Dlugie przedmioty metalowe, pelne luib wydrazone, musza byc poddawane cieplnej obróbce w polozeniu pionowym. Przy ogrzewaniu takich przedmiotów umieszcza sie je w piecu grzewczym w polozeniu pio¬ nowym, poniewaz ogrzewanie ich w pola¬ zeniu poziomym mogloby spowodowac nie¬ pozadane ich paczenie sie, wymagajace zmudnych zabiegów dodatkowych, jak pro¬ stowania itd. Z tego wzgledu przedmioty te sa chlodzone równiez w polozeniu pio¬ nowym przez zanurzenie ich po ogrzaniu w kapieli chlodzacej w takim samym po¬ lozeniu.Nagle chlodzenie w polozeniu piono¬ wym ulepszonych cieplnie przedmiotów jest jednak zwiazane z pewnymi niedogod¬ nosciami polegajacymi na tym, iz przed¬ mioty dlugie wskutek swej dlugosci sa oto¬ czone w kapieli chlodzacej slupem cieczy chlodzacej, której temperatura nie jest jed¬ nakowa we wszystkich miejscach. W dol¬ nej czesci slupa cieczy chlodzacej panuje z natury rzeczy temperatura inna niz w jego czesci górnej. Korzysci takiej obrób¬ ki przedmiotów, wymaganej przy obróbce przedmiotów wysokowartosciowych, staja sie bardzo watpliwe wskutek róznicy tem¬ peratury w górnej i dolnej czesci slupa kapieli chlodzacej. Male odprowadzaniei doprowadzanie cieczy chlodzacej podczas chlodzenia przedmiotów nie usuwa tej nie¬ dogodnosci. Dalsza niedogodnoscia chlo¬ dzenia przedmiotów w polozeniu pionowym jest to, iz dzwigi, sluzace do zanurzania obrabianych przedmiotów w kapieli chlo¬ dzacej, musza byc zaopatrzone w odpo¬ wiednie urzadzenia umozliwiajace szybkie zanurzanie przedmiotów w kapieli. Takie zas urzadzenia sa stosunkowo drogie oraz moga powodowac nieszczesliwe wypadki.Poza tym gwaltowne hamowanie urzadze¬ nia po szybkim zaburzeniu przedmiotu w kapieli wymaga silnej konstrukcji dzwigów powodujac tym ich nieekonomicznosc przy zastosowaniu ich w omawianym przy¬ padku.Przedmiotem wynalazku niniejszego jest sposób cieplnej obróbki dlugich przed¬ miotów metalowych oraz urzadzenie umoz¬ liwiajace korzystne wykonywanie tego spo¬ sobu. Wedlug tego sposobu ogrzewanie obra¬ bianych przedmiotów uskutecznia sie rów¬ niez w polozeniu pionowym, lecz chlodze¬ nie ich przeprowadza sie w polozeniu po¬ ziomym. Podczas chlodzenia obrabiane przedmioty sa wprawiane w ruch obroto¬ wy za pomoca odpowiedniego urzadzenia, dzieki czemu staje sie zbednym stosowanie dzwigów o specjalnej konstrukcji. Wyna¬ lazek niniejszy umozliwia.szybkie i równo¬ mierne chlodzenie dlugich przedmiotów metalowych, gdyz jprzez chlodzenie ich w polozeniu poziomym w plytkiej kapieli me¬ talowej mozna latwo utrzymywac jednako^ wa temperature calej kapieli. Ponadto przy szybkim obracaniu ulepszanego przedmio¬ tu podczas chlodzenia uskutecznia sie, w razie potrzeby, jednoczesnie z chlodzeniem równiez i prostowanie przedmiotu pomie¬ dzy krazkami prostujacymi.Urzadzenie wedlug wynalazku niniej¬ szego sklada sie z lozyska osadzonego przechylnie i przesuwnie, ramy przechyl¬ nej, uchwytu, lozyska walkowego oraz zbiornika do cieczy chlodzacej, z którego ciecz chlodzaca jest doprowadzana do ni¬ zej umieszczonego