Wynalazek niniejszy dotyczy przyrza¬ du do usuwania nadlewków z odlanych wierszy do skladarek czcionek i odlewa¬ rek wierszy, np. w zastosowaniu do uzy¬ tej jako przyklad skladarki, w której tyl¬ ko brzegi liter wiersza odlanego sa pod¬ dane takiej obróbce. Do obcinania jak równiez do usuwania nadlewków z brze¬ gów liter wierszy metalowych, odlewa¬ nych w skladarkach czcionek i odlewar- kach wierszy, stosuje sie dotychczas tyl¬ ko nieruchome noze. Te noze, zwlaszcza w maszynie, uzytej dla przykladu wedlug niniejszego wynalazku, sa zwykle pola¬ czone z przesuwnymi podluznie na pro¬ wadnicach formy odlewniczej, uruchamia¬ nymi przez skladarke sankami i przesu¬ wane za pomoca oddzielnego, dzwigajace¬ go je koziolka wzdluz formy odlewniczej wzgledem odlanego wiersza, wystajacego z formy. Takie nieruchome noze maja te wade, ze scinanie odbywa sie przy ruchu posuwistym, który wskutek powstajacego na krawedziach tnacych sciskania mate¬ rialu moze latwo spowodowac uszkodze¬ nie delikatnych lub dlugich liter albo ak¬ centów i znaków odlanego wiersza.Przyrzad do usuwania nadlewków z odlanych wierszy wedlug niniejszego wynalazku usuwa te wady przez zastoso¬ wanie obrotowo osadzonych nozy okra¬ glych, umozliwiajacych scinanie z góryukosnie w dól wzgledem krawedzi wier¬ sza. Nawet na skomplikowanych wier¬ szach, niebezpiecznych do obcinania, za¬ pewnione jest dokladne scinanie krawedzi za pomoca okraglych nozy obrotowych bez uszkodzenia liter. Takie noze, po¬ siadajace szersze boki tnace, nie wymaga¬ ja np. tak czestego szlifowania, jak noze nieruchome z prostymi krawedziami tna¬ cymi.Noze okragle wedlug wynalazku usta¬ wia sie w taki sam sposób, jak dotychcza¬ sowe noze nieruchome przez boczne do¬ cisniecie do odlanego wiersza i dociagnie¬ cie srub umocowujacych. Mozna oczy¬ wiscie przez zastosowanie np. pierscienia rozpórkowego, odpowiadajacego grubosci obcinanego wiersza osiagnac bez pomocy wkladki dokladne rozstawienie obu nozy.Rysunek uwidocznia kilka przykladów wykonania przedmiotu wynalazku. Fig. 1 przedstawia wiersz nie obciety w prze¬ kroju poprzecznym, fig. 2 — noze okragle podczas obcinania w widoku z przodu, fig. 3 — w widoku z boku, fig. 4 — caly przyrzad nozowy w widoku z przodu, fig. 5 — w przekroju poprzecznym wedlug linii V— V na fig. 4, fig. 6 — w widoku z boku, fig. 7 — noze okragle stozkowo nachylone wzgledem brzegów wiersza w widoku z przodu, fig. 8 — caly przyrzad z nachylonymi nozami w widoku z przo¬ du, fig. 9 — w widoku z góry, fig. 10 — ten sam przyrzad z nozami, ustawionymi ukosnie takze w kierunku podluznym tas¬ my w widoku z góry, fig. 11 — czesci skla¬ dowe przyrzadu do osadzenia i nastawie¬ nia noza w stanie nie zlozonym, czescio¬ wo w widoku perspektywicznym; fig. 12 — odmiane przyrzadu z nozami na wspólnej osi i pierscieniem rozpórkowym w widoku z przodu, fig. 13 — caly przyrzad w wido¬ ku z przodu, a fig. 14 — jego czesci skla¬ dowe w stanie nie zlozonym, czesciowo w* widoku perspektywicznym.Na formie odlewniczej 1, zalozonej w maszynie, jest przesuwny podluznie za po¬ moca wystepów 4 koziolek 3 z nozami okraglymi 2. Jego ruchy w kierunku po¬ dluznym wiersza sa, jak wiadomo, powo¬ dowane przez sanki 5. W tym celu san¬ ki 5 sa polaczone w polozeniu roboczym za pomoca haka 6 z czopem 7 koziolka 3.Wolna przestrzen 9 w koziolku 3 nad od¬ lewanym wierszem sluzy do zalozenia no¬ zy okraglych 2. Po obu stronach prze¬ strzeni 9 znajduja sie boki 10 koziolka 