Wynalazek niniejszy dotyczy regulato¬ ra dzialajacego posrednio, w którym na przelacznik silnika regulujacego dzialaja impuls, odpowiadajacy odchyleniu wielko¬ sci regulacyjnej od jej wartosci wymaga¬ nej, oraz przeciwdzialajacy impuls, zalez¬ ny od szybkosci silnika regulacyjnego.W ten sposób do kazdego impulsu jest przymusowo dostosowana, takze przy zmiennym obciazeniu silnika, szybkosc re¬ gulacji proporcjonalna do impulsu. Dalej osiaga sie wskutek przeciwdzialania impul¬ su zaleznego od szybkosci w zakresie ze¬ rowym impulsu silne tlumienie silnika re¬ gulacyjnego, poniewaz w tym przypadku przeciwdzialajacy impuls powoduje szyb¬ kie zahamowanie silnika regulacyjnego.Jednoczesnie zmniejsza sie znacznie szyb¬ kosc regulacji.Taka zmniejszona szybkosc regulacji moze byp niepozadana w tych przypad¬ kach, gdy chodzi o szybkie wyregulowanie nagle powstajacych wiekszych obciazen lub odciazen. Celem umozliwienia tego, bez koniecznosci odpowiedniego dostosowy- waaia nadajnika impulsów do odpowied¬ nio wiekszego oddawania mocy, stosuje sie wedlug niniejszego wynalazku urzadzenie, które przy przekroczeniu ustalonego z góry odchylenia wielkosci regulacyjnej od jej wartosci wymaganej i odpowiedniej szyb¬ kosci regulacji odlacza przeciwdzialajacyimpuls zalezny od szybkosci albo ograni¬ cza go do ustalonej wartosci. W zakresie malych odchylen wielkosci regulacyjnej od jej wartosci wymaganej, zwlaszcza w gra¬ nicach bliskich zeru, istnieje wobec tego scisla proporcjonalnosc miedzy wielkoscia impulsu i szybkoscia regulacji, w zakresie zas wiekszych impulsów osiaga sie nato¬ miast szybko pelna szybkosc regulacji.Przedmiot niniejszego wynalazku jest objasniony blizej na podstawie przykladu, przedstawionego na rysunku, na którym fig, 1 uwidocznia uklad polaczen urzadze¬ nia wedlug wynalazku. Na rysunku jest przedstawione urzadzenie regulacyjne z sil¬ nikiem Ferrarisa FM jako silnikiem do na¬ stawiania. Ten silnik posiada przewodza¬ cy beben Ti, obrotowy w polu dwóch w przestrzeni prostopadle wzgledem siebie rozmieszczonych uzwojen wzbudzajacych Fi, F2. Uzwojenie Fi sluzy jako uzwoje¬ nie rozrzadzajace silnika Ferrarisa i jest polaczone z wyjsciem wzmacniacza pradu zmiennego V, zas uzwojenie F2 jest wzbu¬ dzane z sieci pradu zmiennego poprzez kondensator Cu Wzmacniacz V moze byc lampowy lub inny. Jest on zasilany zmie¬ niajacym sie rozrzadzajacym napieciem zmiennym, doprowadzanym za pomoca in¬ dukcyjnego przyrzadu odbierajacego DT, przedstawionego na rysunku w postaci transformatora rozrzadzajacego. Uzwoje¬ nie pierwotne transformatora rozrzadzaja¬ cego jest polaczone z siecia pradu zmien¬ nego, uzwojenie zas wtórne jest przesuwne albo obrotowe w polu transformatora.Zmiana polozenia cewki wtórnej moze byc spowodowana przeiz wielkosc pomiarowa lub regulacyjna. Najlepiej wykonac uzwo¬ jenie wtórne w postaci cewki bez zelaza celem mozliwie jak najwiekszego obnize¬ nia oddzialywania zwrotnego na narzad nastawczy. Z silnikiem Ferrarisa FM jest mechanicznie -sprzezony przyrzad tacho¬ metryczny TM, posiadajacy, podobnie jak silnik Ferrarisa FM, beben przewodzacy T2 oraz dwa w przestrzeni prostopadle wzgledem siebie rozmieszczone uzwojenia Wi, W2. Uzwojenie W2 jest w ukladzie równoleglym polaczone z siecia pradu zmiennego