Podziemne schrony przeciwlotnicze po¬ winny posiadac równiez rezerwowe wyj¬ scie ratunkowe, aby osoby, znajdujace sie w/schronie, w razie zatarasowania drzwi wejsciowych przez gruzy oraz w razie nie¬ bezpieczenstwa mialy moznosc opuszczenia schronu. Wyjscie rezerwowe ze wzgledu na bezpieczenstwo osób, szukajacych schro¬ nienia, powinno odpowiadac licznym wyma¬ ganiom.Pokrywa i uszczelnienie wyjsc rezer¬ wowych musza odpowiadac nastepujacym warunkom. Pokrywa musi byc wykonana z materialu, chroniacego przed odlamka¬ mi i posiadajacego taka ^wytrzymalosc, aby w przypadku obciazenia pokrywy wiek¬ szymi masami gruzów lub spadania na nia ciezkich kawalów muru, oderwanych wy¬ buchem, nie zawalila ona wyjscia z szybu.Poza tym wyjscie rezerwowe musi dac sie zamykac szczelnie na gaz. W czasie poko¬ ju pokrywa szybu musi byc zabezpieczona przed niepowolanym wyjmowaniem w celu kradziezy. W razie niebezpieczenstwa za¬ równo przeciwodlamkowa pokrywa, jak i przeslona przeciwgazowa musza dac sie otwierac lub usuwac z zewnatrz i od wew¬ natrz szybu. W razie niebezpieczenstwa przyrzad zabezpieczajacy pokrywe przed kradzieza musi dac sie usuwac przed zam¬ knieciem przeslony przeciwgazoiwej. Aby wiec uniemozliiwic pomylke, przyrzad za¬ bezpieczajacy pokrywe musi byc wykona¬ ny w ten sposób, by przeslona przeciw¬ gazowa dala sie zamykac dopiero po usu¬ nieciu tego przyrzadu. W konsekwencjiprzeslona przeciwgazowa musi byc umiesz¬ czona tui pod przeciwodlainkowa pokrywa szybu. Uklad talki musi byc stosowany w ce¬ lu uniemozliwienia przedostawania sie do szybu gazów bojowych. Niemniej waznym warunkiem jest to, by zarówno przeoiw- odlamkowa pokrywa,- jak i przeciwgazowa przeslona daly sie otwierac w kierunku do srodka szybu. W przypadku zasypania po¬ krywy gruzami, usuwanie jej w kierunku na zewnatrz moze byc niemozliwe. Nalezy dbac o to, aby przed wypuszczeniem ludzi ze schronu najpierw zostala Usunieta prze¬ slona przeciwgazowa, po czym z bezpiecz¬ nego ukrycia zostaje usunieta pokrywa szy¬ bu, spadajaca wraz z gruzami do wyjscia z szybu. Gruzy mozna latwo przenosic do schronu, tak iz wyjscie ratunkowe jest wol¬ ne do uzytku. Rozumie sie, ze pokrywa podczas spadania do szybu nie powinna ulec zniszczeniu, lecz powinna nadawac sie do ponownego uzytku. Zakladanie oraz za¬ mykanie pokrywy szybu ora? przeslony przeciwgazowej musi byc mozliwe, zarów¬ no od wewnatrz, jak i od zewnatrz szybu.Pokrywy wedlug wynalazku czynia za¬ dosc wszystkim wyzej stawianym wymaga¬ niom. Znane pokrywy maja liczne wady.Znany jest np. ratunkowy szyb wyjsciowy, w którym szczelne na gazy zamkniecie stanowi dzwon, zanurzajacy sie w ramie cbwodowej z ciecza, i w którym pokrywe równa z terenem stanowi krata. Szczelne na gazy zamkniecie, to znaczy dzwon, zo¬ staje zalozony tylko w razie niebezpie¬ czenstwa; ruszt stanowi pokrywe, przepu¬ szczajaca swiatlo i powietrze. Jezeli, lu¬ dzie w niebezpieczenstwie zamierzaja opu¬ scic schron, a na pokrywie szybu nie leza gruzy, wówczas opuszczanie schronu nie nastrecza zadnych trudnosci; dzwon gazo¬ wy wraz z rusztem podnosi od dplu pier¬ wsza z osób opuszpzajacych