Przedmiotem wynalazku niniejszego jest sposób dodatkowego rozciagania nici sztu¬ cznych, szczeciny i strun o mozliwie okraglym przekroju, wytwarzanych przez wytlaczanie z dysz przedzalniczych mas stopionych i krzepniecie ich na powietrzu lub w wodzie.Znana jest wlasciwosc wytworów z pewne¬ go rodzaju substancji, zwlaszcza z liniowych nadwieloamidów, polegajaca na tym, ze wytwory te nabywaja swych wartosciowych fizycznych wlasciwosci, zwlaszcza najwiek¬ szej wytrzymalosci na rozrywanie i duzej wydluzalnosci elastycznej dopiero dzieki zabiegowi rozciagania, nastepujacemu po pierwotnym wytworzeniu ich z masy roz¬ topionej.Znane sa juz sposoby i urzadzenia do przeprowadzania tego rozciagania nici o nie¬ znacznym przekroju poprzecznym, a wiec normalnych nici jedwabiu sztucznego o gru¬ bosci 1—10 denierów. Nici lub wiazke nici przeciaga sie np. przy tym przy jedno lub wielokrotnym owinieciu po nieruchomych precikach z mozliwie twardego materialu, np. z kwarcu, agatu lub podobnego ma¬ terialu. Jednak sposób taki nie nadaje sie przy wyciaganiu nici grubszych, co przede wszystkim jest przedmiotem wynalazkuniniejszego. Nici o srednicy 0,1 — 2 mm zatracalyby przy takim sposobie pracy swój pierwotny ksztalt przekroju poprze¬ cznego. Zwlaszcza okragly przekrój po¬ przeczny splaszczylby sie calkowicie przy przeciaganiu po nieruchomym cylindrze.Z tego samego powodu nie wchodza w ra¬ chube równiez pozostale sposoby z urza¬ dzeniami do rozciagania, stosowane przy wytwarzaniu jedwabiu sztucznego i welny celulozowej, gdyz wszystkie one powoduja stlaczanie poddawanej rozciaganiu nici oraz prowadza do splaszczania jej przekroju poprzecznego.Rozciaganie nici ciaglych przeprowadza sie na ogól w ten sposób, ze naprezenie nici po stronie wejsciowej, zwiekszajac sie stopniowo, osiaga najwieksza wartosc, tak zwane naprezenie rozciagajace, a nastepnie ponownie zmniejsza sie stopniowo po stronie wyjscia. Aby spowodowac to zwiekszanie, wzglednie zmniejszanie sie naprezenia, uzy¬ wa sie wedlug wynalazku po obydwóch stronach kilku napedzanych wolnobieznych walców, po których nic jest prowadzona z mozliwie duzymi katami opasania Przy wyzyskaniu znanych praw, dotyczacych tar¬ cia nici, naprezenie nici jest wiec zmniej¬ szane w miejscu wejscia i wyjscia nici do ulamka naprezenia rozciagajacego miedzy obydwoma zespolami walców, które obra¬ caja sie z bardzo róznymi szybkosciami odpowiednio do wielkosci pozadanego roz¬ ciagania. Jest jednak rzecza konieczna nastawic w miejscu wejscia i wyjscia nici jej naprezenie na okreslona najmniejsza wartosc. Uskutecznia sie.to przy pomocy walców, dajacych sie dociskac odpowiednio sila sprezyny i obracajacych sie wskutek tarcia. Jakkolwiek naprezenie nici jest w tych miejscach male, a przeto nie jest wymagane duze cisnienie dociskajace, to jednak mogloby nastepowac splaszczanie przekroju poprzecznego, a mianowicie w miejscu wejscia nie stezalej niej. Aby za¬ radzic temu, wedlug wynalazku urzadzenie posiada walce dociskajace z gruba powloka elastyczna, np. z powloka z miekkiej gumy.Rozciaganie nici odbywa sie, pomijajac pózniejsze dzialanie elastyczne, zasadniczo na walcach po stronie