Wynalazek niniejszy ma na celu ulep¬ szenie znanych regulatorów dzialajacych posrednio, wyposazonych w przelacznik silowy, silnik nastawczy oraz urzadzenie stabilizujace, sluzace do przenoszenia ru¬ chów silnika nastawczego (albo ewentual¬ nie pomocniczego silnika obracajacego sie zaleznie) na przelacznik silowy celem po¬ wodowania dzialania zwrotnego.Znane regulatory tego rodzaju wyróz¬ niaja sie tym, ze szybkosc regulacji lub biegu silnika nastawczego, takze przy du¬ zym odchyleniu wartosci rzeczywistej od warLosci wymaganej, nie ma przekraczac pewnej okreslonej wielkosci, poniewaz sta¬ bilizujace prowadzenie zwrotne zmniejsza Wychylenie przelacznika silowego, czyli to wychylenie jest mniejsze niz wychylenie odpowiadajace rzeczywistemu odchyleniu.Z tego wzgledu nie moze byc przekroczo¬ ny minimalny okres czasu do ponownego wyrównania wartosci rzeczywistej do war¬ tosci wymaganej. Ogólnie dazy sie jednak do itego, aby ten okres czasu byl maly ce¬ lem jak najszybszego wyrównania zakló¬ cen.Najprostsze byloby wiec pominiecie szkodliwie dzialajacego pod tym wzgledem prowadzenia zwrotnego, lecz z drugiej strony nie mozna z tego zrezygnowac ze wzgledu na nieodzowna stalosc dzialania urzadzenia stabilizujacego, jak to wiadomo z doswiadczen praktycznyeh. Z tego powo¬ du musiano dotychczas pogodzic sie z nie- uniknicna niedogodnoscia zwyklego pro- wadzeniia zwrotnego.Wynalazdk opiera sie na spostrzezeniu, ze bez zrzeczenia sie stabilizacji szybkosc regulacji moze byc zwiekszona i wskutek tego skrócony czas trwania wyrównania, a mianowicie w ten sposób, ze prowadze¬ nie * zwrotne zostaje opóznione wedlug funkcji czasu lub innymi slowy przewle¬ czone* W pierwszej chwili wplyw prowa¬ dzenia zwrotnego na przelacznik silowy praktycznie równa sie zeru i wzrasta do¬ piero wedlug pewnej funkcji czasu. Wo¬ bec tego wychylenie przelacznika silowego jest poczatkowo zalezne tylko ód rzeczy¬ wistego odchylenia wartosci- rzeczywistej od wartosci! wymaganej i liadaje silnikowi nastawczemu szybkosc odpowiadajaca te¬ mu wychyleniu. Z wzrastajacym wplywem prowadzenia zwrotnego trzeba z drugiej strony zapewnic konieczna stalosc.Wedlug wynalazku osiaga sie takie przewlekle dzialanie zwrotne w ten spor sób, ze urzadzenie stabilizujace jest zaopa¬ trzone w narzad opózniajacy dzialanie zwrotne wedlug ustalonej funkcji czasu, a pracujacy w zaleznosci od ruchu silnika nastawezego lub pomocniczego.Mozliwe sa liczne rozwiazania celem urzeczywistnienia tego zasadniczego zada¬ nia niniejszego wynalazku. Gdy chodzi np. o urzadzenie stabilizujace, zawierajace na¬ rzad gromadzacy sile, np. sprezyne, jest miedzy tym narzadem i przelacznikiem si¬ lowym umJieszczonyL narzad przytrzymuja¬ cy lub hamujacy, zapewniajacy dzialanie na przelacznik silowy nagromadzonej sily prowadzenia zwrotnego z czasowym opóz¬ nieniem.Na podstawie znanych elementów re¬ gulatorów jest najprosciej zastosowac zna¬ ny cylinder lizodromowy, jednakze tak, aby zamiast zwyklego podatnego prowa¬ dzenia zwrotnego bylo zapewnione prowa¬ dzenie przewlekle zwrotne wedlug niniej¬ szego wynalazku. W tym celu moze byc na stale osadzony tylko sam cylinder wzglednie sprzegniety z oslona przelacz¬ nika silowego, a sprezyna wiazaca umiesz¬ czona miedzy tlokiem cylindra izodromo- wego a tlokiem silnika nastawezego lub