koryta. Ilosc i glebo¬ kosc cieczy chlodzacej w tym korycie jest tak mala, ze latwo jest utrzymywac w niej jednakowa temperature na róznych pozio¬ mach- Zbiornik do cieczy chlodzacej jest ustawiony w czesci górnej urzadzenia lub tez pod urzadzeniem i jest polaczony prze¬ wodami o duzym przekroju z korytem do kapieli chlodzacej. Po otwarciu zaworów tych przewodów ciecz jest doprowadzana pod dzialaniem wlasnego ciezaru lub po¬ wietrza sprezonego do koryta, oplywajac szybko przedmiot obrabiany.Chlodzenie przedmiotów o róznych przekrojach poprzecznych jest mozliwe przez doprowadzanie do poszczególnych czesci koryta ilosci cieczy chlodzacej, do¬ stosowanych odpowiednio do róznej po¬ jemnosci cieplnej róznych czesci chlodzo¬ nego przedmiotu. W tym celu koryto jest podzielone na poszczególne przedzialy, od¬ powiadajace dlugosci„ poszczególnych cze¬ sci przedmiotu o jednakowym przekroju poprzecznym. Kazdy z tych przedzialów obejmuje pewna dlugosc przedmiotu o jed¬ nakowym przekroju poprzecznym, przy czym ilosc doprowadzanej do koryta cie¬ czy chlodzacej moze byc odpowiednio re¬ gulowana za pomoca odpowiednich urza¬ dzen regulacyjnych.Poniewaz poddaje sie obróbce cieplnej przedmioty z róznych tworzyw, posiadaja¬ cych rózne punkty przemiany allotropowej, zalezne od ich skladu chemicznego, przeto moze sie zdarzyc, iz zajdzie potrzeba sto¬ sowania róznych cieczy chlodzacych, wla¬ sciwych do chlodzenia danego przedmiotu.W takich przepadkach mozna osiagnac zamierzony cel za pomoca tego samego urzadzenia wedlug wynalazku przez zaopa¬ trzenie zbiornika do cieczy chlodzacej w kilka przedzialów lub tez przez zastosowa¬ nie kilku takich zbiorników, umieszczonych obok siebie i zawierajacych rózne ciecze chlodzace, przy czym przewody do dopro- — 2 —wadzania i odprowadzania cieczy do ko¬ ryta mu&za byc sterowane tak, aby zalez¬ nie od potrzeby ta lub inna ciecz chlodza¬ ca byla doprowadzana do koryta, czyli alby najodpowiedniejsza ciecz chlodzaca mogla byc zawsze i to natychmiast uzyta w tym samym urzadzeniu.Na rysunku, tytulem przykladu, uwi¬ doczniono urzadzenie wedlug wynalazku niniejszego.Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny urzadzenia, fig. 2 — przekrój poprzeczny, fig. 3 — widok podwójnego lozyska wal¬ kowego i obracarki, fig. 4 — czesciowy przekrój poprzeczny urzadzenia posiadaja¬ cego zbiornik do cieczy chlodzacej, umie¬ szczony pod urzadzeniem, a lig. 5—9 przedstawiaja odmiany urzadzenia wedlug wynalazku niniejszego.Obrabiany przedmiot 1A zawieszony pio¬ nowo na dzwigu, po wyjeciu z pieca zo¬ staje umieszczony w urzadzeniu podtrzy¬ mujacym, skladajacym sie z ramy 2, uchwytu 3, urzadzenia, napedowego 4 i mo¬ stka 5. Koniec dolny 6 przedmiotu / za- mocowuje sie w odpowiednio nastawionym, samoczynnie zaciskajacym sie uchwycie 7, nastepnie cale urzadzenie zostaje obróco¬ ne okolo czopa 8, osadzonego w podstawie uchwytu 3, i obrabiany przedmiot ustawia sie w polozenie poziome. Nastepnie, po zetknieciu sie przedmiotu 1 z lozyskami walkowymi 9, uklada sie