Do przesylania obrazów stosowane byly urzadzenia modulacyjne, w których fala nosna byla modulowana drganiami prostokatnymi o czestotliwosci nadaku- stycznef i stalej amplitudzie, przy czym stosunek pomiedzy czasem trwania dodat¬ niej i ujemnej czesci drgania modulujacego zalezal od chwilowej wartosci modulacji* Ten sposób modulacji byl równiez stoso¬ wany do przesylania drgan dzwiekowych.Glówna zaleta modulacji tego rodzaju jest to, ze w odbiorniku moga byc zastosowane filtry amplitudowe, wskutek czego stosu¬ nek pomiedzy poziomem transmisji i po¬ ziomem! zaklócen staje sie korzystniejszy, niz wtedy, gdy do przesylania tej samej transmisji w tych samych zreszta okolicz¬ nosciach stosuje sie modulacje amplitu¬ dowa.Wynalazek istwarza nowe srodki do wytwarzania drgan modulowanych w ten sposób.Wedlug wynalazku jednym z takich srodków jest wiazkowa lampa katodowa z zespolem elektrod do wytwarzania wiaz¬ ki elektronów, zawierajaca na koncu lam¬ py, przeciwleglym do zespolu elektrod, elektrode wyjsciowa, skladajaca sie z dwóch lub kilku czesci, z których przy¬ najmniej jedna czesc jest wykonana lak, ze rzut jej krawedzi na plaszczyzne drugiej czesci stanowi odcinki dwu spiral Archi-medesa, wychodzace z tego samego punktu i przecinajace sie w innym punkcie.Wynalazek dotyczy poza tym urzadzen, w których stosowane sa wspomniane wyzej wiazkowe lampy katodowe, W celu takiego modulowania drgan, ze¬ by powstawal ciag impulsów, których cza¬ sy trwania wzglednie odleglosci wzajemne zaleza od wantosci chwilowej drgania mo- dtdacyjn^go, doprowadza isie drgania mo¬ dulowane do narzadów odchylajacych lampy wiazkowej wedlug wynalazku w ten sposób, ze wiazka elektronów na elektro¬ dzie wyjsciowej lampy opisuje tor kolowy, którego srodek zlewa sie z punktem wyj¬ sciowym wspomnianych spiral i którego promien zalezy od chwilowej wartosci am¬ plitudy drgania modulacyjnego, przy czym drgania modulowane doprowadza sie z za¬ wady umieszczonej pomiedzy dwiema cze¬ sciami elektrody wyjsciowej wzglednie miedzy jedna z tych czesci i ziemia.Wynalazek wyjasnia blizej rysunek, na którym fig. 1 i la przedstawiaja wiazkowa lampe katodowa wedlug wynalazku ze spe¬ cjalnie uksztaltowana elektroda wyjscio¬ wa, sluzaca dio modulowania drgan nosnych w sposób wspomniany wyzej, fig. 2 przed¬ stawia schematycznie uklad polaczen urza¬ dzenia doprowadzajacego napiecie do na¬ rzadów odchylajacych lampy wiazkowej, przedstawionej na fig. 1 i la, fig. 2a — urzadzenie do regulowania faz zastosowa¬ ne w urzadzeniu wedlug fig. 2, fig. 3 i 4 przedstawiaja krzywe wyrazajace wartosc energii wyjsciowej lampy wiazkowej we¬ dlug fig. 1 i 1^, gdy narzady odchylajace sa zasilane wedlug fig. 2, fig. 5 — glówne czesci urzadzenia nadawczego wedlug wy¬ nalazku, fig. 6 — inna postac elektrody wyjsdowej przedstawionej na fig. la, fig. 7 — krzywa energii wyjsciowej lampy wiazkowej z elektroda wyjsciowa wedlug fig. 6, a fig. 8, 9 i 10 przedstawiaja inne postacie elektrody wyjsciowej.Wiazkowa lampa katodowa 4 przedsta¬ wiona na fig. 1 i la zawiera zespól elektrod, dWa zespoly elektrostatycznych narzadów odchylajacych 6 i 8 i elektrode wyjsciowa, na która pada wiazka promieni katodowych wytworzonych przez zespól elektrod. Fig. la przedstawia elektrode wyjsciowa 