schron. Ina¬ czej przedstawia sie sprawa, gdy wyjscie lub pokrywa sa zatarasowane gruzami, belkami itd. na skutek uderzenia bomby.Doswiadczenia wykazaly, ze podnoszenie pokrywy za pomoca dzwigni od strony schronu, to znaczy od wewnatrz, jest nie¬ mozliwe; przy lekkiej nawet warstwie gru¬ zu wystepuje uszkodzenie, a zatem zacina¬ nie sie dzwonu przeciwgazowego w ramie wodnej, tak iz pionowe podnoszenie dzwo¬ nu i rusztu jest prawie niemozliwe. Poza tym w pokrywie tego rodzaju napelnianie ramy woda od wewnatrz schronu jest nie¬ mozliwe, tak iz w razie niebezpieczenstwa nie m*zna przeprowadzic kontroli, wsku¬ tek czego nie ma równiez gwarancji szczel¬ nego na gazy zamkniecia wyjscia rezerwo¬ wego.W innym wykonaniu ruszt, pokrywaja¬ cy szyb, jest z jednej strony zawieszony na zawiasach. Szczelne na gazy zamkniecie uzyskuje sie w znany sposób za pomoca zaslony okiennej, umieszczonej przed szy¬ bem poprzecznym. Jezeli na ruszcie leza gruzy, to po otwarciu zaslony za pomoca drazków i lancucha iltd. ruszt, dzieki wlas¬ nej wadze lub dzieki gruzom przechyla sie do srodka, tak iz wyjscie jest wolne, aj gru¬ zy spadaja do szybu i sa sprzatane do schronu. Lecz i ta 'budowa nie jest celpwa, poniewaz ruszt, zawieszony w szybie i po¬ siadajacy znaczne rozmiary, powoduje niniejsze lub wieksze zwezenie szybu. Po¬ nadto zamykanie przeciwodlamkowej po¬ krywy szybu nastrecza duze trudnosci, po¬ niewaz czlowiek, wspinajacy sie w ciasnym szybie, nie moze jedna reka podniesc i za¬ ryglowac ciezkiej pokrywy. Wskutek wy¬ paczen zawias lub wskutek innych prze¬ szkód, powstajacych podczas otwierania pokrywy, ponowne jaj zamkniecie moze byc równiez utrudnione. W kazdym razie oso¬ ba, zamakajaca pokrywe, jest taocno nara¬ zona. Do tego dochodzi, ze w razie niebez¬ pieczenstwa zamkniecie pokrywy szybu mu¬ sza uskuteczniac czestokroc stare, slabe osoby albo dzieci. Jasne jest, ze osoby ta¬ kie nie beda mogly zamknac opisanej pó¬ ki ywy, — 2 —Inne znane wykonania, podobne do wy¬ zej opisanych, równiez nie wnosza zadnych ulepszen.Wynalazek niniejszy nie posiada wyztej wymienionych wad. Z uwagi na przytoczo¬ ne na wstepie wymagania skonstruowano pokrywe, skladajaca sie ewentualnie z kil¬ ku czesci, przy czym pokrywa ta nie wy¬ staje ponad poziom otaczajacej ziemi. Po¬ krywe taka w razie niebezpieczenstwa poz¬ bawia sie od wewnatrz podparcia, tak iz spada ona razem z lezacym na niej gruzem w dól szybu i moze byc wciagana do schro¬ nu, dzieki czemu w krótkim czasie mozna uzyskac zupelnie wolne przejscie. Wzieto pod uwage równliez to, by szczelna na gaz zaslona, umieszczona pod przeciwodlamko- wa pokrywa, dawala sie równiez szybko zampcowywac i zdejmowac.Jest obojetne, z jakiego materialu wy¬ konane sa czesci pokrywy; najlepiej jed¬ nak, gdy zarówno czesci pokrywy jak i od¬ powiednie obramowanie wykona sie z be¬ tonu bez uzbrojenia zelaznego. Pokrywa betonowa moze posiadac szczeliny, prze¬ puszczajace swiatlo i powietrze. Przekrój szybu jest dowolny, poniewaz pokrywa moze byc odpowiednio dopasowana.Wyjscia rezerwowe nie zawsze musza byc zabezpieczone zarówno przed odlam¬ kami, jak i przed