za pomoca opornika omowego R i pojemnosci C2. Gdy przyrzad tachome¬ tryczny jest zasilany przez uzwojenie W2 podczas biegu maszyny wskutek wzbudza¬ nego w bebnie T2 pola pradu wirowego, w uzwojeniu Wi jest wytwarzane napiecie zmienne, którego amplituda powieksza sie z liczba obrotów przyreadu tachometrycz¬ nego. Napiecie zmienne, wytwarzane przez przyrzad tachometryczny, jest nakladane na napiecie wejsciowe wzmacniacza V ce¬ lem zmniejszenia napiecia impulsywnego.Polozenie fazy napiecia tachometrycznego jest ustalone za pomoca zespolu RC w obwodzie wzbudzajacym przyrzadu tacho¬ metrycznego w taki sposób, iz jest prze¬ stawione mniej wiecej o 180° wzgledem impulsowego napiecia wejsciowego. Przy obciazaniu silnika Ferrarisa FM maleje na¬ piecie tachometryczne wskutek zmieniaja¬ cej sie liczby obrotów, a wskutek tego po¬ wieksza sie róznica miedzy napiecem im¬ pulsowym i napieciem tachometrycznym, powodujac znaczne powiekszenie pradu silnikowego i zapobiegajac znaczniejszemu spadkowi liczby obrotów. Urzadzenie, przedstawione na rysunku, wytwarza wiec za pomoca przyrzadu tachometrycznego sztuczna sile przeciwelektromotoryczna, której wielkosc moze byc latwo regulowa¬ na za pomoca oporu r, znajdujacego sie na drodze powrotnej wzmacniacza. Przy tym osiaga sie przez przeciwne sprzeze¬ nie napiecia tachometrowego na wejscie wzmacniacza silne tlumienie silnika regula- cyjnego, poniewaz napiecie przeciwne jest wlaczone przeciw napieciu impulsowemu przyrzadu odbierajacego prad DT. Wsku¬ tek tego w zakresie zerowym napiecia im¬ pulsowego przeciwfazowe napiecie tacho- metrowe powoduje silne zahamowanie sil¬ nika regulacyjnego. Jednoczesnie maleje — 2 —oczywiscie, wskutek zmniejszonego napie¬ cia wejsciowego wzmacniacza, szybkosc re¬ gulacyjna silnika.Przyjmuje sie, ze wzmacniacz regula¬ cyjny jest przy przeciwnapieciu równym zeru juz calkowicie wyregulowany przy ± 1 V odplywu wzbudzanego, przy czym silnik osiaga ± 2800 obrotów/min. Do pel¬ nego oddania mocy potrzebne jest wiec od¬ prowadzenie napiecia wynoszace tylko ¦zb 1 V oddawanego napiecia.Przeciwsprzezenie napiecia tachome- trowego jest tak dobrane, ze przy pel¬ nym wyregulowaniu silnika, to znaczy przy napieciu rozrzadzajacym ±1V przyrzad tachometrowy daje 10 V. Stanowi to prze¬ ciwsprzezenie w stosunku 10 : 1. Wskutek tego maleje liczba obrotów przy ±lVna odplywie wzbudzanym do 10%, tj. 280 obrotów/min., przy czym tlumienie staje sie odpowiednio duze. Celem osiagniecia znowu pelnej mocy silnika musi byc wy¬ twarzane przy 2800 obrotach/min. przez przyrzad tachometryczny napiecie prze¬ ciwne, wynoszace 10 V, podwyzszone przez odplyw wzbudzony 1 V, aby osiagnac, do •calkowitego wyregulowania wzmacniacza, potrzebne napiecie rozrzadzajace wynosza¬ ce 1 V, to znaczy, odplyw wzbudzony mu¬ si wynosic ± 11 V do calkowitego wyre¬ gulowania wzmacniacza. Aby otrzymac te 11 V dla tej samej drogi regulacji, jak po¬ przednie 1 V, trzeba koniecznie moc wzbu¬ dzajaca odplywu wzbudzanego powiekszyc 121 razy (U2) poniewaz moc wzrasta z kwadratem napiecia.Zadaniem wynalazku jest wiec osiag¬ nac takze przy zastosowaniu duzego prze- ciwsprzezenia przy pomocy stosunkowo malych napiec rozrzadzajacych wzglednie dróg pelna szybkosc regulacji i pelne od¬ dawanie mocy