Dotychczas wykonywane byly maszyny do obróbki kól zebatych metoda obwied¬ nia, posiadajace kolo nacinajace, zaopa¬ trzone w noze w postaci zebów, przy su¬ wie powrotnym odsuwane od przedmiotu obrabianego przez odsuwanie uchwytu z, ta- kJm kolem nacinajacym i wspornika albo tez calego stolu roboczego wraz z przed¬ miotem obrabianym.Krótkie szybkie ruchy ciezkiego wspor¬ nika z uchwytem narzedziowym albo siolu roboczego powodowaly duze wstrzasy w ca¬ lym kadlubie maszyny, wplywajace szkod¬ liwie na jakosc i dokladnosc obróbki. Po¬ za tym te ruchy wymagaly zlozonego me¬ chanicznego urzadzenia, ulegajacego duze¬ mu zuzyciu i potrzebujacego znacznej sily do napedu. Duze trudnosci powodowalo przede wszystkim ustalanie ciezkiego stolu roboczego, konieczne po kazdym suwie ro¬ boczym.Wynalazek niniejszy usuwa te wady i polega glównie na tym, ze celem prze¬ stawiania kola nacinajacego z polozenia roboczego jest one przesuwane wzgledem osi uchwytu albo tez ten uchwyt z kolem do nacinania wzgledem swego wspornika.Dzieki takiemu przestawianiu narzedzia wzgledem przedmiotu obrabianego umozli¬ wione jest jednoczesnie zastosowanie kil¬ ku, np. dwóch uchwytów narzedziowych, z których jeden sluzy do obróbki z grub-sza, drugi zas do wygladzania wykonywa¬ nych zebów* Dzieki temu.osiaga, sie wiek¬ sza gladkosc i dokladnosc powierzchni tych zebów oraz wieksza trwalosc narze¬ dzia.Wypalaz^k niniejszy dotyczy takze, urzadzen do przestawiania narzedzia wzgledem uchwytu, dokonywanego zazwy¬ czaj hydraulicznie, do przystawiania na¬ rzedzia do przedmiotu obrabianego i do nastawiiariia dokladnego, jak równiez do obracania uchwytu narzedziowego celem strugania zebów skosnych.Rysunek uwidocznia przyklady wyko¬ nania przedmiotu wynalazku. Fig, 1 przed¬ stawia maszyne do obróbki zebów z jed¬ nym uchwytem narzedziowym w Widoku z boku, czesciowo w przekroju podluznym; fig. 2 — uchwyt narzedziowy z hydrau¬ licznie uruchomianym kolem do nacinaflia — w przekroju podluznym; fig. 3 — ten sam uchwyt w przekroju poprzecznym wzdluz linii ///—III na fig. 2; fig. 4 od¬ miane uchwytu z kolem do nacinania, prze¬ stawianym za pomoca sworznia mimosro- dowego w przekroju podluznym; fig. 5 — ten sam-uchwyt w przekroju poprzecznym wzdluz linii V—V na fig. 4; fig. 6 — w przekroju poprzecznym wzdluz linii VI—VI na fig. 4; fig. 7 — odmiane wyko- nknia z kolem do nacinania, przestawia¬ nym wzgledem uchwytu w kierunku osio¬ wym, jak równiez promieniowym za pomo¬ ca hydraulicznie * rozrzadzanych tloków, w przekroju podluznym; fig. 8 —w prze¬ kroju poprzecznym wzdluz linii VIII—VIII na fig.