gazami. Pierscien nosny pokrywy moze byc wykonany w ten spo¬ sób, by umozliwial umieszczenie w nim po¬ krywy, zabezpieczajacej 'przed odlamkami, lub pokrywy razem z zaslona przeciwga¬ zowa.Na rysunku przedstawiono rózne przy¬ klady wykonania pokryw przeciwodlamko- wych w polaczeniu ze szczelna na gazy przeslona. Fig. 1 przedstawia przekrój pio¬ nowy pokrywy szybu ratunkowego, skla¬ dajacej sie z kilku czesci, fig. 2 — widok z góry tej pokrywy, W szyb 1 jest wmu¬ rowana rama 2, posiadajaca obwodowy wy¬ step 3, o który opiera sie pokrywa 4, wyko¬ nana z czterech czesci, pomiedzy którymi' wzdluz przekatnych znajduje sie luz, dzie¬ ki czemu spadanie czterech czesci pokry¬ wy 4 do srodka szybu odbywa sie bez tar¬ cia, przy czym strona kazdej czesci pokry¬ wy 4, której brzeg opiera sie o wystep 3, jest krótsza od odpowiadajacej jej czesci ramy 2. Wierzcholki kazdej czesci pokry¬ wy 4 sa oparte na dzwigarze 5, np. o prze¬ kroju w ksztalcie litery U. Na fig. 3, 4 i 5 przedstawiono w powiekszonej podzialce szczególy pokrywy 4. Dzwigar 5 spoczywa np. z jednej strony na belce zelazne) 6, wpuszczonej w rame 2, a z drugiej strony posiada dzwignie obrotowa 7, opierajaca sie na zelazie 8, wpuszczonym w rame 2.Tosrodku dzwigara 5 jest umieszczona plytka, o która opieraja sie cztery wierz¬ cholki czesci pokrywy 4. Trzymak 10, wpu¬ szczony w czesci pokrywy, przechodzi przez szczeline w dzwigarze 5; przez szcze¬ line trzymaka 10 przechodzi klin zabezpie¬ czajacy 11. Boczne'wystepy 12 wchodza w odpowiednie wglebienia 13 ramy 2, wsku¬ tek czego cala pokrywa jest zabezpieczona przed niepowolanym otwarciem lub kra¬ dzieza w czasie pokoju. Odciagajac dzwi¬ gnie 7, osadzona obrotowo w punkcie 14 dzwigara 5, zwalnia sie dzwigar 5, który spada do szybu, wskutek, czego czesci po¬ krywy wraz ze znajdujacym sie na nich gruzem równiez spadaja do szybu. Przed¬ tem nalezy, oczywiscie, usunac klin 11.Zamiast narzadów oporowych, przedsta¬ wionych na fig. 5, mozna zastosowac inne, ewentualnie bardziej sie nadajace. Usu¬ wanie dzwigni 7 mozna uskutecznic np. za pomoca lancucha 16, tak iz spadanie po¬ krywy do szybu mozna wywolac z bez¬ piecznego miejsca. W wykonaniu pokrywy, przedstawionym na fig. 1—5, szczelna na gazy zaslona jest polaczona z wmurowana rama 2, posiadajaca u dolu zlobek, w któ¬ ry jest wlozona ufczczelka 17u. Do uszczel¬ ki jest dociskana plyta 18, tworzaca zaslo¬ ne, wykonana z drzewa, betonu, zelaza lub podobnego materialu w t$n sposób, ze — 3 —otwieranie i zamykanie jej mozna uskutecz¬ niac od wewnatrz i od zewnatrz. W niniej¬ szym przykladzie zaslona 18 jest zamoco^ wana na bocznej zawiasie 19, tak iz po otwarciu zamkniecia zwisa do srodka szy¬ bu. Aby podczas zamykania zaslony prze¬ ciwgazowej uisunieto Min //, ten ostatni po¬ siada wystajace ku dolowi ramie 20, które nie dopuszcza do zamykania zaslony prze¬ ciwgazowej przed usunieciem felina. Klin 11, 20 jest za pomoca lancucha 21 polaczony z urzadzeniem odmykajacym, tak iz nie moze zginac przy spadaniu pokrywy do szybu. Lancuch 16, sluzacy do odciagania dzwigni 7, spoczywa po zamknieciu zaslo- ny przeciwgazowej na