Wykryto, ze otrzymuje sie zwiazki cen¬ ne chemoieraupeutycznie, wytwarzajac ani- lidy kwasu benzenosulfonowego, które co najmniej w polozeniu 3' i 5' reszty anili- dowej sa podstawione chlorowcem, alky- lem albo chlorowcoalkylem, a prócz tego w polozeniu 4 reszty benzenowej posiadaja grupe zawierajaca azot, np. grupe amino¬ wa, acyloaminowa, alkyloaminowa, nitro¬ wa, azowa albo azometinowa. Jako grupa chlorowcoalkylowa zwlaszcza odpowied¬ nia okazala sie grupa trójfluorometylowa.Atom azotu w polozeniu 4 reszty benzeno¬ wej moze byc równiez czlonem pierscienia heterocyklicznego. Ten pierscien moze isitniec jako podstawnik albo tez moze ra¬ zem z pierscieniem benzenowym tworzyc skondensowany aromatyczno-heterocykli- czny uklad pierscieniowy, np. pierscienio¬ wy uklad chinolinowy. Zwiazki wyszcze¬ gólnionego typu sa skuteczne w próbie na zapobieganie malarii, a takze w próbie na leczenie malarii (wedlug Roelula) u kanar¬ ków, natomiast podobnie zbudowane zwiazki nieposiadajace 3',5-dwupodstawionej w o^ kreslony wyzej sposób grupy anilidowej,np. 4-aminobenzenosulfoamid, 4-aminobenze- nosulfoanilid, 2^4'-dwiiamiinoalzolbenzeino-4- sulfoamid, ^'-sulfoamidofenyloazo-Z-acety- loamino-7-oksynaftaleno-3,6-dwusulfonian sodowy i zwiazki podobne sa nieczynne w takich samych warunkach badania. Zwla¬ szcza korzystnym okazalo sie podstawie¬ nie grupa aminowa i acyloaminowa w po¬ lozeniu 4 oraz chlorowcem i chlorowco¬ alkylem w polozeniu 3\ 5'.W celu wytwarzania omówionych zwiazków mozna postepowac w ten spo¬ sób, ze kwasy benzanosuifonowe wzgled¬ nie ich Zidolne do reakcji pochodne, jak estry albo haloidki, które w polozeniu 4 posiadaja grupe zawierajaca azot, np. gru¬ pe aminowa, acyloaminowa, cflkyloamino- wa, nitrowa, azowa albo azometinowa, albo (których atom azotu w polozeniu 4 jest zwiazany heterocyklicznie w sposób opisany powyzej, wprowadza sie w reakcje z takimi pochodnymi aniliny, jakie posia¬ daja w grupie aminowej co najmniej jeden wolny atom wodoru, a prócz tego co naj¬ mniej w polozeniach 3 i 5 sa podstawione chlorowcem, alkylem albo chlorowcoallky- lem.Mozna równiez postepowac i w ten sposób, ze w anilidach kwasu benzenosul- fonowego, podstawionych co najmniej w polozeniach 3' i 5' reszty anilidowej chlo¬ rowcem, alkylem albo chilorowcoalkylem, grupe juz znajdujaca sie w polozeniu 4 rdzenia benzenowego, zdatna do prze¬ ksztalcenia w grupe zawierajaca azot, a wiec np, chlorowiec, przeprowadza sie w grupe zawierajaca azot, np. w grupe ami¬ nowa albo alkyloaminowa, albo tez grupe amidowa, hydrazydowa albo hydroksy- aminowa kwasu karbonowego przemienia sie w grupe aminowa. Ta metoda mozna równiez" przeksztalcac jedne w drugie po¬ szczególne grupy zawierajace azot, aby w ten sposób przejsc ad produktów mniej czynnych do produktów bardziej czynnych.Tak wiec ha przyklad grupy nitrowe albo azowe mozna zredukowac do aminowych; grupy acyloaminowe albo azometinowe mozna zhydrdlizowac do grup aminowych; na odwrót jednak mozna równiez grupy aminowe przez zdwuazowanie i reakcje Sandmeyera wzglednie przez sprzeganie przeprowadzic w grupy nitrowe wzglednie azowe, za pomoca zas srodków acyluja- cych mozna przeprowadzic w