go na tych lozy¬ skach, natomiast mostek podpierajacy 5 zostaje usuniety po zetknieciu sie uchwy¬ tu 3 z nastawnym sworzniem 10 ramy 2.Wreszcie uchwyt 3 wraz z przedmiotem 1 zostaje wsuniety za pomoca urzadzenia napedowego 11 w odpowiednio nastawiony uchwyt walkowy 12. Uchwyt walkowy 12, srodkowe lozysko walkowe 9 oraz uchwyt 3 w swym polozeniu roboczym leza na wspólnej osi, dzieki czemu zapewnione jest dobre podparcie przedmiotu 1 wzdluz jego osi. Uruchomienie przekladni slimakowej 13, osadzonej na osi uchwytu 3, wprowa¬ dza ten uchwyt razem z przytrzymywanym przezen przedmiotem 1 w ruch obrotowy.W Itymze czasie otwiera sie szybko zawory wzglednie zasuwy 14 przewodów 16, np. za pomoca wylacznika elektrycznego, po czym ciecz chlodzaca ze zbiornika 15 doprowa¬ dza sie przez przewody 16 od dolu do ko¬ ryta 17 i szybko otacza ze wszystkich stron obrabiany przedmiot, przy czym ciecz chlo¬ dzaca w tym przypadku jest doprowadza¬ na wylacznie pod dzialaniem wlasnego cie¬ zaru. Po wypelnieniu koryta do krawedzi przewalu 18 ciecz chlodzaca przelewa sie do przewodu obiegowego 19, przez który jest z powrotem odprowadzana do zbior¬ nika 15. Pompy 20 sluza do przetlaczania tej cieczy przez chlodnice 21 i przewo¬ dy 22 z powrotem dó zbiornika górnego 15.Krazenie cieczy chlodzacej trwa przez ca¬ ly czas chlodzenia przedmiotu, po czym zamyka sie zasuwy wzglednie zawory 14, otwiera sie zas zamkniety podczas chlodze¬ nia zawór 23, przez który ciecz chlodzaca z koryta 17 jest odprowadzana do przewo¬ dów 19, skad zostaje przetloczona za po¬ moca pomp 20 do zbiornika 15. Ciecz znaj¬ dujaca sie w zbiorniku 15 moze byc natych¬ miast uzyta do ponownego chlodzenia obrabianych przedmiotów.Wszystkie czesci urzadzenia, potrzebne zarówno do ustawienia przedmiotu w po¬ lozenie pionowe, jak tez i do wprawiania go w ruch obrotowy, sa napedzane za po¬ moca wspólnego walu napedowego 24, co posiada te korzysc, iz wystarczy tylko jed¬ na dlawnica uszczelniajaca w miejscu przejscia walu 24 przez sciane koryta 17.Zastosowanie kilku walów napedowych jest oczywiscie równiez mozliwe, wymaga jed¬ nak uzycia kilku dlawnic. Na fig. 2 przed¬ stawione sa obydwie dzwignie 25, stano¬ wiace ruchome polaczenie uchwytu 3 z wa¬ lem napedowym 24 oraz uwidocznione jest osadzenie ramy 2 na czopach. Czopy te slu¬ za za posrednictwem obydwóch dzwigni 25 wraz z ich panewkowatymi przedluzenia - — 3 —mi jako punkt podparcia uchwytu 3 w je¬ go polozeniu krancowym, w którym opie¬ raja sie panewkowatymi wystepami o czo¬ py czolowe, W innym polozeniu uchwytu 3 jego stopy 26 spoczywaja na dzwigarze 27 umozliwiajac przez to podniesienie wzgled¬ nie przesuniecie uchwytu 3 podczas prze¬ prowadzania ramy 2 w polozenie pionowe w celu uchwycenia obrabianego przedmio¬ tu 1 po wyjeciu go z pieca. Przy chlodze¬ niu przedmiotów o róznym przekroju po¬ przecznym mozna zaopatrzyc uchwyt 3 takze w uchwyt walkowy, podchwytujacy przedmiot / i wprawiajacy w ruch uchwyt 3.Na fig. 4 przedstawiono odmiane urza¬ dzenia wyrózniajaca sie tym, iz