- 7; fig. 9 — dalsza odmiane wyko¬ nania, w której uchwyt wraz z kolem do nacinania jest przestawiany za pomoca tu- leii mimfosrodowej; fig. 10 — w przekroju poprzecznym wzdluz linii X—X na fig. 9; fig. 11 — maszyne do strugania z dwoma uchwytami narzedziowymi w widoku z bo¬ ku, czesciowo w przekroju podluznym; fig. 12 — te sama maszyne z przodu, cze¬ sciowo w przekroju podluznym; fig. 13 — dwa-uchwyty narzedziowe w wiekszej po*- dzialce; fig. 14 — w przekroju poprzecz¬ nym wzdluz linii XIV—XIV na fig, 13; fig. 15 — takze w przekroju poprzecznym wzdluz linii XIV—XIV na fig. 13 podczas obróbki kola zebatego o duzej srednicy; fig. 16 — urzadzenie do obracania uchwy¬ tu narzedziowego przy wytwarzaniu skos¬ nych zebów w zastosowaniu do maszyny do strugania zebów, przedstawionej w wi¬ doku z bokuj/czesciowo w przekroju po¬ dluznym, a fig. 17 — przekladnie slima¬ kowa w przekroju poprzecznym wzdluz linii XVII—XVII na fig. 16.Przedmiot obrabiany 1 jest przymoco¬ wany na stole roboczym 2. Ze stolem 2 jest polaczony na stale wspornik 3 uchwy¬ tu narzedziowego. We wsporniku 3 uchwyt narzedziowy 4 jest wodzony w kierunku pionowym wzglednie osiowym. Uchwyt 4 jest zaopatrzony w kilka obwodowych row¬ ków 5, posiadajacych ksztalt zeba, z któ¬ rymi zazebia sie wycinek zebaty 7, obra¬ cajacy sie na czopie 6. Przez obracanie te¬ go wycinka zebatego uchwyt narzedziowy jesft przesuwany w góre i w dól w kierun¬ ku pibnowym. Oprócz tego jest obracany przedmiot obrabiany /, jak równiez uchwyt narzedziowy 4. Uchwyt 4 celem toczenia sie wokól przedmiotu obrabianego jest obracany za pomoca slimaka. 8 i slimaczni¬ cy 9. Koilo do nacinania 20 jest zalozone na uchwycie 4.W przykladzie wykonania wedlug fig. 2 i 3 wspólsrodkowo w uchwycie 4 wodzony sworzen 12 posiada tlok 13, prowadzony szczelnie w -cylindrze 14, 17 i dzialajacy hydraulicznie. Ciecz do cylindra jest do^ prowadzana pod cisnieniem kanalami do¬ plywowymi 15, 16 do komór 14 i 17.Uchwyt narzedziowy 4, którego suwy sa powodowane w znany sposób; jest za¬ opatrzony w uzebienie czolowe 18, wspól¬ dzialajace z odpowiednim uzebieniem ob¬ sady 19. Do tej obsady 19 jest przymoco¬ wane kolo nacinajace 20. — 2 —Obsada 19 posiada wglebienie 21, od¬ powiadajace wytoczeniu w kolnierzu 22 sworzniu-12. Na zewnetrznym koncu sworz¬ nia 12 jest nasrubowana odpowiednio uksztaltowana nakretka 23.Obsada 19 narzedzia jest zaopatrzona w pólokragly rowek 24, w który -wchodzi rygiel 25. Rygiel 25 stanowi odnoge piers¬ cienia 26, zalozonego dookola uchwytu 4.Pierscien 26 jest za pomoca wyste¬ pów 27 wodzony nieobrotowo na drazku 28.Dzieki temu rygiel 25 wraz z pierscie¬ niem 26 zachowuje swe polozenie podczas ruchów uchwytu 4. Rygiel 25 znajduje sie po drugiej stronie kazdorazowo dlutuja¬ cych zebów kola do nacinania 20 i jest za¬ lozony tak, ze obsada 19 kola 20, nacina¬ jacego zeby, jest odsuwana od uchwytu tylko z jednej strony, mianowicie z tej strony, po której zeby znajduja sie w przedmiocie obrabianym. Odchylanie ko¬ la do nacinania nastepuje •podczas ruchu sworlznia 12 w kierunku pionowym.Sposób pracy maszyny