Wynalazek niniejszy jest oparty na stwierdzeniu, ze w materialach zawieraja¬ cych garbniki, zwlaszcza w korach, oprócz garbników rozpuszczalnych w wodzie znaj¬ duja sie znaczne Ilosci garbników nieroz¬ puszczalnych w wodzie. Garbniki te mozna otrzymac w postaci rozpuszczalnej w wo¬ dzie przez lugowanie za pomoca organicz¬ nych rozpuszczalników albo przez lugowa¬ nie woda z dodatkiem siarczynów, jednak¬ ze powyzsze sposoby sakoszitowne, oddzia¬ luja ujemnie na jakosc garbników, a^ponad- to nie nadaja sie w przypadkach, w których materialy garbujace stosuje sie bezposred¬ nio do garbowania jako takie, co zachodzi w wiekszosci przypadków.Obecnie stwierdzono, iz znaczna ilosc nierozpuszczalnego w wodzie garbnika, za¬ wartego w suszonych srodkach garbujacych, zwlaszcza korach, nie znajduje sie pierwot¬ nie w roslinie, lecz tworzy sie wskutek pro¬ cesów wtórnych. Dotyczy to zwlaszcza kor stosowanych powszechnie w garbarstwie.W korze sosnowej lub modrzewiowej natomiast znajduje sie znaczna czesc garbników w po¬ staci nierozpuszczalnej w wodzie. Przemia¬ na garbników rozpuszczalnych na produk¬ ty kondensacji nierozpuszczalne w wodzie nastepuje wskutek dzialania enzymów, zwlaszcza oksydaz, stwierdzono bowiem, iz przemiana ta zasadniczo nastepuje tylko w obecnosci powietrza. Powyzszemu oddzialy¬ waniu ulegaja materialy o stosunkowo du¬ zej powierzchni, jak np. liscie, kory oblinia*le oraz kory obiiniale i rozdrobnione. Prócz zmniejszenia zawartosci garbników roz¬ puszczalnych enzymy dzialaja na zabarwie¬ nie srodków garbujacych, przez co otrzymu¬ je sie ciemne wyciagi. Obecnie stwierdzono, iz tworzenie sie garbników nierozpuszczal¬ nych wskutek dzialania enzymów, jak rów¬ niez tworzenie sie ciemno zabarwionych pro¬ duktów utlenienia nastepuje w duzej mie-- rze bezposrednio po otrzymaniu srodków garbujacych przed suszeniem albo podczas suszenia, poniewaz w tym okresie srodki garbujace zawieraja wilgoc konieczna do czynnosci enzymatycznej. Powoduje to znaczne straty tgarbilików rozpuszczalnych w wodzie oraz pogorszenie ich jakosci, za¬ nim materialy poddane zostana suszeniu i dalszej przeróbce, to pnaczy lugowaniu, albo zostana uzyte jako ^ciolka garbarska.Zwlaszcza silnie wystepuja wady po¬ wyzsze przy uzyciu kor sosnowych, swier¬ kowych, debowych i wierzbowych, oraz lisci niektórych odmian sumach, a zatem srod¬ ków garbujacych, które na ogól nie podda¬ je sie szybkiemu suszeniu, na drodze sztucz¬ nej, lecz które schna-na powietrzu, co w nie¬ korzystnych warunkach klimatycznych trwa czesto dosc dlugo. Tern sie tez tlumaczy, iz kora strugana ze swierka, która zbiera sie poza okresem puszczania soków, to znaczy jesienia albo zima, a która w specjalnie nie¬ korzystnych warunkach klimatycznych dluzszy czas lezy w lesie w stanie wilgot¬ nym, daje w praktyce tak malo garbników rozpuszczalnych w wodzie — w praktyce liczy sie jprzy przeróbce struganej kory swierkowej na wydajnosc 5—8% srodków garbujacych — wisikutek czego nie przera¬ biano tego materialu otrzymywanego w du¬ zych ilosciach.Przedmiotem