zbiornik 15 do cieczy chlodzacej znajduje sie pod urza¬ dzeniem. W tym przypadku konieczne jest ciecz chlodzaca przetlaczac do koryta 17, np. za pomoca powietrza sprezonego, i wprawiac ja w ruch obiegowy za pomo¬ ca pomp 20, przy czym zasuwa 28, sluza¬ ca do zamykania przewodu 29, pozostaje podczas procesu chlodzenia zamknieta.Ciecz chlodzaca przetlacza sie w tym przy¬ padku do koryta 17 bezposrednio. Takie urzadzenie jest korzystne w przypadku powstania pozaru, wywolanego zapaleniem sie oleju sluzacego jako ciecz chlodzaca.Otwierajac zasuwe 28 spuszcza sie wów¬ czas olej do zbiornika 15, a po stlumieniu pozaru olej pod cisnieniem wprowadza sie ponownie do obiegu. Nic nie stoi na prze¬ szkodzie umieszczaniu zawsze pod kory¬ tem 17 takich zbiorników gasniczych, wy¬ laczajacych niebezpieczenstwo pozaru w przypadkach uzywania olejów jako cieczy chlodzacej.Na fig. 5—9 przedstawiono dalsza od¬ miane urzadzenia, wyrózniajaca sie tym, ze jest ona przystosowana do chlodzenia obrabianych przedmiotów o róznym prze¬ kroju poprzecznym. W tym celu koryto 17 jest podzielone na komory, z których kaz¬ da obejmuje czesc przedmiotu o jednako¬ wym przekroju poprzecznym.Fig. 5 przedstawia czesciowy przekrój podluzny odmiany urzadzenia wraz z gór¬ nym zbiornikiem 15 do cieczy chlodzacej, a fig. 6 — przekrój poprzeczny z uwidocz¬ nieniem blach dzielacych koryto 17 na ko¬ mory poszczególne.Fig. 7 przedstawia rzut poziomy odmia¬ ny urzadzenia, w którym uwidoczniono li¬ stwy, sluzace do przymocowania blach dzielacych koryto na komory, oraz uklad przewodów do doprowadzania cieczy chlo¬ dzacej do komór poszczególnych.Fig. 8 przedstawia przekrój poprzeczny koryta 17, zaopatrzonego w przechylne sciany podluzne, których przechylanie umozliwia zmiane objetosci koryta.Fig. 9 przedstawia wreszcie przyklad chlodzenia przedmiotu o zmiennym prze¬ kroju poprzecznym, przy czym strzalki wskazuja sposób regulowania ilosci dopro¬ wadzanej cieczy chlodzacej zaleznie od dlugosci czesci przedmiotu o jednakowym danym przekroju poprzecznym.Zaleznie od dlugosci takich czesci obra¬ bianego przedmiotu o jednakowym prze¬ kroju poprzecznym, przed rozpoczeciem chlodzenia ustawia sie pionowo blachy 32, 33 dzielace koryto 17 na komory i zamo- cowuje sie je za pomoca listw 31, przy czym komory, utworzone w ten sposób, odpowiadaja zmieniajacemu sie skokami ksztaltowi obrabianego przedmiotu. Bla¬ chy górne 33, osadzone obrotowo na wale 34, umieszczonym wzdluz koryta 17, sa osadzone przesuwnie wzdluz tego walu. Po odpowiednim ustawieniu ich zamocowuje sie je na tym wale sztywno. Po wprowa¬ dzeniu ogrzanego przedmiotu do koryta 17 wprowadza sie do koryta blachy 33 przez obrót ich okolo walu 34 i zamocowuje sie w tym polozeniu, po czym mozna rozpo¬ czac chlodzenie obrabianego przedmiotu.Ilosc doplywajacej cieczy chlodzacej moz¬ na równiez regulowac za pomoca zaworu _ 4 _35, rozdzielacza 36 oraz zasuw 37 wbudo¬ wanych w przewody miedzy pompami 20.Ciecz chlodzaca, odplywajaca przez krawedz przelewu 18, jest odprowadzana