jest nastepuja¬ cy. Na poczatku suwu roboczego uchwytu narzedziowego 4 w kierunku pionowym ku dolowi sworzen 12 zostaje przesuniety w góre. Wskutek odpowiedniego rozrzadu doplywa wtedy ciecz tloczaca do dolnej komory cylindrowej 17, wskutek czego tlok 13 sworznia 12 zostaje przesuniety w góre. Obsada 19 i polaczone z nia kolo do nacinania 20 zostaja przy tym-docisnie¬ te z odpowiednim naciskiem do uzebienia czolowego 18 uchwytu 4 i wskutek tego obsada 19 i uchwyt 4 sztywno polaczone.Przy tym spelniaja odpowiednio wykona¬ ne uzebienia czolowe obsady 19 i uchwy¬ tu 4 nas'tepji}ace zadanie, a mianowicie: zapewniaja w kazdym suwie roboczym wzglednie tnacym sztywne, niezmienne po¬ laczenie miedzy uchwytem 4 i kolem do nacinania 20 za pomoca sworznia 12 oraz wysrodkowuja zawsze po kazdym suwie dokladnie i jednakowo kolo do nacinania wzgledem uchwytu narzedziowego.Po skonczonym suwie uchwytu narze¬ dziowego za pomoca prostego w budowie urzadzenia rozrzadczego jest kierowany strumien cieczy tloczacej przez kanal 15, do górnej komory cylindrowej 14, wskutek czego sworzen 12 zostaje przesuniety w dól. Wskutek tego, jak juz wspomniano, obsada 19 z kolem do nacinania 20 zostaje odchylona z jednej strony od uchwytu na¬ rzedziowego 4, a nacinajace zeby kola 20 zostaja cofniete wzglednie odsuniete od przedmiotu obrabianego J tak, ze przy ru¬ chu powrotnym uchwytu narzedziowego i kola do nacinania krawedzie tnace na¬ rzedzia przesuwaja sie przed przedmiotem obrabianyp, nie dotykajac go. Wychylenie kola do nacinania 20 okolo rygla 25 lub wystepu 30 tegoz moze wynosic tylko kil¬ ka milimetrów, aby osiaginac zadane dzia¬ lanie. Linia 3/, oznaczajaca polozenie ze¬ rowe, i linia 32, oznaczajaca polozenie wy¬ chylone, uwidoczniaja polozenie kola do nacinania.W przykladzie wykonania wedlug fig. 4—6 narzedzie nie jest odchylane w jed¬ na strone, lecz zachowuje swe polozenie poziome, gdy jest odsuwane od wrzeciona uchwytu lub do niego dociskane. Uchwyt narzedziowy 4 posiada takze uzebienie czo¬ lowe 18 kola do nacinania 20. W uchwy¬ cie 4 jest zalozona obrotowo tuleja 33. Tu¬ leja 33 posiada ipimosrodowe wydrazenie, w którym znajduje sie obrotowy i oisiowy przesuwny sworzen 34 z gwintem 35. Swo¬ rzen posiada mimosrodowo zalozony czop 36, wspólsrodkowy z uchwytem 4 i znaj¬ dujacy sie w wspólsrodkowym otworze ob¬ sady 19 kola nacinajacego. Na czopie 36 jest zalozona obsada, utrzymywana z jed¬ nej strony za pomoca kolnierza 37, z dru¬ giej zas strony za pomoca, nakretki 38, opierajaoej sie o iozysleo kulkowe 39.Górny koniec sworznia 34 posiada szczeline, w której znajduje sie suwak 40, przylegajacy powierzchniami czolowymi do scianki wiekszego od sworznia wydraze- — 3 —nia 41, 42 w tulei 33. W ten sposób jest utworzony rodzaj tloka hydraulicznego, za pomoca którego sworzen 34 otrzymuje ko¬ nieczne ruchy