wynalazjtu niniejszego jest unieszkodliwienie enzymów zmieniajacych garbniki, i to mozliwie najwczesniej. Najle¬ piej uskutecznia sie to bezposrednio albo w kilka dni po otrzymaniu srodków garbu¬ jacych, a w przypadku suszenia materia¬ lów — przed suszeniem albo równoczesnie z suszeniem. Osiaga sie to przez ogrzewa¬ nie do temperatur wystarczajacych do szyb¬ kiego unieszkodliwtejiia epzymów, np'. do temperatury powyzei fO0, albo przez trak¬ towanie para lub truciznami, jak kwasem siarkowym, siarkowodorem itd. Tak trak¬ towane materialy mozna ewentualnie po¬ nadto suszyc i w tym stanie przechowywac latami bez zmiany zawartosci garbnika.Ajoina je równiez dluzszy czas przechowy¬ wac w stanie wilgotnym lub pólwilgotnym, zanim podda sie je suszeniu lub lugowaniu bez istotnego ubytku rozpuszczalnych w wo¬ dzie garbników.Prawdziwosc wywodów powyzszych wy¬ nika z doswiadczenia nastepujacego.Swieza strugana kora swierkowa bezpo¬ srednio po otrzymaniu wykazala przy wy¬ czerpujacym lugowaniu za pomoca wody 17,4% rozpuszczalnego w wodzie garbnika.Bezposrednio po otrzymaniu kore trakto¬ wano przez krótki czas para wodna i stwier¬ dzono 18,8% gadbfriików rozpuszczalnych.Nastepnie próbke traktowana para wodna i próbke nietraktowana przechowywano w sposób taki, aby wilgoc mogla ubywac tyl¬ ko powoli, to znaczy w warunkach, jakie od¬ powiadaja warunkom pozostawania w lesie w niekorzystnych warunkach atmosferycz¬ nych. Po 10 dniach obadano obie próbki.Obie próbki w tych warunkach byly zaata¬ kowane silnie przez plesniaki. Nietraktowa¬ na para wodna próbka pociemniala, nato¬ miast traktowana próbka zachowala jasna barwe pierwotna. Zawartosc rozpuszczal¬ nych w wodzie garbników obnizyla sie w próbce nietraktowanej do 11,7%, podczas gdy w próbce traktowanej wynosila 18,8%.Przy lugowaniu z próbki traktowanej para wodna otrzymano wyciag znacznie jasniej¬ szy niz z próbki nietraktowanej. Jak z te¬ go wynika, dzieki sposobowi wedlug wyna¬ lazku mozna zwiekszyc ilosc otrzymywa¬ nych garbników stosujac materialy dotych¬ czas uzywane, a ponadto mozna eksploato- - 2 —wac materialy, których dotychczas nie oplacalo sie eksploatowac.Wiec np. dzidki wynalazkowi niniejsze¬ mu rozwiazane zostalo zagadnienie stoso¬ wania dov wyrobu garbników struganej kory swierkowej w duzych ilosciach. Surowce traktowane w mysl wynalazku mozna pod¬ dac lugowaniu znanym sposobem ewentual¬ nie przy uzyciu siarczynów. Lugowanie przebiega bardzo latwo i otrzymuje sie w wyniku jasny srodek garbujacy. Zwlaszcza materialy o duzej zawartosci kory po trak¬ towaniu para wodna korzystnie jest poddac lugowaniu siarczynowemu.Rozumie sie, ze unieszkodliwianie enzy¬ mów zawartych w srodkach garbujacych uskutecznia sie równiez w trakcie lugowa¬ nia, o ile stosuje sie odpowiednio wysokie temperatury. Powyzszego postepowania nie mozna jednak identyfikowac ze sposobem wedlug wynalazku, poniewaz w tym przy¬ padku unieszkodliwienie enzymów nastepu¬ je za pózno, to znaczy w pkresie, gdy prze¬ miana na nierozpuszczalne garbniki , juz przebiegla, tók