przewodami 19 do pomp 20, które prze¬ tlaczaja ja z powrotem do koryta 17 przez chlodnice 21, przewody 42, rozdzielacze 36 i wylotowe odnogi rur 43. Przez przesu¬ niecie zasuw 37, wbudowanych w przewo¬ dy laczace pompy 20, mozna, w razie po¬ trzeby, uzyc takze pomp sasiednich do po¬ mocniczego zasilania czynnikiem chlodza¬ cym pewnej okreslonej komory koryta 17.W zwyklych przypadkach chlodzenia za¬ suwy lacznikowe 37 sa zamkniete i kazda pompa 20 pracuje oddzielnie, zasilajac ob¬ slugiwane przez nia komory. Zasuwa 45 jest podczas calego procesu chlodzenia otwarta. Po skonczeniu chlodzenia zamy¬ ka sie zasuwy 45 i 46, ciecz zas chlodzaca za pomoca pomp 20 jest przetlaczana prze¬ wodami 47 z powrotem do zbiornika gór¬ nego 15.Mozna równiez poddawac obróbce cieplnej powierzchnie wewnetrzna przed¬ miotów wydrazonych doprowadzajac do tej powierzchni ciecz chlodzaca przez prze¬ wody zasilane osobnymi pompami, przy czym ciecz chlodzaca jest doprowadzana na przemian ze strony prawej i lewej obra¬ bianego przedmiotu.Przez podzial koryta na poszczególne komory robocze dlugosc koryta mozna skrócic ograniczajac w ten sposób prace pomp do ilosci cieczy chlodzacej, dostoso¬ wywanej kazdorazowo do dlugosci obra¬ bianego przedmiotu. W przypadku obróbki przedmiotów o nieduzym przekroju po¬ przecznym mozna ponadto odpowiednio zmniejszyc pojemnosc koryta za pomoca blach 50 w celu zmniejszenia zuzycia cie¬ czy chlodzacej.Na fig. 10 przedstawiono odmiane urza¬ dzenia wedlug wynalazku, wyrózniajaca sie tym, iz zbiornik do cieczy chlodzacej posiada kilka przedzialów w celu stosowa¬ nia w nich róznych cieczy chlodzacych.Zbiornik 15 posiada kilka przedzialów do róznych cieczy chlodzacych, liczba 17 zas oznaczono koryto mieszczace w sobie przedmiot poddawany obróbce. Do kory¬ ta 17 ciecz chlodzaca doplywa samorzut¬ nie przewodem 16, zaopatrzonym w zasu¬ wy 14, przy czym zbiornik 15 jest polaczo¬ ny z przewodem doplywowym 16 za pomo¬ ca oddzielnych przewodów 55. Pompa 20 zasysa ciecz chlodzaca przewodami 19 i 58 i doprowadza ja z powrotem do zbiorni¬ ków 15 przez przewód 19, chlodnice 21 oraz przewód 22, przy czym przewód 22 jest zaopatrzony w tym celu w odgalezie¬ nia 62. Przewody 55, odprowadzajace ze zbiorników dzialowych 51, oraz odgalezie¬ nia 62 sa zaopatrzone w zawory 63 wzgled¬ nie 64, wskutek czego przez zamkniecie odpowiednich przewodów mozna regulo¬ wac ilosc doprowadzanej cieczy chlodzacej ze zbiornika 15 do koryta 17 i odprowa¬ dzac ja po dokonanym ulepszeniu za po¬ moca pompy 20 z powrotem do zbiorni¬ ka 15.Jest rzecza obojetna, czy naped urza¬ dzenia wedlug wynalazku jest mechanicz¬ ny, pneumatyczny, elektryczny, czy tez ja¬ kikolwiek inny.Mozliwe jest takze zamiast doprowa¬ dzania srodka chlodzacego umieszczanie obrabianego przedmiotu w kapieli chlo¬ dzacej, uprzednio juz przygotowanej. Wre¬ szcie jest równie mozliwe zastosowanie ru¬ chomego koryta do cieczy chlodzacej, umo¬ zliwiajacego zanurzanie obrabianego przed¬ miotu w kapieli przez przesuwanie kory¬ ta do góry. PL