grupy acy¬ loaminowe, a za pomoca reakcji z aldehy¬ dami — w azometinowe.Nowe tego rodzaju zwiazki otrzymuje sie równiez i w ten sposób, ze w anilidach kwasu benzenosulfonowego, które w po¬ lozeniu 4 reszty benzenowej posiadaja gru¬ pe zawierajaca azot, np. grupe aminowa, acyloaminowa, alkyloaminowa, nitrowa, azowa albo azometinowa, albo tez posia¬ daja azot zwiazany heterocyklicznie, i któ¬ re w polozeniach 3' i 5' reszty anilidowej posiadaja podstawniki nadajace sie do przeksztalcenia w chlorowiec, podstawni¬ ki te przeprowadza sie zwyklymi metoda¬ mi w chlorowiec. Zwlaszcza odpowiednim do tego celu okazalo sie przeksztalcanie grup nitrowych w aminowe, nastepujace potem dwuazowanie i zastepowanie grup dwuazowych chlorowcem. Mozna równiez podstawniki alkylowe zchlorowcowac póz¬ niej, np. przeksztalcic grupe 'metylowa w grupe trójfluorometylowa.Przyklad I. Do roztworu 162 g 3,5-dwu- chloroaniliny w 400 cm3 pirydyny dodaje sie stopniowo 250 g chlorku kwasu 4-ace- tyloaminoibenzenosulfonowego. Po jedno¬ godzinnym ogrzewaniu na kapieli wodnej przezroczysty zóltobrunatny roztwór wprowadza sie do 2 litrów chlodzonego lo¬ dem 20%-owego kwasu solnego, odsysa sie stracony osad i przemywa go woda.Osad rozpuszcza sie w jednym litrze zim¬ nego normalnego lugto sodowego, roztwór saczy sie przez wegiel i zakwasza kwasem octowym. Stracony 3',5'-dwuchloroanilid kwasu 4-acetyloaminobenzenosulfonowego odsacza sie, a po przekrystalizowaniu z acetonu otrzytmtije sia go w postaci bezbarwnych krysztalów o punkcie top¬ nienia 238°C.Przez jednogodzinne gotowanie tego zwiazku acetylowego z 16%-owym lugiem sodowym, stracanie kwasem octowym i przekrystalizowywanie z metanolu otrzy¬ muje sie S^S^dwuchloroanilid1 kwasu 4-ami- nobenzenosulfonowego w postaci bez- — 2 —barwnych krysztalów topniejacych w tem¬ peraturze 150°C.W odpowiedni sposób przy uzyciu 3,5-dwumetyloaniliny otrzymuje sie 3 A5- dwumetyloanilid kwasu 4-acetyloamino- benzetiosuHonowego o purtkcie topnienia 246°Cf a z tego przez zmydlenie — 3,5- dwumetyloanilid kwasu 4-aminobenzeno- suKonowego o punkcie topnienia 149°C; z 3,5-dwubromoaniliny otrzymuje sie 3\5'- dwubromoanilid kwasu 4-acetyloamino- benzenosullfonowego o punkcie topnienia 244°C, a. z tego przez zmydlenie tworzy sie 3,5-dwubromoanilid kwasu 4-amino- benzenosulfonowego o punkcie topnienia 150°C; z 3,5-dwujodoaniliny otrzymuje sie 3'l5'-dwujodoaniliid kwasu 4-acetyloamino- benzenosulfonowego o punkcie topnienia 277°C, a z tego przez zmydlenie tworzy sie 3,,5,-dwujiodoanilid kwasu 4-aminobenzeno- sullonowego o punkcie topnienia 199°C; z 3,5-dwu-(trójfluorometylo)-aniliny otrzy¬ muje sie 3',5'ndwu;-(trójfluorometylo)-anilid kwasu 4-acetyloaminolben.zenosulfonoweigQ o punkcie topnienia 211°C, a z niego przez zmydlenie tworzy sie 3,5'-dwu-(itrójfluoro- metylo) -anilid kwasu 4-aminobenzenosul- fonowego o punkcie topnienia 166°C; z 3,4,5-trójchloroaniliny otrzymuje sie 3',4', 5'-tróJ£hloroanilid kwasu 4-acetyloamino- benzenosulfonowego o punkcie topnienia 271°C, a z niego przez zmydlenie tworzy sie S^^^-trójchloroanilid kwasu 4-amino- benzenosulfonowego o punkcie topnienia 211°C.Przyklad IL Roztwór 16 g 3,5-dwuchlo- roaniliny