jej wewnetrznej stronie, tak iz niepowolane otwarcie pokry¬ wy przed usunieciem zaslony 18, np. w cza¬ sie paniki, fest umiemozliwione.Fig. 6 przedstawia inna odmiane wyko¬ nania pokrywy szybu- Pokrywa ta jest cal¬ kowicie wykonana z betonu. Poniewaz nie¬ raz stosuje siie tylko pokrywe zabezpiecza¬ jaca przed odlamkami, przeto w przykla¬ dzie tym osiagnieto uproszczenie o tyle, ze pierscien nosny, czyli rama 2, sklada sie z dwóch czesci, przy czym jedna z tych czesci jest w dbu przypadkach (to znaczy zarówno przy zamknieciu przeciwodlamko- wym, jak i przy zamknieciu przeciwgazo¬ wym) jednakowa, druga zas, dolaczona od dolu do pierscienia górnego, moze byc wy¬ konana rozmaicie, zaleznie od systemu za¬ slony przeciwgazowej. Przeciwgazowemu zamknieciu mozna nadac dowolne ksztal¬ ty. Dzieki poziomemu polozeniu pierscieni noisnych 2, 22 szczelne zamkniecie na gazy zamiast ze stalych materialów uszczelnia¬ jacych (gumy ild.) mozna wykonac z cie¬ czy. W tym przypadku pokrywa 23 otrzy¬ muje ksztalt miski, w której zanurza sie pierscien nosny, posiadajacy obwodowy wieniec 24. Ciecz uszczelniajaca doprowa¬ dza sie z naczynia zapasowego 25 za pomo¬ ca przyrzadu napelniajacego lub tez auto¬ matycznie poprzez zawór 26 i przewód ru¬ rowy 27.W odmianie wykonania, przedstawionej na fig. 7, wyjscie zapasowe posiada prze¬ krój kolisty. W pierscieniu nosnym 28 sa wykonane oporki 29, o które opieraja sie oporki 30 pokrywy 31. Przez obracanie plyty 31 oporki 29 i 30 zostaja zwolnione ze styku, tak iz plyta 31 spada do szybu.Obracanie dbciazonej plyty 31 odbywa sie za pomoca dzwigni kolankowej 32, która na jednym koncu posiada lancuch pociago¬ wy 33, a drugim koncem uderza o wystep 34 plyty 31. Fig. 8 przedstawia czesciowy widbk z góry pokrywy wedlug fig. 7. Po¬ krywa posiada szczeliny 35, przepuszcza¬ jace swiatlo i powietrze. I w tym przypad¬ ku pokrywe szybu stosuje sie razem z za¬ slona przeciwgazowa. W wieniec 36 piers¬ cienia nosnego 28 z dolu jest wstawiona uszczelka 37. Z boku wienca sa wykonane wystepy 38, wspóldzialajace z odpowied¬ nio zagietym kolnierzem 39 pokrywy 40, tworzacej zaslone przeciwtgazowa. Za po¬ moca uchwytów 41 zaslone 40 mozna od ze¬ wnatrz i od wewnatrz zaczepic o wystepy 38, przyciskajac ja do uszczelnienia 37.Tak samo zwalnianie zaslony, wykonanej ze stosunkowo cienkiej blachy, mozna lat¬ wo uskutecznic za pomoca uchwytów 41.Milseczkowe uksztaltowanie powierzchni uszczelniajacej zaslony pozwala na dodat¬ kowe j^j uszczelnianie za pomoca cieczy.Do zabezpieczenia pokrywy 31 przed nie¬ powolanym wyjeciem sluzy haczyk 42, wprowadzany poprzez boczina jej scianke w wyzlobienie w pierscieniu nosnym 28.Haczyk 42 posiada wystajace ku dolowi ra¬ mie, zapobiegajace zamykaniu zaslony przeciwgazowej przed usunieciem tego ha¬ czyka 42.Fig. 9 przedstawia odmiane wykonania okraglej pokrywy szybu 31, w której osa¬ dzony jest okragly drazek 43, wchodzacy koncami w odpowiednie otwory 44 w pa¬ jakach zelaznych 46, osadzonych w piers- _ 4 —cieniu nosnym 45 (powiekszony widok na fig. 10). Otwory 44 w palakach nosnych 46 sa otwarte z boku, tak iz po odpowiednim