Wynalazek niniejszy dotyczy ulepszo¬ nych pomp, zwlaszcza wtryskujacych pa¬ liwo do silników spalinowych, imana ce¬ lu zapewnienie wiekszej niezawodnosci pracy silnika oraz dokladniejszego daw¬ kowania tloczonej cieczy, w szczególnosci zas wtryskiwanego w bardzo niewielkich ilosciach paliwa, W tym celu pompy wedlug wynalazku, zwlaszcza zas pompy do wtryskiwania pa¬ liwa, posiadaja dwa ruchome wzgledem siebie tloki, zawierajace miedzy soba wla¬ sciwa komore pompy, z której tloczone jest paliwo, przy czym powierzchnie czo¬ lowe obu tych tloków, zamykajacych mie¬ dzy soba te przestrzen pompowania, sa wedlug wynalazku obrobione tak, ze przy zetknieciu sie z soba przylegaja one do siebie bez pozostawiania przestrzeni szko¬ dliwej, wskutek czego przy zakonczeniu suwu tloczenia z przestrzeni pompowania miedzy tlokami wytlaczane sa ostatnie resztki paliwa. Dzieki temu zapobiega sie w pompie tworzeniu sie lub gromadzeniu pecherzyków pary lub powietrza, które w* przeciwnym razie tworzylyby rodzaj sprezystej poduszki, kurczacej i rozsze¬ rzajacej sie wedlug rytmu ruchów tloków, co wplywaloby szkodliwie na tloczenie cieczy albo w pewnych warunkach wogó- le nawet uniemozliwialoby przetlaczanie jej. Dokladne dopasowanie do siebie obu czolowych powierzchni tloków jest bar¬ dzo wazne, zwlaszcza z tego powodu, zeresztka paliwa, pozostajaca miedzy tloka¬ mi w razie istnienia chocby nawet bardzo malej przestrzeni szkodliwej, posiada sklonnosc do tworzenia pary, która unie¬ mozliwialaby niezbedna w pompach, wtry¬ skujacych paliwo, dokladnosc wtryskiwa¬ nia.Najlepiej jest przy tym polaczyc ze so¬ ba rzeczone tloki przy wspólnym przeno¬ szeniu sily za pomoca sprezyn, przy czym np. jeden z tloków napedzany jest wów¬ czas w sposób przymusowy, drugi zas ob¬ ciazony jest jedna lub kilkoma sprezyna¬ mi. W ten sposób uzyskuje sie pewnosc, ze po wypchnieciu resztek cieczy po¬ wierzchnie czolowe obu tloków rzeczywi¬ scie scisle przylegaja do siebie.Najlepiej jest przy tym zastosowac wzrastajace stopniowo sily sprezyste, a mianowicie tak, aby calkowity nacisk sprezysty zaczal dzialac dopiero w pobli¬ zu suwu tloczenia. W tym celu mozna np. wykonac pompe tak, aby po zamknieciu otworu wlotowego paliwo, znajdujace sie w przestrzeni pompowania, bylo pedzone z poczatku pod stosunkowo niewielkim naciskiem sprezystym i aby bylo ono pod¬ dawane stosunkowo wysokiemu nacisko¬ wi sprezystemu dopiero z chwila zblize¬ nia sie tloków do tych polozen, w których zostaje otwarty otwór wylotowy. W ten sposób osiaga sie dalsze podwyzszenie niezawodnosci dzialania i dokladnosci pra¬ cy dzieki oszczedzaniu czesci pompy oraz zmniejszenie strat wskutek przeciekania, a zarazem tez uzyskuje sie ulatwienie ru¬ chów nastawczych, iktórym w pewnych warunkach nalezy poddac czesci pompy.Ponadto wedlug wynalazku pompy opi¬ sanego wyzej rodzaju zaopatruje sie w ra¬ zie potrzeby w odpowiedni przewód od¬ ciazajacy, sluzacy do naglego przerwania czynnosci tloczenia, tak aby uniknac wy¬ plywania dodatkowych kropel paliwa z dy¬ szy wtryskujacej, co mogloby wystepowac szczególnie latwo w przypadku dlugich przewodów. W tym celu po zakonczeniu przebiegu tloczenia wzglednie