obrotowe. Suwak dzieli prze¬ strzen na dwie komory 41, 42.Kanaly 43, 44, 45 i 46 tworza doplywy do komór tlocznych wzglednie cylindro¬ wych 41, 42.Tuleja jest zaopatrzona w wspólsrod- kowy z nia czop 47, wystajacy z uchwytu narzedziowego 4. Dzwignia 48 przytrzymu¬ je tuleje w jej polozeniu podczas pracy, wskutek czego uchwyt narzedziowy obraca sie okolo tej tulei. W ten sposób ustalony jest w przestrzeni promieniowy kierunek odsuwania sie kola do nacinania od przed¬ miotu obrabianego.Sposób dzialania jest nastepujacy. Ciecz tloczaca doplywa do komory cylindro¬ wej 42. Wskutek tego nastepuje obracanie suwaka obrotowego 40 i wraz z nim czo¬ pa 34. Za pomoca zwojów srubowych 35 zostaje przy tym czop 34 przestawiony osiowo w dól. Jednoczesnie obraca sie mi- mosrodowy czop 36 okolo osi czopa 34.Wskutek tego nastepuje odlaczenie obsa¬ dy 19 kola do nacinania 20 od uzebienia czolowego 18 uchwytu narzedziowego 4.Jednoczesnie takze kolo do nacinania zo¬ staje odsuniete w kierunku promieniowym od przedmioltu obrabianego 1. Wtedy mo¬ ze nastapic swobodny przesuw powrotny narzedzia od przedmiotu obrabianego.Nastepnie dopowadza sie ciecz tlocza¬ ca kanalami 43, 44 do komory cylindro¬ wej 41. Suwak 40 i wraz z nim czop 34 otrzymuje wtedy ruch obrotowy w kierun¬ ku odwrotnym. Wskutek tego czop 34 pod¬ nosi sie znowu w góre, a obsada 19 zosta¬ je zazebiona z uzebieniem czolowym 18 uchwytu narzedziowego 4. Kolo do nacina¬ nia 20 znajduje sie wtedy znowu w polo¬ zeniu roboczym do nastepnego suwu robo¬ czego.W przykladzie wykonania wedlug fig. 7 i 8 j-est zastosowana podobna budowa, jak wedlug fig. 1 i 2, o ile chodzi o dzialanie cieczy tloczacej na tlok 13, powodufjacy pizesuw osiowy czopa 12. Czop nie powo¬ duje jednakze wychylenia kola do nacina¬ nia 20, lecz przestawia je w kierunku osio¬ wym. Promieniowe przestawianie kola do nacinania 20 nastepuje przy tym za pomo¬ ca tloka 49, prowadzonego w wydraze¬ niu 50. Do wydrazenia 50 doprowadza sie ciecz tloczaca kanalem 51. Kanal 51, wy¬ drazenie 50 i tlok 49 znajduja sie w czo¬ pie 52, zalozonym równiez obrotowo i wspólsrodkowo w czopie 12.Sposób"Hzialania jest nastepujacy. Ciecz tloczaca doplywa do komory 14 kana¬ lem 15. Tlok przesuwa sie z czopem 12 i obsada 19 kola do nacinania 20 w dól.Jednoczesnie ciecz jest wtlaczana kana¬ lem 51 do komory 50. Wskutek tego tlok 49, naciskajac, odsuwa wylaczona z uzebienia tarcze z kolem do nacinania w kierunku promieniowym od przedimiotu obrabiane¬ go 1. Nastepnie przesuwa sie uchwyt na¬ rzedziowy 4 do góry. Po osiagnieciu naj¬ wyzszego polozenia martwego doprowadza sie ciecz tloczaca kanalem 16 do komo¬ ry 17. Tlok 13 i kolo do nacinania przesu¬ waja sie w góre', a obsada zostaje sprzezo¬ na z uzebieniem 18, mianowicie w taki spo¬ sób, ze samoczynnie wysrodkowuje sie wzgledem osi uchwytu narzedziowego.Tlok 