10.Eldktroda ta sklada sie z dwóch lub kilku czesci metalowych 14 i 16, ulozonych w jed¬ nej plaszczyznie i uksztaltowanych jak na rysunku. Wycinki 14 i 16 moga byc wyko¬ nane z plytek metalowych lub siatek albo tez miec postac okladziny metalowej ulo¬ zonej na wewnetrznej powierzchni banki lub na podpórce w bance. Wycinki 14 i 16 sa uksztaltowane tak, ze czesc 16 jest ogra¬ niczona krzywymi r = — a 0 — S oraz r = a % —Bf przy czym wewnetrzny brzeg wycinka 14 jest ograniczony krzywymi r= — a© + 8ir = a© + 8. W równa¬ niu tym r oznacza odleglosc promieniowa pomiedzy kazdym punktem odpowiednich brzegów wycinków 14 i 16 i srodkiem O elektrody wyjsciowej, © — wspólrzedna katowa tego samego punktu w stosunku do okreslonej linii, a zas — okreslona stala zalezna od odleglosci pomiedzy wycinkami 14 i 16. Linia, wzgledem której wyznaczo¬ ny jest kat @ jest linia kreskowana X.Gdy lampe wyladowcza 4 stosuje sie do modulacji drgan elektrycznych w omówio¬ ny wyzej sposób, wtedy wiazka promieni katodowych, odchylana przy pomocy na¬ rzadów odchylajacych 6, 8, opisuje na elektrodzie tor kolowy, którego promien zalezy od chwilowej wartosci amplitudy drgan modulujacych. W tym przypadku z zawady Za, wlaczonej pomiedzy wycinki 14 i 16 elektrody 10, moga byc pobierane drgania modulowane, które skladaja sie z szeregu impulsów prostokatnych, których czasi trwania zalezy od chwilowej wartosci amplitudy drgan modulujacych.Uklad elektrod wiazkowej lampy kato¬ dowej wedlug wynalazku jest w zupelnosci taki sam, jak uklad elektrod zwyklego oscylografu lub ikonoakopu. Potrzebne na- — 2 —piecia pobiera sie ze zródel napiecia 20 i 22. Wiazka elektronów za pomoca napiec przylozonych do elektrod jest skupiana w ten sposób, ze gdy do narzadów odchy¬ lajacych 6 i 8 nie jest doprowadzone na¬ piecie, to wiazka elektronów pada na ge¬ ometryczny srodek O elektrody wyjscio¬ wej 10* Najlepiej, jezeli narzady odchyla¬ jace 6 i 8 sa umieszczone wzgledem siebie pod katem 90°- W tym przypadku do obu narzadów odchylajacych doprowadza sie drgania podlegajace modulacji wzajemnie przesuniete fazowo o 90°, Oczywiscie na¬ rzady odchylajace 6 i 8 moga tworzyc ze soba równiez inny kat, W tym przypadku równiez i przesuniecie fazowe pomiedzy doprowadzanymi do nich napieciami rózni sie od 90°, Chodzi tu bowiem wylacznie o to, zeby wiazka elektronów opisywala na elektrodzie pomocniczej tor kolowy, aby istniala zaleznosc liniowa pomiedzy chwi¬ lowa wartoscia amplitudy drgania modu¬ lujacego' i czasem trwania impulsów, wy¬ stepujacych na zawadzie Za.Na fig. 2 przedstawiony jest uklad po¬ laczen itrzadzenia doprowadzajacego na¬ piecia do narzadów odchylajacych 6 i 8.Wedlug tego ukladu polaczen do modula¬ tora 21 doprowadza sie drgania sinusoidal¬ ne o stalej amplitudzie i czestotliwosci nadakustycznej oraz moduluje sie je am¬ plitudowo drganiami malej czestotliwosci.Energie wyjsciowa z modulatora 21 dopro¬ wadza sie do urzadzenia 23 do regulowa¬ nia faz poprzez dzielnik napiecia Pu Bu¬ dowa urzadzenia 23 powinna byc taka, ze¬ by w obwodzie wyjsciowym otrzymac dwa modulowane amplitudowo napiecia, najle¬ piej przesuniete wzgledem siebie fazowo o 90°. Napiecia te doprowadza sie wlasnie do narzadów odchylajacych 6 wzglednie 8.Najlepiej modulowane amplitudowo napie¬ cie ei doprowadzic do plytek odchylaja¬ cych 6 poprzez dzielnik napiecia Pz* Przyklad urzadzenia do regulowania faz przedstawia fig. 2a, wedlug której do¬ prowadzane do narzadów odchylajacych drgania amplitudowo modulowane dopro^ wadza sie najpierw do szeregowo polaczo¬ nych opornika 30 i kondensatora 32. Przez nastawienie kondensatora 32 na prawidlo¬ wa wartosc pojemnosci mozna osiagnac po¬ zadane przesuniecie fazowe pomiedzy na¬ pieciem ei, wystepujacym na oporniku 30, i napieciem £2, wystepujacym na konden¬ satorze 32.Na podstawie fig. 1, la, 2, 2a i 3 mozna wyjasnic bardziej szczególowo sposób przetwarzania drgan modulowanych ampli¬ tudowo na impulsy, których dlugosc zalezy od wartosci chwilowej amplitudy drgania modulujacego,, Mianowicie, gdy do modu¬ latora 21 doprowadza sie drgania niemodu- lowane, urzadzenie 23 do regulowania faz i dztólnik napiecia P2 sa nastawione tak, ze wiazka promieni katodowych w lampie 4 Opisuje na elektrodzie 10 tor kolowy, któ¬ rego srodek lezy w punkcie O. Gdy dziel¬ nik napiecia Pi jest wyregulowany tak, ze tor kolowy jest taki, jak oznaczony na fig. la litera ci, to na zawadzie Za wystepuje napiecie przedstawione krzywa a na fig. 3.Przejscie strumienia elektronów z jednego wycinka elektrody na drugi odbywa sie w punktach Pi i P\. Gdy teraz obydwa na¬ piecia odchylajace zostana zmniejszone za pomoca dzielnika napiec Pi o okolo 50%, a reszta zostanie bez zmiany, to tor elek¬ tronów na elektrodzie 10 bedzie odpowia¬ dal kolom C2 na fig. la, a napiecie na za¬ wadzie Za bedzie przebiegalo wedlug krzy¬ wej b. Przejscie strumienia elektronów z jednego wycinka na drugi odbywa sie te¬ raz w punktach P2 i P'2. Dalej, gdy dzielnik napiecia Pi zostanie nastawiony tak, ze do narzadów odchylajacych dochodzi napiecie wyzsze o 50°/o od napiecia odpowiadajace¬ go kolu ci, to elektrony opisuja tor C3, przy czym strumien elektronów przechodzi z jednego wycinka na drugi w punktach P3 i P'3, a napiecie wystepujace na zawa¬ dzie Za zmienia sie wedlug krzywej c. Gdy — 3 —nastepnie dzielnik Pi zostanie sprowadzo¬ ny do polozenia poczatkowego, tak iz to¬ rem elektronów znowu jest kolo fci, a drga¬ nia doprowadzone do narzadów odchylaja¬ cych sa modulowane np„ amplitudowo na 50%, to tor elektronów na elektrodzie 10 bedzie wahal sie pomiedzy granicami C2 i C3, podczas gdy napiecie wyjsciowe waha sie pomiedzy granicami wyznaczonymi przez fclrzywe b i c na fig. 4. Nastawianie i kontrole urzadzenia mozna ulatwic przez pokrycie elektrody wyjsciowej materialem, który fluoryzuje pod wplywem bombardo¬ wania elektronów.Opisane urzadzenie moze sluzyc do przetwarzania drgan sinusoidalnych stalej czestotliwosci na prostokatne impulsy tej samej czestotliwosci o czasie trwania regu¬ lowanym w szerokim zakresie. Daje sie to osiagnac w ten sposób, ze do dzielnika na¬ piecia Pi doprowadza sie niemodiulowane drgania sinusoidalne, dzielnik napiecia zas nastawia sie tak, zeby ei i e2 posiadaly po¬ zadane wartosci. Napiecie impulsowe, wy¬ tworzone w ten sposób, znajduje szerokie zastosowanie w radiotechnice i w pokrew¬ nych dziedzinach, a zwlasizcza jest wazne w tdewizji, gdzie sluzy do celów synchro¬ nizacji.Na fig. 4 przedstawione sa modulowane drgania prostokatne, których czas trwania zalezy od