w 50 cm3 pirydyny po dodaniu 22 g chlorku kwasu 4-nitrobenzenosuilfono- wego ogrzewa sie na kapieli wodnej w cia¬ gu 30 minut. Przezroczysty brunatny roz¬ twór wlewa sie mieszajac do nadmiaru kwasu solnego, osad odsysa sie, rozpusz¬ cza w normalnym lugti sodowym i ponow¬ nie straca przez dodanie kwasu solnego.Tak otrzymany 3',5'-dwuchloroanilid kwa¬ su 4-nitrobenzenosuifonowego po przekry- stalizowaniu z metanolu topi sie w tempe¬ raturze 189°C. W odpowiedni sposób przy uzyciu 3,5-dwubromoaniliny otrzymuje sie 3',5'-dwuibromoanilid kwasu 4-nitrobenze- nosulfonowego' o punkcie topnienia 172nC; z 3,5-dwu-(trójlfluorometylo)-aniliny otrzy¬ muje sie 3',5'-dwu-(trójifluorometylo)-ani¬ lid ikwasu 4-nitrobenzenosulfonowego o punkcie topnienia 138°C.Przez redukcje te nitrozwiazki mozna przeprowadzac w wyzej wyszczególnione zwiazki aminowe. Tak wiec np. 43 g 3\5- dwubromoanilidu kwasu 4-nitrobenzeno- sulfonowego ogrzewa sie do wrzenia w ciagu 3 godzin w 200 cm3 wody i 70 g wiór¬ ków zelaznych, nadzartych kwasem octo¬ wym. Po zadaniu nadmiarem lugu sodowe¬ go saczy sie na goraco i przesacz zakwa¬ sza kwasem octowym. Osad odsacza sie i przekrystalizowuje z metanolu. Otrzy¬ muje sie 3',5'-dwubromoanilid kwasu 4-ami- nobenzenosulfonowego w postaci grubych krysztalów o punkcie topnienia 150°C.Przyklad III. 31,7 g 3,5'-dw^chloro- anilidu kwasu 4-aminobenzenosulfonowe- go rozpuszcza sie w 50%-owym kwasie octowym z dodatkiem 25 cm3 stezonego kwasu solnego i mieszajac wylewa do wo¬ dy z lodem. Nastepnie dwuazuje sie stop¬ niowo wodnym roztworem 6,9 g azotynu sodowego. Roztwór dwuazowy miesza sie z wodnym roztworem 18,1 g chlorowodor¬ ku 7,3-fenylenodwuaminy i zadaje krysta¬ licznym octanem sodu, az do prawie zu¬ pelnego zaniku odczynu kwasnego wobec papierka kpngo. Po dluzszym mieszaniu odsysa sie 3",5'-dwuchloroanilid kwasu 2,4-dwuaminoazobenzeno-4'-sulfonowego i przekrystalizowuje z rozcienczolieigo alko¬ holu. Otrzymuje sie brunatnawoczerwoiie krysztaly o punkcie topnienia 184°C, któ¬ re w rozcienczonym lugu sodowym roz¬ puszczaja sie z brunatnawoczerwonym za¬ barwieniem. Za pomoca nadmiaru lugu so¬ dowego wydziela sie sól sodowa. - 3 -Podobne zwiazki azowe otrzymuje sie równiez stosujac jako skladnik sprzegania kwas 3,5-dwuaminobenzoesowy albo kwas 2 - ace;tyloamino-8-naftolo-3,6-dwusulfono- wy.Przyklad IV. 15 g 3',5'-dwuchloroani- lidu kwasu 4-airiinobenzeinosulfonowego z 50 ,cm3 alkoholu i 7'g 2-oksybenizaldehy- du ogrzewa sie do wrzenia w ciagu 5 go¬ dzin. Rozpuszczalnik odparowuje sie cal¬ kowicie, pozostalosc przez pocieranie do¬ prowadza sie do krystalizacji i przekrysta- lizowuje z metanolu. Otrzymuje sie 3\5- dwuchloroacilid kwasu 4-(2"-oksybenzyH- deno)-amindbenzenosullfonowtego w posta¬ ci pomaranczowo zabarwionych kryszta¬ lów o punkcie topnienia 164°C.Jezeli do reakcji zastosuje sie 4-met- oksybenzaldehyd, to otrzymuje sie 3\5- dwuchloroanilid kwasu 4- (4"-metoksyben- zylidenp) -aminobenzenosulfonowego w po¬ staci bezbarwnych krysztalów o punkcie topnienia 176°C.Przyklad V. 31 g 3',5'-dwuchloroanili- dti kwasu 4-aminabenzenosulfonowego rozpuszcza sie w 200 cm3 acetonu i 20 cm3 pirydyny i zadaje powoli 