w celu za¬ konczenia tego przebiegu komore pompo¬ wania albo tez przewód tloczenia laczy sie ze wspomnianym przewodem odciaza¬ jacym, tak iz czolowe powierzchnie tlo¬ ków zblizaja sie ku sobie w sposób przy¬ spieszony, wytlaczajac z pomiedzy siebie pozostale tam ewentualnie jeszcze reszt¬ ki paliwa. Przewód odciazajacy moze byc przy tym rozrzadzany jednym z tloków, np. za pomoca osobnego, niezaleznego od komory pompowania zlóbka rozrzadcze- go, wytwarzajacego polaczenie wylotu pompy z przewodem odciazajacym. Odcia¬ zenie moze zachodzic przed zakonczeniem lub tez po zakonczeniu suwu tloczenia tlo¬ ka pompy, napedzanego w sposób przy¬ musowy. W pierwszym razie najlepiej jest wykonac zlobek rozrzadczy w tloku, na¬ pedzanym; w sposób przymusowy, w dru¬ gim zas przypadku do rozrzadu moze slu¬ zyc drugi z rzeczonych tloków.W celu zmniejszenia ilosci paliwa, wtryskiwanego na jeden suw przy wyz¬ szych liczbach obrotów, które to zmniej¬ szenie jest pozadane ze wzgledu Ha osia¬ gniecie mozliwie niezmiennego momentu obrotowego, dobrze jest wykonac prze¬ wód tloczenia pompy talk wzglednie umie¬ scic w nim narzad dlawiacy tak, aby pali¬ wo moglo dochodzic jedynie czesciowo podczas skutecznego suwu tloczenia do dyszy wtryskujacej i aby nadmiar paliwa pomiedzy powierzchniami czolowymi tlo¬ ków byl z poczatku przytrzymany, naste¬ pnie zas, np. po sporzadzeniu polaczenia z przewodem odciazajacym, byl usuwany z przestrzeni pompowania.Narzad dlawiacy moze miec np. postac dajacej sie wymieniac lub nastawiac plyt¬ ki z otworkiem.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania przedmiotu wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia pompe o po¬ jedynczym wlocie i wylocie, dwóch spre- - 2 -zynach, obciazajacych tlok, nie napedza¬ ny bezposrednio, i nastawnym oporku idila tegoz tloka, fig. 2 — postac wykonania podobna do lig. 1, z ta jednak róznica, ze tlok, obciazony sprezynami, rozrzadza przewodem odciazajacym, fig. 3 — postac wykonania, w której przewód odciagajacy jest rozrzadzany tlokiem, napedzanym w sposób przymusowy, a w przewodzie tlo¬ czenia znajduje sie narzad dlawiacy, fig. 4 — odmiane pompy wedlug lig. 2 lub 3 z zastosowaniem sprezyny o wzrastajacej charakterystyce jej sily sprezystej i W kon¬ cu fig. 5 — odmiane wykonania, zaopa¬ trzona w ustawiona przed nia pompe spre¬ zajaca oraz zawór zwrotny, umieszczony przed wlotem pompy.Na fig. 1 przedstawione sa dwa tloki 2 i 3, poruszajace sie naprzeciwko siebie wspólosiowo w cylindrycznej oslonie.Tlok 2, który przedstawiony jest na rysun¬ ku w swym dolnym polozeniu martwym, napedzany jest przez tarcze kciukowa 4, uksztaltowana odpowiednio do potrzebne¬ go przebiegu wtryskiwania cieczy, oraz przez sprezyne cofajaca 5. Tlok 3_ obcia¬ zony jest w przedstawionym na rysunku przykladzie slaba stosunkowo sprezyna 6, która przyciska go za posrednictwem je¬ go nasady 7 do dajacego sie przestawiac za pomoca gwintu oporka pierscieniowe¬ go 8, przy czym druga, mocniejsza sprezy¬ na 9 zaczyna dzialac na tenze tlok 3 do¬ piero wtedy, igdy zostanie on uniesiony w góre na wysokosc x, tak iz podkladka 10, sluzaca jako oparcie sprezyny, bedzie dalej podnoszona