silnika, Wedlug wynalazku ustala sie oddawa¬ ne napiecie przyrzadu tachometrycznego za pomoca zwyklego przyrzadu do ograni¬ czania napiecia na oznaczona wielkosc. Na fig. 1 jest uwidoczniony uklad polaczen.Przyrzad do ograniczania napiecia, skladajacy sie z prostowników Gi G2 i kondensatorów C3 d, moze byc za pomo¬ ca wlaczonego zródla napiecia stalego B nastawiany tak, ze amplitudy sa ostro od¬ ciete przy pewnej okreslonej wartosci na¬ piecia (fig. 2).Dwa suche prostowniki Gi G2 sa wla¬ czone równolegle do uzwojenia Wi przy¬ rzadu tachometrycznego tak, ze kazdy prostownik przepuszcza pól fali wytworzo¬ nego napiecia zmiennego. Przy tym wyko¬ rzystuje sie wlasciwosc prostowników su¬ chych, ze ich opór zmniejsza sie z dopro¬ wadzanym napieciem, co przy stopniowo wzrastajacym napieciu ujawnia sie jako krótkie spiecie zródla napiecia i ogranicze¬ nie przyrostu napiecia. Zródlo napiecia B, wlaczone w szereg z dwoma suchymi pro¬ stownikami, przeciwdziala napieciu przy¬ rzadu tachometrycznego. Wskutek tego prostowniki ograniczaja napiecie dopiero, gdy napiecie przyrzadu tachometrycznego przekroczy napiecie zródla B. Kondensa¬ tory C3 d, z których kazdy jest polaczo¬ ny w szereg z jednym suchym prostowni¬ kiem, zapobiegaja krótkiemu spieciu zró¬ dla napiecia B poprzez dolny przewód ka¬ nalu przieciwsprzezenia. Zamiast prostow¬ ników moga byc zastosowane takze przy¬ rzady, np. dlawiki zwarte przez zelazo, których opór maleje z wzrastajacym na¬ pieciem.Ograniczenie przeciwnapiecia ma ten skutek, ze przy wiekszych odchyleniach wartosci regulacyjnej od jej wielkosci wy^ maganej, przez przewyzszanie napiecia pradu wzbudzanego ponad przeciwnapiecie wywoluje sie pelna szybkosc silnika, wsku¬ tek czego narzad regulacyjny osiaga bar¬ dzo szybko nowe'polozenie. Z powodu ma¬ lejacego wskutek tego odchylenia wartosci regulacyjnej od wielkosci wymaganej i ma¬ lejacej z tej przyczyny liczby obrotów sil- — 3 —laika rozrzadzajacego maleje napiecie przy¬ rzadu tachometrycznego. Dzialajace po¬ nownie przeciwnapiecie powoduje, ze na¬ rzad regulacyjny wychyla sie w swe nowe polozenie regulacyjne z duzym tlumieniem.W omawianym przykladzie wystarczy ustalic odplyw napiecia tylko na mniejsze napiecie np. na ± 2 V, zas przeciwnapiecie na ± 1 V. Przy napieciach ± 1 V na od¬ plywie osiaga sie wskutek przeciwsprzeze- nia w stosunku 10 j 1 silne tlumienie i znacznie zmniejszona szybkosc regulacji, jednakze przy ± 2V wzmacniacz jest juz calkowicie wyregulowany. Na fig. 3 jest uwidoczniona zaleznosc szybkosci regula¬ cyjnej od odchylenia impulsu. Urzadzenie jest zupelnie niezawodne w dzialaniu, po¬ niewaz nie posiada w ogóle kontaktów lub innych wrazliwych przelaczników.Na fig. 4 i 5 jest uwidocznione zasto¬ sowanie przedmiotu wynalazku do urza¬ dzenia regulacyjnego, uruchamianego za pomoca czynnika tlocznego. Posrednio dzialajacy regulator wedlug fig. 1 posiada jak zwykle silnik pomocniczy 1 i suwak rozrzadzajacy 2, sluzacy jako przelacznik, otwierajacy doplyw 3 poprzez dwa z sil¬ nikiem pomocniczym polaczone przewody 4, 5, zaleznie od sily rozrzadzajacej na jedna lub druga strone silnika pomocnicze- czego. Przy przestawieniu suwaka rozrza¬ dzajacego 2 z uwidocznionego polozenia srodkowego lub zerowego w prawo doply¬ wa czynnik