15 g chlorku kwa¬ su propionowego. Po pólgodzinnym ogrze¬ waniu na kapieli wodnej roztwór reakcyj¬ ny wlewa sie mieszajac do wody i odsysa osad. Przez przekrystalizowanie z rozcien¬ czonego acetonu otrzymuje sie 3',5'-dwu- chloroanilid kwasu 4-propionyloaiminoben- zenosulfonowego w postaci bezbarwnych krysztalów o puttikcie topnienia 236°C.W odpowiedni sposób przy uzyciu chlorku kwasu dwuetylooctowego otrzy¬ muje sie 3',5'-dwuchloroanilid kwasu 4- dwuetyloacetyloaminobenzenosulfonowego o punkcie topnienia i92°C; z chlorku kwa¬ su fenylooctowego otrzymuje sie 3,5'-dwu- chloroanilid kwasu 4-fenyloacetyloamino- benzenosulfonowego o punkcie topnienia 204°C.Przyklad VI. 38 g 3',5'-dwuchloroani- lidu kwasu 4-bromobenzenosulfonowego (wytworzbinego przez dzialanie chlorku kwasu 4-broinobenzenosulifonowego na 3,5-dwuchloroaniline, bezbarwne kryszta¬ ly o punkcie topnienia 150°C) zadaje sie 200 cm3 nasyconego roztworu amoniaku w alkoholu metylowym i troche proszku mie¬ dzianego i ogrzewa sie w ciagu 12 godzin do temperatury 200—220°C w naczyniu odpornym na wysokie cisnienie. Roztwór reakcyjny iodsacza sie, odparowuje do su¬ cha, a pozostalosc wylugowuje sie normal¬ nym lugiem sodowym. Przez zakwaszanie zasadowego wyciagu kwasem octowym otrzymuje sie 3,f5'-dwuchloiroanilid kwasu 4 - amimobenzenosulfónowego, który po przekrystalizowaniu z metanolu topi sie w temperaturze 150°C.Jezeli zamiast amoniaku stosuje sie alkoholowy roiztwór dwumetyloaminy, to otrzymuje sie 3',5'-dwucihloroanilid kwasu 4-dwumetyloaminobenzenosulfonowego w postaci bezbarwnych krysztalów o punk¬ cie topnienia 195°C; z piperydyna otrzy¬ muje sie 3,5-dwuJchloroanilid kwasu 4-pi- perydo- [1") -benzenosulfonowego.Przyklad VII. 61 g 3,5-dwunitroaniliny rozpuszcza sie w 300 cm3 pirydyny i zada¬ je 90 g chlorku kwasu 4-acetyloaminoben- zenosulfoniowego. Po 5-ciogodzinnym o- grzewaniu na kapieli wodnej wylewa sie produkt reakcji do wody, odsysa osad i rozpuszcza w normalnym lugu sodowym.Przez zakwaszanie przesaczonego zasado¬ wego roztworu kwasem octowym otrzy¬ muje sie 3',5'-dwunitroaniliid kwasu 4-ace- tyloaminobenzenosulfonowego w postaci zóltego proszku o punkcie topnienia 273°C.Przez redukcje zelazem w rozcienczonym kwasie octowym otrzymuje sie z tego 3',5'- dwuaminoanilid kwasu 4-acetyloammo- benzenosulfonowego w postaci brunatna - wo zabarwionych krysztalów o punkcie topnienia 264°C. Z tego zwiazku w zwy¬ kly sposób metoda Sandmeyera, np. przez zdwuazowariie i wprowadzenie podczas mieszania do chlorku miedziawego i kwa- — 4 —su solnego, otrzymuje sie 3',5'7dwuchloro- anilid kwasu 4-acetyloaminobenzenosulfo- nowego w postaci bezbarwinyclh kryszta¬ lów o punkcie topnienia 238°C.Przyklad VIII. Do roztworu 16 g 3,5- dwudhloroaniliny w 50 cm3 pirydyny w temperaturze pokojowej wprowadza sie 24 g chlorku kwasu chinaldyno-6-isulfono- wego. ~Po jednogodzinnym ogrzewaniu na kapieli wodnej wylewa sie mieszanine reakcyjna do rozcienczonego kwasu solne¬ go, odsysa osad i przemywa istracony 3',5'-dwuchloroainilid kwasu ichinaldyno-6- sulfonowego. Po przekrystalizowaniu z rozcienczonego acetonu otrzymuje sie go w postaci bezbarwnych krysztalów o punkcie topnienia 