Wynalazek niniejszy dotyczy przeklad¬ ni planetarnej zmiennej, nadajacej sie do¬ brze do szybkobieznych maszyn, zwlaszcza do dmuchaw do ladowania silników spali¬ nowych, gdyz posiada zwarta i lekka bu¬ dowe. Znane sa wielostopniowe przeklad¬ nie planetarne, w których przez hamowanie jednej luib drugiej czesci przekladni moz¬ na wlaczyc rózne stopnie szybkosci. Znane sa równiez takie przekladnie, w których przez przytrzymanie lub dodatkowy na¬ ped zewnetrznego kola przekladni w jed¬ nym i drugim kierunku mozna otrzymac zmiane szybkosci napedzanego walu.Przekladnie powyzsze maja jednak te wade, ze dla poszczególnych biegów stosu¬ je sie oddzielne zespoly kolowe, przez co kola musza byc wówczas umieszczone na róznych osiach, nie polozonych wspólsrod- kowo wzgledem siebie. Wskutek tego prze¬ kladnia ma duza ogólna srednice i jest od¬ powiednio ciezka, przy czym, oczywiscie, zajmuje równiez niewspólmiernie duzo miejsca. Oprócz tego przy wiekszych licz¬ bach obrotów, jak np. przy napedzie dmu¬ chaw do ladowania, szybkosci obwodowe polozonych na zewnatrz kól planetarnych sa bardzo wielkie, a tym samym wystepu¬ ja znaczne naprezenia w lozyskach, tak iz zachodzi bardzo szybkie zuzycie tych cze¬ sci.Wedlug wynalazku niedogodnosci te usuwa sie w ten sposób, ze pomiedzy wa¬ lem pedzacym i walem pedzonym znajdu¬ je sie tylko jeden zespól kól (obsada kól obwodowych, wieniec o uzebieniu we¬ wnetrznym, sloneczne kolo napedzane), przy czym poszczególne szybkosci uzyskujesie przez zatrzymanie lub naped z rózna szybkoscia wienca uzebionego wewnetrznie.Ten naped wienca o uzebieniu wewnetrz¬ nym odbywa sie najlepiej za pomoca po¬ mocniczych zespolów kól obiegowych, któ¬ re skladaja sie z kola slonecznego, umoco¬ wanego na wale napedowym, i z luznej tar¬ czy, osadzonej na wale napedowym i daja¬ cej sie hamowac, sluzacej jako obsada kól obiegowych. Takie wykonanie przekladni pozwala na rozmieszczenie wszystkich cze¬ sci wielostopniowej przekladni wspólsrod- kowo^wzgledem osi glównej, a wiec calko¬ wicie symetrycznie wzgledem tej osi. Po¬ woduje to znaczne zmniejszenie sil odsrod¬ kowych i znaczne zmniejszenie zewnetrz¬ nych rozmiarów przekladni. Poza tym wszystkie czesci obiegowe moga byc umie¬ szczone na wale srodkowym wzglednie na otaczajacym go wale wydrazonym, tak iz przy uzyciu malych i lekkich lozysk osiaga sie budowe, która nie wymaga stalego do¬ zoru i której trwalosc jest nadzwyczaj wielka.Ponadto wewnetrzne uzebienie dla wszystkich kól obiegowych moze byc wy¬ konane na wspólnym narzadzie bebnowym, przez co ich osadzenie i umieszczenie upra¬ szcza sie jeszcze wiecej.Wylaczanie stopni przekladni moze od¬ bywac sie w znany sposób przez zatrzyma¬ nie luib zahamowanie odpowiedniej czesci recznie lub mechanicznie za posrednictwem znanych skadinad samoczynnych urzadzen.Oczywiscie, przekladnia wedlug wyna¬ lazku moze byc stosowana nie tylko do na¬ pedu dmuchaw do ladowania silników spa¬ linowych, lecz równiez do innych maszyn.Stosowanie tej przekladni poleca sie szcze¬ gólnie w tych przypadkach, kiedy rozpo- rzadzalna przestrzen jest niewielka lub tez gdy chodzi o przenoszenie nadzwyczaj wiel¬ kich liczb obrotów (do 40000 obr/min).Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania przedmiotu wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia przekrój przeklad¬ ni planetarnej, a fig. 2 — schemat stosun¬ ków liczb obrotów tej przekladni obiego¬ wej przy róznych stopniach.Wal a .silnika obraca za posrednictwem kól czolowych h, g pedzacy wal b przeklad¬ ni planetarnej. Kilkoczesciowy wal 6 pod¬ trzymuje pomiedzy tarczami bl9 b2 swobod¬ nie obracajace sie dokola osi l± kola sate¬ litowe /, które zazebiaja sie z jednej stro¬ ny z kolem slonecznym d na wale napedza¬ nym c i z drugierj strony z wewnetrznym uzebieniem kola zewnetrznego i\ Z walem c jest polaczone np. kolo e dmuchawy. Na wale pedzacym b sa poza tym osadzone kola czolowe n, o, które z kolei zazebiaja sie z kolami posrednimi p, qt podtrzymy¬ wanymi na osiach r19 st przez obsady kolo¬ we r, s, osadzone na wale pedzacym 6, i za¬ zebiajacymi sie równiez z wewnetrznym uzebieniem kola zewnetrznego i. To ostat¬ nie kolo i jest osadzone równiez za pomo¬ ca tarcz ml9 m2 na wale pedzacym 6.Na obwodzie kola zewnetrznego i znaj¬ duje sie sprzeglo jednokierunkowe k, któ¬ re jest umieszczone przy nieruchomej oslo¬ nie /. Obydwie obsady kolowe r, s moga byc zatrzymywane za pomoca hamulców /, u lub zwalniane. Oslona / jest najlepiej dwuczesciowa w celu ulatwienia jej zesta¬ wienia.Na schemacie wedlug fig. 2 przedsta¬ wiono kolo planetarne /, kolo sloneczne d, kolo zewnetrzne i oraz obracajace sie w kierunku strzalki V kola p, q do dodatko¬ wego napedu kola zewnetrznego i. Sprze¬ glo jednokierunkowe oznaczone jest litera k.Na tym schemacie oznaczono na prostych x, y z stopnie szybkosci oraz liczby obro¬ tów, oznaczone np. przez 1, 2, 3 wzglednie Ty 2\ 3' oraz n, nl9 n2, n3.Przekladnia ta dziala w sposób naste¬ pujacy.Jezeli np. wal 6 i razeni z nim obsady kól planetarnych obracaja sie ze stala lub prawie stala liczba obrotów n, wówczas dla uzyskania szybkosci nr zwalnia sie obydwa hamulce /, u, tak iz sila przenosi sie z walu pedzacego b poprzez kola planetarne / na — 2 —kolo sloneczne d i tym samym na wal pe¬ dzony c. Sprzeglo jednokierunkowe k przy¬ trzymuje przy tym duze kolo zewnetrzne i, nie pozwalajac na obrót w kierunku strzal¬ ki wl9 tak ii, jak widac z fig. 2, przy stalej liczbie obrotów n obsady planetarnej nape¬ dzane kolo sloneczne d obraca sie z szyb¬ koscia nx. Gdy ma byc wlaczona przeklad¬ nia, odpowiadajaca liczbie obrotów n2, to zatrzymuje hamulec u obsade czolowa s z osiami sx. Liczba obrotów, przenoszona z walu pedzacego b na kolo sloneczne d, jest teraz zmieniona przez dodatkowy na¬ ped duzego kola i za posrednictwem kól n, q w kierunku strzalki w. Stosunki te sa zaznaczone graficznie na fig. 2 punktami 2, n, 2' i n2. Przy wlaczeniu trzeciego stopnia zwalnia sie hamulec u, lecz sciaga sie ha¬ mulec /, który zatrzymuje teraz obsade ko¬ lowa r z osiami r1( Kolo zewnetrzne i jest przy tym napedzane dodatkowo poprzez kola o, p, tak iz otrzymuje sie liczbe obro¬ tów n3, zaznaczona punktami 3, n, 3'.W ramach wynalazku przekladnia mo¬ ze dac kilka stopni szybkosci, np. mozna wlaczyc do walu napedowego a lub walu pedzonego e regulowane sprzeglo hydra¬ uliczne, przez co mozna polaczyc stopnie szybkosci nl9 n2, n3 i uzyskac bezstopnio- wa lub prawie bezstopniowa regulacje licz¬ by obrotów. Wreszcie wal b moze byc rów¬ niez bezposrednio bez przekladni g, h na¬ pedzany przez wal silnika i obracac sie z ta sama szybkoscia, co i wal silnika. Przed¬ stawione na rysunku sprzeglo jednokierun¬ kowe k moze byc zastapione odlaczalnym sprzeglem zapadkowym lub jeszcze jednym wylaczalnym hamulcem. PL