pomocniczego.Zamiast tego mozna równiez urzadze- ni:e stabilizujace wyposazyc w uklad na¬ stepczy, gromadzacy pewna sile wzglednie wielkosc drogowa, którego ruch pierwotny nastepuje odpowiednio do dzialania silni¬ ka nastawezego lub pomocniczego, opóz¬ niony zas ruch wtórny jest przenoszony z dzialaniem zwrotnym na przelacznik si¬ lowy.Jako taki uklad nastepczy nadaje sie obracajacy sie walec lub tarcza i toczace sie na niej kólko cierne, którego os nalezy odpowiednio do silnika nastawezego lub ruchu silnika pomocniczego nachylac wzgledem osi walca wzglednie srednicy tarczy, a którego w ten sposób spowodo¬ wany ruch hamujacy (w kierunku osi wal- car wizgledniie srednicy tarczy) jest przeno¬ szony na przelacznik silowy.O ile w jednym lub dirugim przypadku stalosc regulatora mialaby byc narazona na dzialanie opóznionego prowadzenia zwrot¬ nego, jest wskazane wyposazyc regulator dodatkowo w~~" urzadzenie wykonane na wzór sztywnego prowadzenia zwrotnego, przenoszacego bez opóznienia czesc dzia¬ lania prowadzenia zwrotnego, wywierane¬ go przez isiilnik nastawczy lub pomocniczy na przelacznik silowy. Tutaj sa takze moz¬ liwe rózne rozwiazania, opisane szczegó¬ lowiej nizej.Kazde sztywne prowadzenie zwrotne przelacznika silowego przez silnik nastaw¬ czy powoduje, jak wiadomo, niejednostaj- nosc. To odnosi sie takze do opóznionego prowadzenia zwrotnego wedlug wynalaz¬ ku. Przede N wszystkim nie jest 'wlasciwe, celem usuniecia niejednostajnosci, polacze¬ nie opóznionego prowadzenia zwrotnego wedlug wynalazku ze znanym jako takim izodromowym prowadzeniem zwrotnym, poniewaz nalezy przyjac, iz przy takim I 2 -polaczeniu opóznienie i podatnosc beda sie Wzajemnie znosic, wskutek czego pro¬ wadzenie zwrdtne nie bedzie praktycznie wcale nastepowalo. W rzeczywistosci jest jednakze wedlug wynalazku takie pola¬ czenie calowe, o ile sie uwzgledni, ze na¬ rzad izodiromowy otrzymuje inna stala czasu niz narzad opózniajacy. Wtedy opóznienie wystepuje w zadany sposób, natomiast cylinder izodromowy wyregulo- wuije niejednositajnosc.Rysunek przedstawia kilka przykladów wykonania przedmiotu wynalazku.Na fig. 1 jest uwidoczniony regulator z przelacznikiem strumieniowym 1 i silni¬ kiem naistawczym 2, którego tlok 3 jest polaczony z nie uwidocznionym na rysun¬ ku narzadem regulacyjnym i poza tym ma dizial&c na rurke strumieniowa 1 celem zwrotnego prowadzenia. W tym celu ruch tloka 3 musi byc przenoszony na polaczo¬ ny z rurka strumieniowa 1 drazek 4, slu¬ zacy jednoczesnie do wychylania rurki strumieniowej / odpowiednio do wielkosci pomiarowej 5. Do przenoszenia ruchów tloka 3 na drazek 4 sluzy w znany sposób dzwignia 6 prowadzenia zwrotnego, nie po¬ laczona jednakze bezposrednio z drazkiem tldkowym 7, lecz z drazkiem tlokowym 8 tloka hamulcowfego 9. Obydwa drazki tlo^ kowe 7 i 8 sa polaczone za pomoca spre¬ zyny 700. Cylinder hamulcowy 10 z tlo¬ kiem 9 jest zaopatrzony w dlawiony prze¬ wód okrezny 11 i jest w stosunku do oslo- ny, obejmujacej rurke strumieniowa 1, za¬ lozony na stale. Ten regulator dziala w na^ stepujacy sposób.Gdy pod dzialaniem wartosci pomiaro- wej wedlug strzalki 5..nastapi wychylenie rurki strumieniowej 1 w kierunku obrotu wskazówki zegara, przesuwa si^ tlok 3 sil¬ nika nastawczego 2 w prawo, wskutek cze¬ go najpierw zostaje napieta tylko