przez nasade 7 tloka i bedzie odsuwana od oslony cylindrycz¬ nej /. Sprezyny 6 19 opieraja sie swymi górnymi koncami o wierzch 11 oslony, po¬ laczony sztywno z cylindryczna oslona 1.Wedlug rysunku oporek pierscieniowy 8 nastawiony jest tak, ze utworzona pomie¬ dzy czolowa powierzchnia 12 dolnego tlo¬ ka 2 a czolowa powierzchnia 13 gói^iego tloka 3 przestrzen pompowania 14 posia¬ da w dolnym polozeniu martwym tloka 3 wysokosc y. Przewód ssawny wzglednie wlotowy oznaczony jest liczba 15, prze¬ wód tloczny zas, wzglednie przewód wy¬ lotowy — liczba 76; przewodów tych mo¬ ze byc wiecej niz jeden. Do osiowego prze¬ stawiania oporka pierscieniowego 8 sluzy np, przesuwna zebatka, zazebiajaca sie z tym pierscieniem odbojowymi Opisana wyzej pompa dziala w sposób nastepujacy. Gdy tlolk 2 porusza sie w gó¬ re pod dzialaniem tarczy kciukowej 4, to przyciska on po przejsciu obok wylotów jednego lub kilku kanalów ssawnych 15 zawarta w komorze 14 mase paliwa do czolowej powierzchni 13 tloka 3. Rucho¬ wi w góre tloka 3 przeciwdziala w tej chwili jedynie skierowany przeciwnie na¬ cisk sprezyny 6. Na krótko przed odslo¬ nieciem kanalu, wzglednie kanalów tlocz¬ nych 16 przez poruszajacy sie w góre tlok 3 odsada 7, w która zaopatrzony jest ten tlok 3, wchodzi po przesunieciu sie tego tloka o odcinek x w zetkniecie z podklad¬ ka 10, znajdujaca sie pod dzialaniem spre¬ zyny 9. Podczas dalszego ruchu w góre tloka 2 musi z poczatku wzrosnac cisnie¬ nie paliwa do wartosci takiej, przy której przeciwdzialanie obu sprezyn 6 i 9 moze byc przezwyciezone. Po przezwyciezeniu tego dzialania tlok 3 porusza sie znowuz w góre, odslaniajac w koncu 'kanal, wzgle¬ dnie kanaly tloczne 16, do których wply¬ wa wówczas paliwo, znajdujace sie pod osiagnietym wlasnie w tej chwili najwyz¬ szym cisnieniem. To najwyzsze cisnienie, dzialajace na paliwo, zalezy od napiecia obu sprezyn 6 i 9, tak iz mozna je zmie¬ niac w bardzo szerokich granicach, zmie¬ niajac te sprezyny wzglednie ich napiecie.Najlepiej jest nastawic górne polozenie martwe tloka 2 tak, aby jego czolowa po¬ wierzchnia 12 osiagnela wlasnie W tym miejscu martwym poziom 'kanalu tloczne¬ go 16.Koniec tloczenia nastepuje w chwili, — 3 —gdy tlok 3 wycisnie ostatnie resztki pali¬ wa, znajdujacego sie pomiedzy powierzch¬ niami czolowymi 12 i 13, do kanalu tlocz¬ nego 16. Aby miec pewnosc, ze rzeczywi¬ scie nawet 'ostatnie krople paliwa zostana wypchniete do tego kanalu oraz ze pom¬ pa istotnie nie posiada przestrzeni szko¬ dliwych, powierzchnie czolowe 12 i 13 dq- szlifowuje sie do isiebie. Przy wzajemnym zetknieciu sie ich przy koncu suwu tlocze¬ nia pecherzyki pary lub powietrza zostaja wtloczone — niezaleznie od tego w jakiej ilosci wystepuja — do przewodu tloczne¬ go, tak iz nastepujace pózniej przebiegi podczas pompowania nie sa juz zaklócone przez obecnosc takich pecherzyków pary lub powietrza. Zbedne jest przeto np. sto¬ sowanie dodatkowej pompy zasilajacej, jak równiez stosowanie srub odpowietrzaja¬ cych, bez których jednak w znanych do? tychczas pompach nie udaje sie usuniecie pecherzyków pary wzglednie powietrza.Podczas ruchu w dól tloka 2, nastepu¬ jacego po jego suwie roboczym, tlok 