chwilowej wartosci amplitudy drgania modulujacego. W tym przykladzie drganie modulujace jest sinusoidalne i ma czestotliwosc równa 1/20 czestotliwosci drgania modulowanego, glebokosc zas mo¬ dulacji wynosi 75%. Napiecie modulowa¬ ne, przedstawione na fig. 4, moze byc uzy¬ te do amplitudowego modulowania drgania nosnego. Cale urzadzenie nadawcze, w któ¬ rym nadawane drganie nosne jest modulo¬ wane w ten sposób, przedstawia fig. 5.Na figurze tej liczba 40 oznaczony jest rozrzadzany krysztalem oscylator, za poi- moca którego wytwarzane sa drgania o do¬ statecznej stalej czestotliwosci i amplitu¬ dzie. Energia wyjsciowa oscylatora 40 zo¬ staje doprowadzona poprzez kondensator sprzegajacy 42 do siatki rozrzadczej lampy wzmacniajacej 44, przy czym pomiedzy siatke i katode wlaczone jest zródlo napie¬ cia 41 w szereg z opornikiem 43. Anoda lampy 44 jest polaczona z obwodem dlrgan 46, nastrojonym na czestotliwosc drgan wy¬ twarzanych przez oscylator 40 lub na jej wyzsze harmoniczne, i jest sprzezona in¬ dukcyjnie z obwodem 55. Siatka oslonna lampy 44 jest zasilana poprzez opornik 45» którego konce sa uziemione poprzez kon¬ densatory.Obwód 55 jest uziemiony poprzez opor¬ nik 53 i jednoczesnie polaczony bezposred¬ nio z jedna z plytek odchylajacych 6, z drugiej zas strony jest polaczony z urza¬ dzeniem 58 do regulowania faz, które sklada sie z polaczonych równolegle cewki samoin- dukcyjnej 57, kondensatora 59 i zmiennego opornika 60. Jeden koniec urzadzenia 5S do regulowania faz jest uziemiony poprzez opornik 51 i jednoczesnie polaczony bez¬ posrednio z jedna z plytek odchylajacych 8+ Drugi koniec urzadzenia 58 do regulowa¬ nia faz jest polaczony z innymi plytkami odchylajacymi 6 i 8. Plytki te sa prócz te¬ go uziemione poprzez oporniki 61 i 62..W ten sposób równolegle do obwodu 55r który zawiera uklad szeregowy pojemnosci pomiedzy plytkami 6 i opornosci urzadze¬ nia do regulowania faz 58,-przy prawidlo¬ wym nastawieniu urzadzenia 58, to jest ta¬ kim, przy którym opornosc jego jest omo¬ wa, przylaczony jest równolegle uklad sze¬ regowy opornika omowego i pojemnosci.Urzadzenie to jest wówczas dokladnie ta¬ kie samo, jak urzadzenie do regulowania faz wedlug fig. 2. Opornik 60 sluzy do re¬ gulowania amplitudy napiecia doprowa¬ dzanego do plytek 8.W urzadzeniu opisanym wyzej do obu narzadów odchylajacych 6 i 8 wiazkowej lampy katodowej wedlug wynalazku do¬ prowadza sie drgania wytworzone w oscy- — 4 -latorze 40 przesuniete wzajemnie w fazie najlepiej o 90°, W dalszym ciagu opisu wyjasnione zostanie, w jaki sposób drga¬ nia te moduluje sie amplitudowo.Drgania malej czestotliwosci, pocho¬ dzace ze zródla nie przedstawionego na rysunku, sa doprowadzane poprzez trans¬ formator malej czestotliwosci AFT do dzielnika napiec PR. Ruchomy zacisk tego dzielnika jest polaczony z siatka lampy modulacyjnej 68. Zawada wyjsciowa lam¬ py 68 jest wlaczona w obwód anodowy lampy 44, dzieki czemu drgania wytworzo¬ ne w obwodzie wyjsciowym tej lampy sa modulowane amplitudowo. Takie drgania modulowane amplitudowo sa doprowadza¬ ne poprzez opisane juz urzadzenie do re¬ gulowania faz do narzadów odchylajacych 6 i 8 lampy 4, dzieki czemu na zawadzie wyjsciowej Za tej lampy wystepuja modu¬ lowane prostokatne drgania w postaci cia¬ gu