sprezy¬ na 100, a wiec na dzwignie 6 prowadze¬ nia- zwrotnego nie ma narazie dzialania: tlok hamulcowy 9 przeciwstawia sie bo¬ wiem poczatkowo temu ruchowi tak dlugo, dopóki napiecie sprezyny 100 nie wystar¬ cza do pociagniecia tloka hamulcowego 9.W pierwszej wiec czesci ruchu tldka 3 rurka sitruttnieniowa / znajduje sie prak- tycznlie tylko pod wplywem wartosci po¬ miarowej, dziala!jacej w kierunku strzal¬ ki 5. Dopiero od chwili, w której tlok 9 zaczyna sie poddawac, rozpoczyna sie dzialanie dzwigni 6 prowadzenia zwrotne¬ go i wprowadza rurke strumieniowa 1 z po¬ wrotem w polozenie srodkowe.Celem usuniecia niejednositajnosci, spo¬ wodowanej przez sztywne prowadzenie zwrdtne, regulator wedlug fig. 1 moze byc zaopatrzony dodatkowo w cylinder izodro¬ mowy, a mianowicie w ukladzie uwidocz¬ nionym na fig. 2. Drazek tlokowy 8 tloka hamulcowego 9 jest polaczony z tlokiem izodromowym 12, którego cylinder 13 jest ulozony miedzy dwiema sprezynami 14 i 15 i polaczony przegubowo z dzwignia 6' pro¬ wadzenia zwrotnego. Jak juz wspomniano na wstepie, nalezy uwzglednic to, aby cy¬ linder izodromowy 13 mial inna stala cza¬ su niiz cylinder hamulcowy 10, to znaczy dlawiki w dwóch przewodach okreznych 11 i 16 powinny byc nastawione róznie w ta¬ ki sposób, ze przewód okrezny 16 cylindra izodromowego 13 jest dlawiony bardziej niz przewód okrezny 11 cylindra hamulco¬ wego 10. W ten sposób osiaga sie, ze cy-* linder izodromowy przenosi poczatkowo ruch drazka tlokowego 8 cylindra hamulco¬ wego 9 niezmieniony na dzwignie 6' pro¬ wadzenia zwrotnego, to znaczy dziala w ta¬ ki sposób, jak gdyby go w ogóle nie bylo.Dqpiero w czasie ruchu, powodowanego przez tlok hamulcowy 9 na dzwignie 6', narstepuje dzialanie cylindra izodromowego jako takiego przez wprowadzenie go z po¬ wrotem za pomoca sprezyn przytrzymuja¬ cych 14, 15 w polozenie srodkowe i wy¬ równanie wskutek tego Wplywu prowadze¬ nia zwrotnego w znany spfasób. — 3 —Na fig. 3 jest uwidoczniony przyklad wykonania wspomnianego wyzej ukladu nasLepezego gromadzacego droge, który wlaczcny w urzadzeme stabilizujace, po¬ woduje równiez opóznione prowadzenie rotne. Ten uklad nastepczy sklada s'e w zasadzie z napedzanego silnLJk'eni 17 obracajacego sie walca ZS, na którego oV wodzie toczy sie kólko cierne 19. Tó kól¬ ko jest osadzone w widelkach 20, które razem z kólkiem 19 moga byc obracane w palaku 21. Na palaku 21 znajduja sie krazki prowadnicze 22, 23, zapewniajace palakowi 21 prowadzenie na drazkach 24, 25 przy ruchu tego palaka w kierunku osio¬ wym walca 18. Sprezyna 26 zapewnia z jednej strony polaczenie cierne miedzy walcem 18 i kólkiem 19, z drugiej zas siro- ny polaczenie miedzy krazkami prowadni- czymi 22, 23 i drazkami 24, 25. Na czo¬ pie 26', polaczonym z widelkami 20, znaj¬ duje sie na koncu, przesunietym przez pa- lak 21, dzwignia 27, z która jest za pomo¬ ca szczeliny prowadniczej 27' polaczony drazek tlokowy 7 silnika nastawczego 2.Palak 21 jest poza tym zaopatrzony w czop 28, z którym jest polaczona rucho¬ mo dzwignia 29 do prowadzenia zwrot¬ nego.W uwidocznionym na fig. 3 polozeniu równowagi osie walca 18 i kólka cierne¬ go 19 sa równolegle, wskutek czego przy ciaglym obrocie walca kólko cierne takze sie tylko obraca, a wiec dzwignia 29 zo¬ staje w spoczynku. Gdy jednakze wsku¬ tek wychylenia