3 po¬ rusza sie równiez w dól pod dzialaniem sprezyn 6 i 9, tak dlugo, póki najpierw podkladka 10 nie oprze sie o oslone 1 cy¬ lindra, a po pewnym dalszym przesunie¬ ciu x nasadka 7 tloka 3 nie oprze sie o da¬ jacy sie wprawdzie nastawiac w kierunku wysokosci, ale unieruchomiony oporek pierscieniowy 8. Podczas dalszego ruchu w dól tloka 2 tlok 3 nie moze juz podazac dalej za tym ruchem, wobec czego po¬ wierzchnie czolowe 13 i 12 oddzielaja sie znowu od siebie, tworzac pomiedzy soba najpierw próznie bezwzgledna, niezakló¬ cona nawet przez obecnosc par, poniewaz uprzednio usuniete zostaly wszelkie reszt¬ ki paliwa. Jezeli podczas dalszych ruchów w dól kanal ssawny 15 zostanie pdsloniety przez tlok 2, to przez kanal ten wplywaja - do przestrzeni 14 nowe ilosci paliwa pod dzialaniem pelnego cisnienia atmosferycz¬ nego. Jak juz wyzej wyjasniono, wyso¬ kosc y przestrzeni 14, a przeto tez i ilosc naplywajacego paliwa uzalezniona jest od polozenia oporka pierscieniowego 8. Zmie¬ niajac polozenie tego pierscienia w kie¬ runku wysokosci w znany w zasadzie spo¬ sób, np. za pomoca gwintów srubowych, klinów lub narzadów podobnych, mozna przeto regulowac w sposób prosty i nie¬ zawodny ilosc paliwa, tloczonego przy kazdym suwie. Dzieki okolicznosci, ze narzad, rozrzadzajacy kanalem tloczenia 16, a mianowicie tlok 3, dziala podobnie jak zawór suwakowy, nie moze on — w przeciwstawieniu do zaworów grzybko¬ wych — brac udzialu w szkodliwych drga¬ niach rezonansowych przewodu tloczenia.Okolicznosc ta jest szczególnie wazna w przypadku bardzo wielkich liczb obro- ¦ tów (5000 do 10000 wtryskiwan na minu¬ te). Oprócz tego pompa wedlug wynalaz¬ ku nadaje sie dzieki takiemu wykonaniu szczególnie dobrze do tloczenia cieczy po¬ przez dysze otwarte.Stopniowany wzrost obciazenia spre¬ zystego tloka 3 za pomoca dodatkowego wlaczania drugiej sprezyny 9 na krótko przed odslonieciem kanalu tlocznego 16 posiada zalety nastepujace. Po pierwsze calkowita sila sprezyny, potrzebna do osiagniecia sily najwyzszego cisnienia, nie dziala nigdy na sluzacy do regulowania oporek 8, dzieki czemu unika sie utrud¬ nienia regulacji. Ponadto to stopniowane wzrastanie nacisku zmniejsza tez do mini¬ mum straty wskutek przeciekania cieczy miedzy tlokami pompy a iscianka cylindra, poniewaz podczas wiekszej czesci suwu tloków ciecz wzglednie paliwo, zawarte w przestrzeni 14, znajduje sie pod niskim cisnieniem, odpowiadajacym sile slabej sprezyny 6. Dopiero w ostatniej chwili cis¬ nienie tej cieczy osiaga swa wartosc naj¬ wyzsza, dzieki czemu szkodliwe dzialanie przeciekania nie ma juz czasu wystapic tak wyraznie, jalk to ma miejsce w innych znanych dotychczas pompach.Na fig. 2—6 czesci jednakowe wzgled- — 4 ¦*-nie odpowiadajace czesciom wedlug fig, 1, oznaczone sa tymi samymi liczbami.Wykonanie wedlug fig 2, na której pompa przedstawiona jest w polozeniu, od¬ powiadajacym pierwszej czesci ruchu w dól obu jej tloków, jest w zasadzie takie same, jak wykonanie wedlug fig. 1. Róz¬ ni sie ono od tego ostatniego jedynie tym, ze górny tlok 3 jest zaopatrzony w szyj- kowate zwezenie wzglednie w zlobek od¬ ciazajacy 17, które po przebyciu przez tlok 3 krótkiego