impulsów, których czas trwania zalezy od chwilowej wartosci amplitudy drgania modulacyjnego. Drgania wystepujace na zawadzie Za doprowadza sie poprzez wzmacniacz modulacyjny 76 do modulato¬ ra 78 i stosuje sie do modulowania ampli¬ tudowego drgan nosnych wytworzonych przez oscylator 80 wielkiej czestotliwosci.Tak modulowane drgania nosne doprowa¬ dza sie do anteny 80a albo przewodu prze¬ sylowego 81.Energia wyjsciowa opisanej lampy 4 moze byc zwiekszona przez umieszczenie elektrody 90 w poblizu elektrody wyjscio¬ wej 10. Najlepiej, jezeli te elektrode sta¬ nowi przewodnik umieszczony w lampie albo wewnetrzna okladzina lampy. Napie¬ cie doprowadzane do elektrody 90 ze zró¬ dla napiecia 91 jest bardziej dodatnie od napiecia przylozonego do elektrody pomoc¬ niczej 10. Elektroda 90 sluzy do zbierania elektronów wtórnych, zjawiajacych sie przy bombardowaniu elektronami elektro¬ dy 10, a oprócz tego i swobodnych elektro¬ nów. Elektroda 90 w przedstawionej na rysunku postaci jest wprowadzona do ob¬ wodu, zawierajacego obydwie czesci elek¬ trody 10 i zawade Za, a poniewaz liczba wtórnych elektronów moze byc wieksza od liczby elektroinów pierwotnych, przeto prad w obwodzie wyjsciowym wzrasta. Dzieki temu liczba stopni wzmacniania pomiedzy zawada wyjsciowa Za i modulatorem 78 moze byc mniejsza niz bez elektrody po¬ mocniczej 90.Fig. 6 przedstawia odmiane elektrody wyjsciowej wiazkowej lampy katodowej wedlug wynalazku. Elektroda ta rózni sie od elektrody przedstawionej na fig. 1 i la tylko tym, ze pomiedzy elektrodami 14 i 16 znajduje sie elektroda 115. Elektroda 115 jest polaczona ze zródlem napiecia stalego poprzez zawade ZB, z której moga byc pobierane krótkie impulsy, których od¬ step zalezy od chwilowej wartosci ampli¬ tudy drgania modulujacego. Ksztalt krzy¬ wej impulsów wystepujacych na zawadzie ZB jest przedstawiony na fig. 7. Napiecie wystepujace na zawadzie Za jest praktycz¬ nie identyczne z napieciem wytworzonym na zawadzie Za na fig. 1.Fig. 8 przedstawia przyklad elektrody wyjsciowej lampy 4, której elektroda 14 ma postac okraglej plytki, a elektroda 16 jest umieszczona w niewielkiej odleglosci od tej plytki. Konstrukcja taka upraszcza wyrób elektrody wyjsciowej, gdyz tylko krawedzie jednego z wycinków sa spira¬ lami Archimedesa. Oprócz tego otrzymuje sie lepszy ksztalt krzywej energii wyjscio¬ wej, gdyz wiazka elektronów zaraz po opuszczeniu elektrody 14 trafia na elek¬ trode 16 i odwrotnie, czyli inaczej mówiac z równania usunieta zostaje stala $. W tej komstruktoji elektroda 14 moze oprócz tego uzupelniac lub zastepowac dzialanie elek¬ trody 90 wedlug fig. 5.Podobne korzysci mozna otrzymac przy pomocy elektrody wyjsciowej wedlug fig. 9, w której elektroda 16' posiada otwór w ksztalcie serca, a elektroda 14' mozs — 5 —miec wszelki dowolny ksztalt, o ile zaslania calkowicie otwór sercowaty w elektrodzie 16\ Taka elektroda wyjsciowa jest przy¬ datna zwlaszcza do wytwarzania drgan przedstawionych na fig; 7. W tym celu we¬ dlug fig. 10 elektroda 115 moze byc umie¬ szczona przed plytka 14.Kazda postac elektrody wyjsciowej 10, elektrody 14 i 16 wzglednie '14' i 16* i 115 moze byc wykonana jako okladzina po¬ wierzchni banki, przy czym pomiedzy elek¬ trodami powinien byc odpowiedni material izolacyjny. PL