iz dalsze dzialanie enzymów nie ma zadnego znaczenia.Przyklad I. Kore swierkowa beziposred- nio po otrzymaniu jej traktuje sie w ciagu 1 godziny para wodna o cisnieniu atmosfe¬ rycznym i nastepnie suszy znanym sposo¬ bem na powietrzu. Taktraktowana kora przy wyczerpujacym lugowaniu woda daje 19,6% rozpuszczalnych w wodzie garbników, pod¬ czas gdy ta sama kora, lecz nie traktowana para wodna, daje 12,5% garbnika. Garbnik otrzymany z kory potraktowanej para ma znacznie jasniejsza barwe od garbnika otrzymanego z kory nie traktowanej i daje skóry odpowiednio jasniejsze.Przyklad II. Kore sosnowa traktuje sie jak w przykladzie I. Wydajnosc pod wzgle¬ dem nierozpuszczalnych w wodzie garbni¬ ków wynosi przy obróbce kory traktowa¬ nej para wodna 12,1%, a kory nietraktowa- nej — 6,8%. Garbnik otrzymany z kory traktowanej jest znacznie jasniejszy niz garbnik z kory nietraktowanej.Przyklad III. Liseie Rhus typhina bez¬ posrednio po zbiorze ogrzewa sie w ciagu pól godziny do 100°C. Suszone liscie wy¬ kazuja lepsza wydajnosc niz liscie nie ogrzewane, lecz suszone w temperaturze po¬ kojowej. Traktowane liscie nawet po dluz¬ szym przechowywaniu daja wyciagi znacz¬ nie jasniejsze i piekniej garbujace niz Uscie suszone w temperaturze zwyklej.Przyklad IV. Stara kore z dolnej czesci pnia okolo 70-letniej sosny traktuje sie jak w przykladzie I. Próbke traktowana oraz próbke nietraktowana poddaje sie lugowa¬ niu woda oraz lugowaniu siarczynowemu.Otrzymano przy tyin wydajnosci naste¬ pujace: Zawartosc garbnika w korze nietrak- trakto- towanej wanej przy lugowaniu siarczynami' 6,0% 9,3% przy lugowaniu sprezynami 6,0% 9,3% Przyklad V, Swiezo zebrana kore swier¬ kowa (obliniala albo strugana) umieszcza sie w zamknietej komorze stosowanej do su¬ szenia drzewa, wprowadza pare wodna pod cisnieniem 0,5 atm. i traktuje kore para w ciagu 1/4 godziny. Nastepnie przerywa sie doplyw pary i kore suszy strumieniem ogrzanego suchego powietrza. Tak trakto¬ wana kora moze lezec dowolnie dlugo bez istotnego ubytku rozpuszczalnego w wodzie garbnika.Przyklad VI. Zwykla kore swierkowa albo debowa/która w stanie niezupelnie wy¬ suszonym dostarczono do zakladów eks¬ trakcyjnych albo garbarskich, przed zma¬ gazynowaniem lub dalsza przeróbka ogrze¬ wa sie w ciagu 1 godziny do 100—110°C.Tak traktowana kora zachowuje niezmien¬ ne wlasciwosci oraz zawartosc garbnika, nawet wówczas, gdy przy magazynowaniu pochlonie wilgoc, podczas gdy kora nie¬ traktowana traci znacznie na zawartosci garbnika w ciagu kilku miesiecy. — 3 —Przyklad VII. Swieza strugana kore swierkowa, zbierana W jesieni lub zima, trak¬ tuje sie para wodna o {preznosci 0,5 atm i nastepnie bez suszenia traktuje w celu unik¬ niecia tworzenia sie plesni znanym sposobem srodkami dezynfekcyjnymi, np. zraszajac roztworem chilorokrezolu. Tak otrzymana kore mozna skladac na mokro i przechowy¬ wac do okresu suszy i nastepnie suszyc na powietrzu. O ile srodek dezynifelkcyjny jest lotny z para wodna, mozna go stosowac przy traktowaniu para bezposrednio z para wodna. PL