyna bez¬ wodna, która rozpuszcza oleje, nie rozpu¬ szcza zas parafiny, po czym odsacza sie parafine i do przesaczu, stanowiacego roz¬ twór cennych olejów w pirydynie bezwod¬ nej, dodaje sie 2% do 2,5% wody, dzidki czemu roztwór dzieli sie na dwie warstwy, z których górna sklada sie zasadniczo z olejów cennych, podczas gdy dolna za- -wiera rozpuszczalniik wraz z malymi ilo¬ sciami rozpuszczonego w nim oleju. Edeleacnu Gesellschaft m. b. H. Zastepca: inz. B. Muller rzecznik patentowy 40248'- 100 - 11.44Do opisu patentowego Nr 32452 PL