rurki strumieniowej 1 zo¬ staje uruchomiony tlok 3 silnika nastaw¬ czego 2, dzwignia 27 obraca czop 26' w pa¬ laku 21 i wskutek tego zmienia pochylenie, kólka ciernego. Kólko cierne ustawione ukosnie nabiera w ten sposób sklonnosci do powrotu podczas obrotu w polozenie równolegle do osi walca. Kólko cierne wtedy nie tylko sie obraca, lecz przesta¬ wia sie takze w kierunku walca zabierajac przy tym caly palak 21, który ze swej strony nadaje dzwigni 29 ruch w kierunku obrotu wskazówki zegara, przestawiajac wskutek tego z powrotem rurke strumie¬ niowa 1.Odnosnie do zamierzonego opóznienia prowadzenia zwrotnego dzialacie jes't w za- £.aidizie akie samo, jak w przykladzie wy¬ konania wedlug fig. 1. W pierwszej czesci rtr?hu silnika nastawczego jest wprawdzie dzwugnia 27 natychmiast wychylona, lecz na dzwignie prowadzenia zwrotnego nie ma jeszcze dzialania, gdyz wystepuje ono dopiero przy ruchu kólka ciernego, spo¬ wodowanym przez dzwignie 27.Stopien opóznienia moze byc zmienia¬ ny przez zmiane liczby obrotów walca, przez zmiane stosunków srednicy walca i kólka ciernego jak równiez przez zmia¬ ne ramienia dzwigni 27.W przypadkach, gdy przez zmiane wspomnianych wielkosci nie mozna osiag¬ nac zadanego stopnia opóznienia, jest wskazane wlaczyc szeregowo dwa narzady opózniajace lub takie uklady.Na fig. 4 jestt uwidoczniony taki przy¬ klad wykonania, w którym, przy uzyciu przekladni ciernej wedlug fig. 3, dwa ta¬ kie zespoly sa wlaczone szeregowo. Dzwig¬ nia 29', rozrzadzana przez boczny ruch kólka ciernego 19, nie stanowi w tym przy¬ padku wlasciwej dzwigni prowadzenia zwrotnego, lecz dzwignie posrednia, wy¬ chylajaca drugie kólko cierne 19'. Dopiero to kólko nadaje przy swym ruchu wychy¬ lenie dzwigni 30 prowadzenia zwrotnego, ujawniajace sie przez powrotne przesta¬ wienie rurki strumieniowej 1.W przykladzie wykonania wedlug fig. 4 jest w odróznieniu od wykonania we¬ dlug fig. 3 zastosowana druga dzwignia 31 prowadzenia zwrotnego i polaczona rucho¬ mo bezposrednio z drazkiem tlokowym 7, sluzac do przenoszenia czesci calego dzia¬ lania prowadzenia zwrotnego bez opóznie¬ nia na rurke strumieniowa 1. Wielkosc tej — 4 —czesci jest zalezna od stosunku ramion dzwigniowych a i 6.Zamiast oddzielnej dzwigni 31 prowa¬ dzeni zwrotnego wedlug fig. 4 moznaby czesc dzialania prowadzenia zwrotnego przenosic bez opóznienia na przelacznik silowy takze w ten sposób, ze na dzwig¬ ni 27 jest zalozony miedzy miejscem pola¬ czenia z drazkiem tlokowym 7 i czopem 26' czop 28 do polaczen'a z dzwignia 29.Szczególna jest w zwiazku z tym mozli¬ wosc umieszczenia czopa 28 nie pod czo¬ pem 26' na dzwigni 27, lecz przedluzenia dzwigni 27 poza czop 26', to znaczy wyko¬ nania dzwigni dwuramiennej i umieszcze¬ nia na tym przedluzeniu czopa 28. W tym przypadku przez spowodowane przez sil¬ nik nastawczy wychylenie dzwigni 27 dzwignia 29 prowadzenia zwrotnego (fig. 3) zostaje wychylona w kierunku po¬ wiekszenia wychylenia rurki strumienio¬ wej i pod dzialaniem ruchu kólka cierne¬ go 19 prowadzona wstecz.Gdy chodzi o narzad opózniajacy we¬ dlug fig. 1, mozna osiagnac prowadzenie zwrotne bez opóznienia prócz opóznienia za pomoca dwóch sprezyn o róznej mocy i zalozonych w miejsce sprezyny 100 we¬ dlug fig. 1. Wtedy powstaje wykonanie we¬ dlug fig. 5. W tym przykladzie wykonania dzwignia 