249°C.W odpowiedni sposób z chlorku kwa¬ su chinaldyno-6-sulfonowego oraz 3,5-dwu- (trójfluarómetylo) -aniliny otrzymuje sie 3',5'ndwu- (trójifluorometylo) -anilild kwasu chinaldyno-6-.sulfonowego o punkcie top¬ nienia 214°C; z .chlorku kwasu dhkialdy- no-6-sulfonowego oraz 3,5-dwubromoani- liny tworzy sie 3',5'-dwubromoanilid kwa¬ su chinaldyno-ó-sulfonowego o punkcie topnienia 271°Cj z chlorku kwasu ehinoli- no-6-sulfonowego oraz 3,5-dwu- (trójfluoro- metyiló)-aniliny tworzy sie 3',5'-dwu- (tróji¬ fluorometylo) -ainilid kwasu clhinolino-6- sulfonowego o punkcie topnienia 202°C; z chlorku kwasu chinolino-6-sulfonowego oraz 3,5-dwubromoaniliny tworzy sie 3',5'- dwubromoanilid kwasu chilnolino-6-suHo- nowego o punkcie topnienia 241 °C.Przyklad IX. 28 g chlorku kwasu azo- benzeno-4-sulfonoweg< dodaje sie do foz-' tworu 25,1 g 3,5-dwtibromoaniliny w 50 cm3 pirydyny. Mieszanine ogrzewa sie w cia¬ gu godziny na kapieli wodnej. Nastepnie roztwór mieszajac wlewa sie do 200 cm3 chlodzonego lodem 20%-owego kwasu sol¬ nego. Stracony osad odsysa sie i przemy¬ wa woda. Po rozpuszczeniu w lugu sodo¬ wym, przesaczeniu i straceniu kwasem octowym przekrystalizowuje sie go z roz¬ cienczonego alkoholu. Tak otrzymany S^S^dwubromoanilid kwasu azobenzeno- 4-sulfonowego tworzy krysztaly o punk¬ cie topnienia 134°C. 10 g opisanego zwiazku rozpuszcza sie w rozcienczonym lugu sodowym i dopóty dodaje stalego hydrosiarczynu sodowego przy .slabym ogrzewaniu, az roztwór zasta¬ nie trwale odbarwiony. Po straceniu kwa¬ sem octowym i przekrystalizowaniu z me¬ tanolu otrzymuje sie 3V5'-dwubromoanilid kwasu 4 - aminobenzenosulfonowego o pulnkcie topnienia 150°C.Zamiast stosowac, jako material wyj¬ sciowy, zwiazek azowy mozna równiez stosowac 3',5'-dwubro:moaniIiid kwasu hy- drazobenzeno-4-sulfonowego, wytwarzany ze zwiazku azowego za pomoca lagodnych srodków redukujacych, w rodzaju orteci sodowej albo pylku cynkowego w wodno zasadowym roztworze.Przyklad X. 32,4 g chlorku ktwasu 4-(4'- nitrobenzylidenoamino) - betnzenojsulfpnowe- go (wytworzonego przez traktowanie kwa¬ sem chlorosulfonowym 4-nitrobenzylideno- aniliny, wlanie do wody, odesisanie osadu i przekrystalizowanie z chlorku metylenu, przy czym otrzymuje sie slabozólte krysz¬ taly o punkcie topnienia 111°C) wprowa¬ dza sie do roztworu 25,1 g 3,5-d^rubromo- anilkiy w 100 cm3 pirydyny i ogrzewa na kapieli wodnej w ciagu 30 minut. Podczas ostygania wykrystalizowuje sie 3',5'-dwu- bromoanilid kwasu 4- (4"-nitrobenzylideno- amino) -benzenosulfonowego w postaci zól¬ tych platków. Odsysa sie go, wymywa pi¬ rydyna, pózniej alkoholem i ostatecznie acetonem; wykazuje on wtedy punkt top¬ nienia 239°C. Jest on rozpuszczalny w roz¬ cienczonym zimnym lugu sodowym z zól¬ tym zabarwieniem. W razie gotowania z rozcienczonym kwasem solnym zwiazek ten szybko ulega zmydleniu.Po oziebietniu zestalona pozostalosc od¬ sysa sie, wylugowuje rozcienczonym lu¬ giem sodowym, pozostaly 4-nitrobenzal- — 5 —dehyd odsacza sie, przesacz zadaje chlor¬ kiem amonu i w ten sposób wydziela 3',5'-dwubromoanilid kwasu 4-aminobenze- nosulfonowego. Po przekrystalizowaniu z metanolu topi sie on w temperaturze 150°C. PL PL