tloczny z przewodu 3 do prze¬ wodu 5 i przesuwa tlok 6 silnika pomoc¬ niczego w lewo. Czynnik tloczny, znajdu¬ jacy sie przed tlokiem, moze odplywac przewodem 4 omijajac suwak przez prze¬ wód odplywowy 7.Suwak rozrzadzajacy 2 jest zaopatrzo¬ ny na dwóch koncach w tloki rozrzadzaja¬ ce 8 wzglednie 9. Oslona suwaka rozrza¬ dzajacego jest z dwóch stron przedluzona i tworzy z kazdej strony cylinder 18, 19 dla tloków 8, 9. Przewód odplywowy 7 wzglednie 10 jest kazdy polaczony z jed¬ nym z tych cylindrów, wskutek czego stru~ mien czynnika tlocznego z silnika pomoc¬ niczego przeplywa przez cylinder, wywie¬ rajac w ten, sposób na tloki 8\9 cisnie¬ nie, zmieniajace sie z odplywajaca iloscia, czynnika tlocznego. Aby te cisnienia byly dostatecznie duze, jak to jest pozadane do niezawodnego rozrzadzania, przewody od¬ plywowy 7 i 10 sa zaopatrzone kazdy w dlawik 11 wzglednie 12. Z kazdym z cylin¬ drów 18, 19 jest polaczony jeden dalszy przewód odplywowy, w których w kazdym znajduje sie zawór zwrotny 16, 17 naciska¬ ny sprezyna. Nacisk sprezyn jest ustalo¬ ny tak, ze zawory zwrotne otwieraja sie przy pewnym okreslonym nadcisnieniu w cylindrze.Zasadnicza sila rozrzadcza uzyta do przestawiania suwaka 2 dziala jak zwykle na ten suwak wzglednie na drazek 13, po¬ laczony na stale z tym suwakiem. Przy tym jest oczywiscie obojetne czy ta sila rozrzadcza jest juz wzmozona, czy tez nie.W przykladzie wykonania wedlug rysunku dziala niewzmozona wielkosc rozrzadcza S nie bezposrednio na drazek 13, lecz na wzmacniacz strumieniowy, którego rurka strumieniowa 14 rozrzadza, w znany spo¬ sób tlok 15 dodatkowego silnika pomocni¬ czego, którego drazek tlokowy je$t równo¬ znaczny z drazkiem 13. Poza tym rurka strumieniowa 14 moze byc w znany spo-^ sób polaczona z tlokiem 6 silnika pomoc¬ niczego / za pomoca zwrotnego ukladu drazkowego, jak to uwidoczniono na ry¬ sunku.Sposób dzialania urzadzenia wedlug wynalazku jest nastepujacy. Gdy rurka strumieniowa 14 zostanie wychylona z uwi¬ docznionego na rysunku polozenia srodko¬ wego lub zerowego pod dzialaniem wiel¬ kosci rozrzadczej S w kierunku obrotu wskazówki zegara, wówczas na tlok 15 dziala w lewo skierowana sila rozrzadza¬ jaca, przesuwajaca przy pomocy drazka- 13 suwak 2 w lewo, wskutek czego czyn- — 4 —nik tloczny przeplywa z przewodu doply¬ wowego 3 do przewodu 4 i na lewa strone tloka 6, natomiast czynnik tloczny, znaj¬ dujacy sie z praweij strony tloka 6,, jod-f plywa przez przewód 5 i dlawik 12. W ten sposób powstaje z lewej strony tloka po¬ mocniczego 9 cisnienie, przeciwdzialajace sile rozrzadzajacej, wywieranej przez tlok 15. Wskutek tego suwak 2 zajmuje polo¬ zenie równowagi, w którym utrzymuje sie równowaga miedzy tymi dwiema silami, To polozenie i odpowiadajaca temuz usta¬ lona ilosc czynnika tlocznego jest zgodna -z wychyleniem rurki strumieniowej 14.Tlok 6 otrzymuje wiec szybkosc, odpowia¬ dajaca temu wychyleniu. Gdy nastepnie wskutek wzrostu obciazenia szybkosc tlo¬ ka 6 maleje, zmniejsza sie ilosc czynnika tlocznego, doplywajacego przez przewód 5 i dlawik 14, a tym samym przymusowo nacisk na tlok 9, wskutek czego zostaje zaklócona poprzednia równowaga suwaka rozrzadzajacego 2, zas suwak 2 pod dzia¬ laniem sily rozrzadzajacej, wywieranej przez tlok 15, zostaje