przekreceniu pokrywy 31 drazki 43 mozna zwolnic. W celu zabezpieczenia pokrywy w pierscieniu nosnym, dolna powierzchnia 47 wyciecia 44 jest wygieta do góry, tak iz unika sie przypadkowego spadania po¬ krywy, np. wskutek wstrzasów itd.Fig. 11 przedstawia w widoku z góry wykonanie pokrywy wedlug fig. 9. Do obra¬ cania pokrywy sluzy dzwignia wahliwa 48, zaczepiajaca krótszym ramieniem o wyzlo¬ bienie w pierscieniu nosnym 45. Przy po¬ ciaganiu od dolu dzwigni 48 za pomoca lan¬ cucha 50, przeprowadzonego przez krazek 51, plyta pokrywowa 31 obraca sie, a draz¬ ki 43 zostaja zwolnione. I w tym przypad¬ ku zastosowano haczyk zabezpieczajacy 42.Zaslona przeciwgazowa 40 posiada na ob¬ wodzie rowek uszczelniajacy 52, wypelnio¬ ny odpowiednim materialem uszczelniaja¬ cym (pasta), w którym zanurza sie piers¬ cien 36. Bagnetowe zamki 53 sluza do za¬ mocowania i zaciskania zaslony przeciw¬ gazowej.Fig. 12 i 13 przedstawiaja przekrój po¬ przeczny pokrywy szybu, skladaljacej sie z trzech czesci i nadajacej sie zarówno do szybów okraglych, jak i do szybów grania¬ stych. Obie zewnetrzne plyty 54 spoczywa¬ ja z jednej strony na wystepie 55 pierscie¬ nia nosnego 56, podczas gdy przeciwlegla ich strona opiera sie na srodkowej plycie 57. Plyta 57 posiada z dwóch stron nieru¬ chome oporki 58, a iz j ednej strony ruchomy oporek 59 (fig. 13), podobny do oporka 15 na dzwigni 7 na fig. 5. Po zwolnieniu ru¬ chomego oporka 59 plyta srodkowa spada, a wraz z nia spadaja obie zewnetrzne ply¬ ty, które traca srodkowe oparcie.Do zabezpieczenia plyt pokrywy w cza¬ sie pokoju sluzy zelazo plaskie 60; przez otwory, wykonane na koncach tego zelaza, przechodza trzpienie 61, przytwierdzone do bocznych plyt 54 pokrywy. Trzpienie 61 sa zabezpieczone klinami 62, których dolne ramiona zapobiegaja zamknieciu zaslony przeciwgazowe)) przed usunieciem kli¬ nów 62.Fig. 14 przedstawia przekrój poprzecz¬ ny odmiany wykonania pokrywy szybu, w której palaki 63 (fig. 15) sluza do przy¬ trzymywania plyty pokrywowej 64. Kra¬ wedz 65 plyty pokrywowej opiera sie na koncach palajków 63. Palaki 63 opieraja sie na wystepach 6 pierscienia nosnego 67. Dzieki naciskowi brzegu 65 palaki daza do przesuniecia sie w kierunku srodka szybu i do spadniecia do jego wnetrza. Temu zapobiega czop 68, osadzony posrodku plyty 64, przez który przechodzi klin 69, podtrzymujacy palaki.Po wyciagnieciu klina 69 za pomoca linki 70, przeprowadzonej przez krazek 71, pa¬ laki 63 traca srodkowe oparcie i spadaja wraz z plyta 64 do szybu. Zwalnianie ply¬ ty i palaków mozna uskutecznic równiez w inny sposób, np. tak, ze czop 68, posiada¬ jacy graniasta glówke, pilzekreca sie do te¬ go stopnia, aby klin 69 znalazl sie w szcze¬ linie 72 (fig. 15) miedzy palalkami, wsku¬ tek czego palaki 63 traca oparcie. Haczyk 73 zabezpiecza w opisany wyzej sposób plyte przed niepowolanym otwarciem. Za¬ slona przeciwigazowa 40 jest taka sama, jak w wykonaniu wedlug fig. 719.Rozumie sie, ze przytoczone zostaly tyl¬ ko przyklady wykonania wynalazku, przy czym szczególy ich mozna w szerokich granicach zmieniac, nie odbiegajac jednak¬ ze od jego myslli przewodniej. PL