3, w których sa wykonane najlepiej czworo¬ katne wydrazenia 11 do podluznie prze¬ suwnych lozysk 12 czopów 13 nozy okra¬ glych 2. Lozyska 12 sa nastawne w kie¬ runku podluznym za pomoca szczelin 14 i srub 15. Czopy lozyskowe 13 nozy 2 sa zalozone w otworach 16 lozysk 12 i w nich umocowane za pomoca przetyczek tak, ze noze moga sie latwo obracac bez boczne¬ go luzu. Z drugiej strony noze 2 przylega¬ ja do lbów 18 czopów lozyskowych 13, wnikajacych w wglebienia 17 tych nozy.Na zewnetrznej stronie oparcie nozy 2 tworza lozyska 12, nastawne odpowiednio do kazdej grubosci wiersza 8 za pomoca ich szczelin podluznych i srub, Przy zmianie od jednej grubosci wier¬ sza do drugiej wystarczy po zluzowaniu srub 15 docisnac noze okragle 2 na lozy¬ skach 12 (w sposób znany z regulowania nozy stalych) do wkladki, zalozonej do szczeliny odlewniczej formy 1, o grubosci, odpowiadajacej odlewanemu wierszowi, i w tym polozeniu zabezpieczyc noze 2 przez dociagniecie srub 15.Aczkolwiek calkowicie lub prawie cal¬ kowicie równolegle nastawienie nozy okraglych wzgledem boków wiersza oka¬ zalo sie najodpowiedniejsze, mozna je¬ dnak przy budowie przyrzadu wedlug wyr nalazku zastosowac jednakowe lub rózne nachylenia nozy wzgledem wiersza. Ce¬ lem osiagniecia mniej lub wiecej stozko¬ wego obcinania mozna przez odpowiednie ukosne wykonanie wydrazen 11 do lo- — 2 —zysk 12 nadac nozom nachylenie, uwi¬ docznione dla przykladu na fig. 7 ¦—9. Tak samo noze moga byc ustawione ukosnie w kierunku podluznym wiersza, jak uwi¬ doczniono na fig. 10, i jednoczesnie nachy¬ lone wedlug fig. 7 — 9 lub nienachylone.Dalsza odmiana polozenia nozy, odpo¬ wiednia dla pewnych szczególnych przy¬ padków, jest uwidoczniona na fig. 12 — 14.W tym przykladzie wykonania noze okra¬ gle 2 sa umieszczone na wspólnym wal¬ ku 19, osadzonym obrotowo dwoma kon¬ cami w otworach 16 lozysk 12 i przesuw¬ nym podluznie w pewnych granicach, za¬ pewniajacych niezawodne prowadzenie przy kazdym polozeniu lozysk 12 odpo¬ wiednio do grubosci wiersza 8. Miedzy nozami 2 znajduje sie na walku 19 latwo nasuwany pierscien rozpórkowy 20 o sze¬ rokosci, odpowiadajacej grubosci odlewa¬ nego wiersza. Przy zmianie grubosci Y/iersza wystarczy po wykreceniu srub 15 zamienic pierscien 20 i dosunac lozyska 12 ku sobie wzglednie do nozy 2, celem za¬ bezpieczenia ich w tym polozeniu przez dokrecenie srub 15. W tym przykladzie wykonania przyrzadu wedlug fig. 12 —14 z pierscieniem rozpórkowym 20 moga byc stosowane tylko noze równolegle do wier¬ sza, a w wiekszosci przypadków jest po¬ zadane nieznaczne nachylenie nozy wzgle¬ dem wiersza. Poza tym zastosowanie pier¬ scienia rozpórkowego wymaga dokladne¬ go prowadzenia wszystkich czesci sklado¬ wych, wspóldzialajacych przy obcinaniu, a dalszym warunkiem jest dokladna kon¬ trola skladu metalu uzytego do odlewu, poniewaz wskutek stalej szerokosci pier¬ scienia rozpórkowego przy wiekszym kur¬ czeniu sie krzepnacego metalu moglyby pozostawac nadlewki.Wedlug niniejszego wynalazku, doty¬ czacego w ogóle zastosowania nozy obro¬ towych w miejsce dotychczas w skladar- kach do obcinania wierszy stosowanych nozy stalych, jest rzecza nieistotna, czy odlew przeznaczonych do obciecia wier¬ szy podczas tej obróbki jest nieruchomy i obrotowe noze w tym przypadku prze¬ suwne podluznie, czy tez ruchy te sa od¬ wrotne. Mozna wiec wedlug niniejszego wynalazku przesuwac obcinane wiersze wzgledem nozy obrotowych, osadzonych nie przesuwnie. PL