przesuniety jeszcze bardziej na lewo. W ten sposób przeswit przeplywu przelacznika zostaje powiek¬ szany tak dlugo, az ilosc czynnika tloczne¬ go, doprowadzanego przewodem 4, osiag¬ nie poprzednia wielkosc, przy której tak¬ ze tlok 6 ma znowu szybkosc ustalona przez wychylenie rurki strumieniowej.Gdy na odwrót wskutek spadku obcia¬ zenia szybkosc tloka 6 wzrasta, musi wzra¬ stac takze ilosc cieczy tlocznej, odplywa¬ jacej przez przewód 5 i dlawik 12, i wresz¬ cie takze cisnienie, dzialajace na tlok 9.Spowodowane wskutek tego zaklócenie równowagi powoduje przesuw w prawo su¬ waka 2, to znaczy zmniejszenie przeswitu przeplywu, az do zmniejszenia ilosci czyn¬ nika tlocznego z powrotem do wielkosci ustalonej przez wychylenie rurki strumie¬ niowej 14.To samo nastepuje przy wychyleniu rurki strumieniowej 14 w kierunku odwrot¬ nym do obrotu wskazówki zegara, to zna¬ czy, gdy sila rozrzadzajaca, wywierana przez tlok, dziala na prawo, wskutek czego suwak rozrzadzajacy 2 zostaje przestawio¬ ny z polozenia srodkowego na prawo.W tym przypadku przewód 5 jest doply¬ wowym i odplywajacy czynnik tloczny wy¬ twarza nacisk na tlok 8 przeciwdzialajacy sile tloka 15, utrzymujac w przeciwdziala¬ niu równiez suwak 2 zawsze w równo¬ wadze.Zawory zwrotne 16, 17, znajdujace sie pod dzialaniem sprezyn, powoduja wspo¬ mniane dzialanie tak dlugo, az zostanie osiagniete pewne okreslone cisnienie rózni¬ cowe przed i za dlawikiem 11 wzglednie 12, któremu odpowiada scisle okreslona war¬ tosc impulsowa i scisle okreslona szybkosc tloka 6 silnika pomocniczego. Gdy impuls przekroczy te wartosc graniczna, otwiera sie zawór 16 wzglednie 17 pod dzialaniem cisnienia, powstajacego wtedy w cylindrach 18 wzglednie 19. Wskutek tego cisnienie w cylindrach 18, 19 osiaga wielkosc, która jest w równowadze z sila sprezyny zawo¬ rów zwrotnych 16 wzglednie 17.Zaleznosc cisnienia P, dzialajacego na tloki 8 wzglednie 9, od calej odplywaja¬ cej ilosci czynnika tlocznego Q uwidocznia fig. 5. Cisnienie P wzrasta poczatkowo do kwadratu z iloscia Q az do otwarcia za¬ woru zwrotnego 16 wzglednie 17 przy osiagnieciu wartosci granicznej Oi. Wsku¬ tek tego przy wartosciach powyzej Oi ci¬ snienie w cylindrach 18 wzglednie 19 zo¬ staje ograniczone do stalej wartosci Pi.Gdy odpowiednio do tego impuls, dziala¬ jacy na rurke strumieniowa w jednym lub drugim kierunku, przekroczy pewna war¬ tosc graniczna, to cisnienie w cylindrze 18 wzglednie 19 nie utrzymuje juz z nim rów¬ nowagi. Suwak 2 pod wplywem dzialaja¬ cej na tlok 15 wiekszej sily rozrzadzaja¬ cej powieksza kanal przeplywowy dla czynnika tlocznego, doplywajacego prze¬ wodem 3 do silnika pomocniczego 1, wsku- — 5 -tek czego tlok 6 osiaga predko swa szyb¬ kosc maksymalna, wprowadzajac przy tym narzad regulacyjny bardzo predko w nowe polozenie. Wskutek zmniejszajace¬ go sie w ten sposób odchylenia wielkosci regulacyjnej od wartosci wymaganej prze¬ suwa sie suwak 2 w kierunku przeciwnym, wskutek czego doplyw z przewodu 3 jest dlawiony az do zamkniecia sie odpowied¬ niego zaworu zwrotnego, wobec czego, w zakresie okolo wartosci wymaganej, tlok 6 silnika pomocniczego osiaga swe polo¬ zenie koncowe bedac mocno tlumiony.Z tego wynika odpowiadajaca fig. 3 zalez¬ nosc szybkosci regulacji od wielkosci impulsu. PL