49 zostaje przy tym takze wprowa¬ dzony w poprzednie polozenie. Kolo do nacinania znajduje sie wtedy w polozeniu do nowego suwu roboczego.W przykladzie wykonania wedlug fig. 9 i 10 uchwyt narzedziowy 4 jest zalozony w tulei mimosrodowej 70, zalozonej we wsporniku 54. Tuleja mimosrodowa jest obracana za pomoca dzwigni 71. Przy tym srodek 72 uchwytu narzedziowego prze¬ mieszcza sie okolo punktu srodkowego 73 tulei tak, ze przy kazdej zmianie suwu kolo do nacinania jest dosuwane do przed¬ miotu obrabianego 1 lub od niego odsu¬ wane. — 4 —Przy takim przestawianiu narzedzia wzgledem przedmiotu obrabianego musza byc koniecznie wprawiane w ruch wieksze masy niz przy poprzednio opisanym prze¬ stawianiu, gdy przestawia sie tylko kolo do nacinania wzgledem uchwytu narze¬ dziowego. To jest wada tej konstrukcji.Mozna ja zastosowac tak do maszyn, za¬ opatrzonych w jeden uchwyt narzedziowy, jak równiez do maszyn z dwoma takimi uchwytami.W opisanych wyzej przykladach wyko¬ nania zeby na przedmiocie obrabianym sa w pierwszym calym obrocie roboczym przedmiotu obrabianego najpierw strugane, w nastepnym zas drugim obrocie roboczym wygladzone. W odróznieniu od tego wyko¬ nania wedlug fig. 11 do 15 umozliwia jed¬ noczesne struganie i wygladzanie podczas jednego calego obrotu roboczego. Dzieki temu osiaga sie wzmozenie sprawnosci o prawie 100%.Opisane powyzej przestawianie kola do nacinania Wzgledem uchwytu narzedziowe¬ go wedlug wynalazku umozliwilo wykona¬ nie maszyny dwuwrzecionowej, poniewaz przedmiot obrabiany musi byc wzgledem kola do nacinania, dosuwany wzglednie od¬ suwany zawsze na linii od srodka przed¬ miotu obrabianego do srodka kola do na¬ cinania. W prowadnicy 54 maszyny (fig. 11, 12 i 13) sa zalozone obrotowo i osio^ wo obok siebie tuleje 55, 56. W tych tu¬ lejach w mimosrodoiwych wydrazeniach sa wodzone uchwyty narzedziowe 57, 58 z ko¬ lami do nacinania 59, 60, przesuwajacymi i obracajacymi sie w znany sposób. Uchwy¬ ty narzedziowe 57, 58 sa napedzane w zna¬ ny sposób, np. za pomoca wycinka uzebio¬ nego 7, obracajacego sie na czopie 6 i za¬ zebiajacego sie z rowkami zebatymi 5.Do obracania uchwytów narzedziowych do ruchu obwiedniego sa w tym przypad¬ ku zastosowane takze slimaki 8 i slimacz¬ nice 9.Na tulejach 55, 56 sa przymocowane ramiona 61, 62 o odpowiednim ksztalcie, polaczone czopami z drazkami 63i Ramio¬ na 61, 62 maja na celu przez ich odpo¬ wiedni obrót ustalenie kierunku odsuwania kola do nacinania od przedmiotu obrabia¬ nego odpowiednio do fig. 14 i 15.Przy obrocie tulei 55 wzglednie 56, np. w kierunku obrotu wskazówki zegara, wy¬ chylaja sie punkty srodkowe 64 uchwytów narzedziowych 57, 58 z kolami ido nacina¬ nia 59, 60 okolo punktów srodkowych 65 tullei. Jak z tego wynika, odsuwaja sie wiec uchwyty narzedziowe 57 wzglednie 58 z kolami do nacinania od narzedzia óibra¬ bianego / o okreslona odleglosc (fig. 14 i 15), a mianowicie odpowiednio do katów wychylenia ramion 61, 62.Tuleje mimosrodowe 55, 56 uchwytów narzedziowych 57, 58 moga byc nastawio¬ ne tak, ze ich ruchy odsuwania i przysu¬ wania do przedmiotu obrabianego naste¬ puja zawsze w kierunku linii laczacych 66 cd punktu srodkowego 67 przedmiotu obra¬ bianego 1 do punktów srodkowych 64 na¬ rzedzi wzglednie uchwytów narzedziowych.Zaleznie bowiem od. srednicy przedmiotu obrabianego zmienia sie kieriHiek. linii, la¬ czacych punkty srodkowe 66, jak wynika z f:;g. 14 i 15. Odpowiednio do tego nasta¬ wia sie polozenie wyjsciowe ramion 61, 62 do ruchów wychylania.Tuleje mimosrodowe sluza równiez do nastawiania dokladnego, gdy po rozpocze¬ ciu obróbki glebokosc zebów wyrabianego kola ma byc dokladnie wykonana. Chodzi np. o skorygowanie róznic w wymiarach, wynoszacych 1/10 do 1/100 mm. W tym celu nastawia sie ramiona 61, 62 w odpo^ wiedinie polozenie i ustala je do ruchu ro¬ boczego.Poniewaz, jak wiadomo, pirzy frezowa¬ niu, toczeniu, heblowaniu lub podobnej obróbce za pomoca dwóch narzedzi na przedmiocie obrabianym nie mozna jedno¬ czesnie strugac zgrubsza i gladzic, usuwa sie te trudnosc w maszynie wedlug niniejv - 5 -szego wynalazku w ten sposób, ze uchwy¬ ty narzedziowe dzialaja na przemial^ to znactzy podczas pracy noza zdzierajacego nóz wygladzajacy sie cofa i naodwrót.Dzieki temu osiaga sie, ze podczas suwu wygladzajacego narzedziie zajmuje bez¬ wzglednie spokojne polozenie bez drgan, wstrzasów lub innych ruchów, dzieki cze¬ mu osiaga sie dokladna obróbke, bez ble¬ dów jak równiez duza trwalosc narzedzia scinajacego.W przykladzie wykonania wedlug fig. 16 i 17 nastepuje obracanie uchwytu narze¬ dziowego d& ruchu óbwiedniego kola do nacinania 20 okolo przedmiotu obrabiane¬ go / za pomoca slimaka 8 i slimacznicy 9, mianowicie przy pomocy walka 113, na którym jest umocowany slimak, oraz pary kól stozkowych 114. Na wale 113 znajduje sie kolo stozkowe 115 i gwint 116. Gwint 116 i kolo zebate 115 sa polaczone na sta¬ le i obracaja sie, lecz osiowo sa nieprzie- suwne ha walku slimaka. Gwint 116 zaze¬ bia, sie z njlieobrotowo osadzona nakret¬ ka 117, gdy kolo zebate 115 z gwintem 116 za pomoca kól zmiennych 118 i zebatki 119, dzwigni 106 i 107 jest obracane od walu korbowego 108 zgodnie z suwami uchwy¬ tów narzedziowych. Przy tym mozna skok wzglednie skos zebów zmieniac latwo przez wymiane kól 118.W przedstawionym przykladzie wyko- ifania wycinek zebaty 7 jest obracany na czopfe 6 za pomoca ramion 106, 107 i tar¬ czy korbowej 108.Podobnie jak uchwyty narzedziowe mozna by takze przez osiowe przesuwy walu slimakowego obracac przedmiot obrabiany celem wykonania skosnego uze¬ bienia.Zamiast przekladni, przedstawionej na fig. 16 i 17, mozna By równiez zastosowac np. kpla stozkowe z walkami lub podobne. PL