wejscia, przy czym nic poczynajac od narzadu dociskajacego posuwa sie stopniowo po obwodzie tych walców odpowiednio do wzrastajacego na¬ prezenia nici. Jest rzecza wazna, aby to wzgledne posuwanie sie nici po powierzchni walców odbywalo sie bez przeszkód i bcz uszkadzania powierzchni nici. W tym celu powierzchnia walców wedlug wynalazku jest mozliwie twarda i gladka, np. wskutek chromowania jej i polerowania. Aby jednak nie moglo nastapic kurczenie sie nici w okre¬ slonym miejscu, nic jest posuwana powoli korzystnie tam i z powrotem wzdluz osi walców widelkami przy pomocy znanych pfoyrzadów zmiennikowych.Okazalo sie, ze dzieki korzystnej wste¬ pnej obróbce nici i rozciaganiu w mokrym stanie moga byc osiagniete nieznane do¬ tychczas szybkosci robocze co najmniej 200 i ponad 400 m/min. Powstaje jednak przy tym trudnosc rozruchu maszyny przy tak duzej szybkosci. Wskutek tego tez urza¬ dzenie wedlug wynalazku posiada specjal¬ ny silnik rozruchowy do powolnego roz¬ ruchu, który napedza urzadzenie rozcia¬ gajace z szybkoscia wynoszaca okolo dzie¬ siatej czesci normalnej szybkosci roboczej.Przy takiej szybkosci mozna latwo wkladac nic, przeprowadzac ja przez rózne uklady walców i umieszczac na szpuli nawijajacej.Po zakonczeniu tego zabiegu-przez proste nacisniecie galki wlacza sie silnik glówny, który stopniowo i samoczynnie osiaga pel¬ na szybkosc robocza.Na rysunku przedstawiono dla przykladu urzadzenie wedlug wynalazku z pominie¬ ciem wszystkich szczególów nieistotnych.Z bebna c nic po walcu dociskajacym a, uruchamianym tarciem, przechodzi miedzy walce min. Nastepnie pewien odcinek przebiega ona w stanie najwiekszego na- — 2 —prezenia rozciagajacego i wchodzi miedzy walce o i r. Po przejsciu po walcu dociska¬ jacym b nic nawija sie na szpule d. Walce a i 6 posiadaja wedlug wynalazku gruba powloke elastyczna, najlepiej z miekkiej gumy lub podobnego materialu, a walce m, n,r, o sa na swej powierzchni chromo" wane na twardo i polerowane. Po stronie wejscia i wyjscia spomiedzy walców nic jest prowadzona powoli tam i z powrotem widelkami e po parach walców wzdluz ich osi. Szybkosc obrotowa walców po stronie wyjscia odpowiednio do stosunku rozcia¬ gania jest wielokrotnie (trzykrotnie do pie¬ ciokrotnie) wieksza niz po stronie wejscia.Jednak ten stosunek rozciagania musi byc dostosowywany kazdorazowo do rodzaju materialu i warunków pracy. Do tego celu sluzy bezstopniowo znjieniana przekladnia f dowolnej budowy, za pomoca której na¬ pedzane sa walce po stronie wejscia, pod¬ czas gdy szybkosc odwijania po stronie wyjscia jest utrzymywana stale taka sama.Dzieki prostemu uruchamianiu kólka re¬ cznego i przekladni bezstopniowej / mozna ustalac w danych granicach dowolny sto¬ sunek rozciagania.Do opisanego wyzej rozruchu sluzy sil¬ nik rozruchowy g, polaczony sprzeglem wyprzedzajacym z walem napedowym sil¬ nika glównego h. Ten silnik glówny na¬ pedza np. przy pomocy lancucha Walce po stronie odwijania.Do natychmiastowego zatrzymywania bebna szpulkowego c, luzno osadzonego na wale, po wylaczeniu napedu sluzy elek¬ tromagnes hamulcowy k o znanej budowie, który, pozbawiony pradu, wylacza beben szpulkowy c. PL