odcinka drogi w dól stwarza polaczenie miedzy przewodem tlocznym 16 a przewodem odciazajacym 18, prowadzacym najlepiej z powrotem do zbiornika paliwa, tak iz nadmiar .paliwa, wystepujacy w przewodzie tlocznym wskutek sprezystosci przewodu i scisliwo¬ sci paliwa, moze byc usuniety na zewnatrz jak najkrótsza droga, odciazajac w ten sposób natychmiast przewód tloczny 16.Fig. 3, na której tloki narysowane sa w górnym polozeniu martwym, przedsta¬ wia inny rodzaj odciazenia, polegajacy na tym, ze dolny tlok 2 posiada przewezenie 19 w miejscu, które podczas suwu w góre nie wchodzi w zetkniecie z przewodem ssawnym, (które wiec oddalone jest od czo¬ lowej powierzchni 12 dolnego tloka 2 wie¬ cej, niz io wysokosc suwu, przy czym prze¬ wezenie to odslania na krótko przed osia¬ gnieciem górnego martwego polozenia dolnego tloka 2 przewód odciazajacy 20, wytwarzajac w ten sposób polaczenie przewodu tlocznego 16 z przewodem od¬ ciazajacym 18, prowadzacym z powrotem do zbiornika paliwa, w wyniku czego przewód tloczny 16 zostaje natychmiast odciazony. Ten sposób odciazania posia¬ da w porównaniu ze sposobem wedlug fig. 2 te zalete, ze odciazenie, a przeto tez i koniec wtryskiwania nastepuje na krót¬ ko przed osiagnieciem górnego polozenia martwego przez dolny tlok 2, wskutek czego odpada ta czesc wtryskiwania, któ¬ ra wskutek zwolnionego juz ruchu tloka dalaby wtryskiwanie przewlekle i spowo¬ dowalaby wystapienie z dyszy zapóznio- nych kropel paliwa.Ponadto w przewodzie tlocznym 16 mozna umiescic, jak to przedstawiono na fig. 3, wymienna najlepiej plytke dlawia¬ ca 22 za odgalezieniem przewodu 20.Dzialanie jej jest nastepujace.Gdy do przestrzeni, utworzonej mie¬ dzy tlokami 2 i 3 wplynie juz przewodem ssawnym 15 odpowiednia ilosc paliwa, to paliwo to, przechodzace do przewodu tlo¬ cznego 16 podczas nastepujacego pózniej ruchu w góre tloka 2 i pozostajace wów¬ czas pod cisnieniem wtryskiwania, zostaje zmuszone do przejscia przez waski kana¬ lik plytki dlawiacej 22, poniewaz droga poprzez przewód odciazajacy 20 jest jesz* cze zamknieta przez tlok 2. Przy niewiel¬ kiej liczbie obrotów jest jeszcze dosyc czasu na "to, aby cale paliwo, zawarte mie¬ dzy powierzchniami czolowymi 12 i 13 i pozostajace pod naciskiem, wywieranym przez sprezyny 6 i 9, moglo byc przetlo- czone przez przekrój plytki dyszowej %22.Na krótko przed osiagnieciem przez tlok 2 górnego polozenia martwego szyjkowate przewezenie 19 odslania odciazajacy ka¬ nal lacznikowy 20, wskutek czego naste¬ puje natychmiastowe odciazenie przewo¬ du tlocznego. Przy wielkich liczbach obro¬ tów natomiast rozporzadzalny czas nie wystarcza do tego, aby paliwo moglo prze¬ plynac przez plytke 22, tak iz pomiedzy czolowymi powierzchniami 12 i 13 obu tloków pozostaje pewna resztka paliwa.Jednakze wskutek odciazania, nastepuja¬ cego zaraz po tym przebiegu, paliwo, znaj¬ dujace sie miedzy tymi czolowymi po¬ wierzchniami 12 i 13,, zostaje calkowicie usuniete pod dzialaniem sprezyn 6 i 9 po¬ przez kanal lacznikowy 20, przewezenie 19 i przewód odciazajacy 18 tak, iz po¬ wierzchnie czolowe 12 i 13 moga znowuz przylegac do siebie bez pozostawiania miedzy soba przestrzeni szkodliwej. 