6 prowadzenia zwrotnego jest przylaczona miedzy dwiema sprezynami.Przy tym sprezyna 102, z która jest pola¬ czony bezposrednio drazek tlokowy 7 sil¬ nika nastawczego 2, musi byc slabsza niz sprezyna 101, polaczona z drazkiem tloko¬ wym 8 cylindra hamulcowego 9.Sposób dzialania jest nastepujacy. Pod¬ czas gdy w przykladzie wykonania wedlug fig. 1 sprezyna 100 jest sciskana pod dzia¬ laniem oporu tloka 9, wskutek czego dzwi¬ gnia 6 pozostaje poczatkowo w spoczynku, to tutaj ruch drazka tlokowego 7 w pierw¬ szej czesci, to znaczy na poczatku sciska¬ nia sprezyny 101, powoduje male wychy¬ lenie dzwigni prowadzenia zwrotnego, któ¬ re, poniewaz ta dzwignia dziala bezposred¬ nio na rurke strumieniowa 1, powoduje prowadzenie zwrotne bez opóznienia.Rózna moc sprezyn 102 i 101 jest za¬ lezna od tej czesci dzialania prowadzenia zwrotnego, która ma dzialac bez opóznie¬ nia. Gdy obydwie sprezyny maja jednako¬ wa moc, to polowa calego dzialania pro¬ wadzenia zwrotnego przypada na opóznie¬ nie, a druga polowa na dzialanie bez opóz¬ nienia.Wreszcie na fig. 6 jest uwidoczniona odmiana wykonania wedlug fig. 1, która równiez ma na celu zapewnienie prowa¬ dzenia zwrotnego czesciowo nieopóznio- nego. W tym przykladzie sprezyna 100' nie jest, jak wedlug fig. 1, umieszczona miedzy dzwignia 32 i drazkiem tloko¬ wym 7, lecz zalozona tak, iz dziala na dzwignie 32. To samo odnosi sie do draz¬ ka tlokowego 8 tloka hamulcowego 9. Przy tym jest istotne to, ze sprezyna 100' jest polaczona z dzwignia 32 miedzy drazkiem tlokowym 8 i przegubem 33 drazka tlo¬ kowego 7, a mianowicie z nastepujacego powodu.W tym przypadku bowiem ma byc przenoszone za pomoca tylko jednej dzwi¬ gni 32 tak opóznione, jak równiez nie- opóznione dzialanie prowadzenia zwrotne¬ go, a mianowicie w ten sposób, ze chwilo¬ wy punkt obrotu tej dzwigni jest prze¬ mieszczany. W pierwszej czesci ruchu tlo¬ ka 3 przeciwstawia tlok hamulcowy 9 wiejkszy opór niz sprezyna 100', wskutek czego jest ona sciskana, a dzwignia 32 wy¬ chyla sie okolo punktu polaczenia drazka tlokowego 8. Z tego wynika nieopóznione prowadzenie zwrotne. W dalszym prze¬ biegu ruchu przezwycieza w pierwszej cze¬ sci napieta sprezyna 100' opór tloka ha¬ mulcowego 9 i uruchomia go. Wskutek te¬ go punkt obrotu zostaje przemieszczony w przegub 33, sprezyna 100' zas wychyla okolo punktu obrotu dzwignie 32 w tym samym kierunku jak poprzednio, powodu- 5 —jac w ten sposób opózniane przestawienie zwrotne.Im bardziej punkt polaczenia sprezy¬ ny 100' z dzwignia 32 zostaje przyblizony do punktu polaczenia z tlokiem 9, tym wieksze jest nieopóznione prowadzenie zwrotne. W przypadku polaczenia sprezy¬ ny i tloka hamulcowego w jednym i tym samym miejscu dzwigni 32 dziala regula¬ tor tylko ze zwyklym prowadzeniem zwrot¬ nym, w tym bowiem przypadku wspólny punkt polaczenia jest równoznaczny ze stalym punktem obrotu.W koncu nalezy jeszcze zaznaczyc, ze opóznione luib odwleczone prowadzenie zwrotne wedlug wynalazku oprócz wymie¬ nionych zalet posiada w porównaniu ze zwyklym stalym prowadzeniem zwrotnym te dalsza zalete, iz odwleczone prowadze¬ nie zwrotne w pewnym okreslonym zakre¬ sie czestotliwosci, to znaczy w okreslonym zakresie wartosci .pomiarowej i szybkosci zmiany, zapewnia lepsze rozrzadzanie wy¬ przedzenia niz zwykle prowadzenie zwrotne. PL