5Plytke dlawiaca mozna tez zastosowac z powodzeniem i w przykladzie wykona¬ nia wedlug fig. 3, wedlug której przewód odciazajacy rozrzadzany jest przez górny, obciazony sprezynami tlok 3, a przebieg wtryskiwania rozciaga sie poza górny punkt martwy napedzanego tloka dolne¬ go 2.Zamiast sprezyn 6 i 9 mozna tez zasto¬ sowac we wszystkich przykladach wyko¬ nania, jak to przedstawiono na fig. 4, spre¬ zyne naciskowa 23 o wzrastajacej stopnio¬ wo charakterystyce sily sprezystej, oo mozna osiagnac np. w ten sposób, ze spre¬ zynie tej nadaje sie ksztalt stozkowy.W ten sposób zapobiega sie tez drganiom okresowym, wystepujacym np. w sprezy¬ nach cylindrycznych, poniewaz poszcze¬ gólne czesci takfej rozszerzajacej sie spre¬ zyny, drgajace z niejednakowymi czesto¬ tliwosciami wlasnymi, zaklócaja nawzajem swe drgania. Sprezyna taka posiada tez i te zalete, ze nie wymaga stosowania przedstawionej na figurach 1—3 czesci 10% sluzacej jako oparcie dla sprezyny dodat¬ kowej. Jest to korzystne z tego powodu, ze czesc ta moze wskutek uderzen powo¬ dowac niepozadane halasy.W przykladzie wykonania wedlug fig. 5 w przewodzie ssawnym 15 umieszczony jest obciazony sprezyna 24 zawór wloto* wy 25. Wykonana w odpowiedni sposób dodatkowa pompa, umieszczona przed, wlasciwa pompa wedlug wynalazku, wprowadza doplywajac^ paliwo pod cis¬ nieniem, pod którym wplywa ono do prze¬ strzeni pompowania. Zawór wlotowy jest przy tym wykonany jako zawór zwrotny i jest umieszczony tak, ze paliwo moze przeplywac z przewodu ssawnego do prze¬ strzeni miedzy tlokami, ale nie na todwrót.Aby uniemozliwic parowanie nisko wrza¬ cych gatunków paliwa, wylotowi 26 ka¬ nalu ssawnego nadaje sie odpowiednio wielki przekrój i wykonywa sie go tak, ze powierzchnie czolowe 12 i 13 tloków 2 i 3 oddzielaja sie od siebie na poczatku suwu ssania, a wiec w chwili przylegania nasadki 7 do oporka 8, w obszarze tego wylotu.W ten sposób unika sie powstawania próz¬ ni, przy czym paliwo, doplywajace podci¬ snieniem, wchodzi do przestrzeni miedzy tlokami, podnoszac zawór 24 (np. kulko¬ wy lub talerzykowy), pozostajacy pod dzialaniem sprezyny 24. Podczas nastepu¬ jacego potem suwu w góre tloka 2 zawór wlotowy 25 zamyka sie i zapobiega cofa¬ niu sie wstecz paliwa do przewodu ssaw¬ nego, dzieki czemu unika sie wszelkiego pulsujacego ruchu cieczy, który móglby powodowac powstawanie pecherzyków.Stosowanie dodatkowej pompy zasila¬ jacej wskazane jest przede wszystkim w przypadku paliwa o niskiej temperaturze wrzenia. Poniewaz w przewodzie ssaw¬ nym wzglednie wlotowym panuje pewne cisnienie, przeto i temperautra wrzenia zawartej w nim cieczy wzrasta. Pompe mozna przy tym nastawic na pewne naj¬ wyzsze cisnienie tloczne, dobrane tak, ze temperatury, wystepujacej podczas pracy, sa nizsze niz temperatura wrzenia paliwa pod wspomnianym cisnieniem, wskutek czego powstawanie pary w przewodzie ssawnym jest niemozliwe. W razie zasto¬ sowania takiej dodatkowej pompy zasila¬ jacej dobrze jest tez stosowac i zawór wlotowy 25A w celu zapobiezenia pulsowa¬ niu cieczy w przewodzie ssawnym; mozna tez jednak w razie potrzeby »obyc sie bez tego zaworu ze wzgledu na prostote (kon¬ strukcji pompy. PL