Wynalazek dotyczy urzadzenia mecha¬ nicznego do opóznionego uruchamiania sty¬ ków i nadaje sie zwlaszcza do stosowania w dalekopisach.Jezeli przy stosowaniu nadajników da¬ lekopisowych pracujacych pradem obukie- runkowym ruch ma byc przerywany, to po wyslaniu impulsu blokujacego kombinacji impulsów nadajnik musi byc kazdy raz od¬ laczany od linii, a odbiornik przylaczany do niej. Jezeli do takiego przelaczania nie przewidziano specjalnego urzadzenia, to przy róznych mozliwych szybkosciach tele¬ grafowania nastapic moze znieksztalcenie impulsu blokujacego. Przy malej szybkosci telegrafowania kulakowy walek nadawczy przy kazdym obrocie zostaje zatrzymany.Przy pelnej szybkosci telegrafowania nato¬ miast walek ten przebiega przez polozenie spoczynkowe. Poniewaz przelaczanie z na¬ dawania na odbiór musi nastepowac w cza¬ sie trwania impulsu blokujacego, przeto, jezeli wal nadajnika przebiega polozenie spoczynkowe, moga wyniknac skrócenia impulsu blokujacego w czasie przelaczania.Urzadzenie mechaniczne do opóznione¬ go uruchamiania styków jest skonstruowa¬ ne wedlug wynalazku w ten sposób, ze za¬ wiera narzad w postaci dzwigni blokujacej, która hamuje w okresie czasu zwloki roz«rzadzana kulakami dzwigienke rozrzadza¬ jaca stykami.Dzwignie blokujaca oraz dzwigienke rozrzadcza mozna rozrzadzac tarczami ku- lakowymi, umieszczonymi na wspólnym wale. Czas zwloki urzadzenia moze byc tak dobrany, ze przy osi, obracajacej sie stale z okreslona szybkoscia, dzwigienka rozrza¬ dzajaca stykami pozostaje zablokowana, a po zatrzymaniu sie jej lub przy obracaniu sie z mniejsza szybkoscia — zostaje zwol¬ niona.Przy stosowaniu wynalazku w dalekopi¬ sach czas zwloki dobiera sie taki, by po zatrzymaniu nadajnika w polozeniu spo¬ czynkowym nastepowalo uzupelnienie dlu¬ gosci impulsu blokujacego do jego pelnej wartosci, a przy przechodzeniu nadajnika przez polozenie spoczynkowe w ogóle nie bylo wywierane zadne dzialanie na styki.Dzieki takiej konstrukcji dalekopisu osiaga sie to, ze styk rozrzadzajacy wysy¬ laniem impulsu blokujacego moze w polo¬ zeniu spoczynkowym nadajnika pozostac w polozeniu odpowiadajacym wysylaniu im¬ pulsu blokujacego. Bateria poprzez styk ten moze zatem, przy przelaczeniu z od¬ bioru na nadawanie, byc przylaczana do linii. Z drugiej strony, jezeli nadajnik przebiega swe polozenie spoczynkowe, urzadzenie zwloczne nie reaguje, a wszyst¬ kie siedem impulsów znakowych oraz im¬ puls blokujacy sa wysylane przez wirujacy narzad rozrzadzajacy stykami.Inne cechy wynalazku opisane zostaly nizej w zwiazku z opisem przykladów wy¬ konania, przedstawionych na rysunku.Fig. 1 rysunku przedstawia nadajnik, fig. 2 i 3 zas przedstawiaja mechaniczne urzadzenie zwloczne wedlug wynalazku.Na fig. 1 cyfra 6 oznaczono klawiature dalekopisu, która jest przedstawiona tylko schematycznie. Urzadzenie to posiada kla¬ wisze i szyny wybierakowe, którymi nasta¬ wia sie dzwigienki rozrzadcze 1 — 5 sty¬ ków wstepnych 7 — 11. Zaleznie od polo¬ zenia styków wstepnych 7 — 11 wysyla sie podczas ruchu kulakowego walka nadaw¬ czego poprzez styki 13 — 17 piec impulsów jednej kombinacji impulsów. Prócz tych styków do nadawania wlasciwych impul¬ sów znakowych sa jeszcze styki 12 i 18, z których styk 12 rozrzadza wysylaniem im¬ pulsu startowego, a styk 18 — wysylaniem impulsu zatrzymowego. Zwieranie tych sty¬ ków odbywa sie za pomoca kulakowego walka nadawczego, przedstawionego w roz¬ winieciu po prawej stronie fig. 1. Tarcze kulakowe 19 — 25 tego walka kulakowego okreslaja chwile, w których styki 12 — 15 sa zwierane.Na kulakowym walku nadawczym osa¬ dzona jest jeszcze tarcza kulakowa 26, przesuwajaca wbrew dzialaniu sprezyny 27 dzwignie 28. Dzwignia ta rozrzadza styka¬ mi przelaczajacymi u\ i m. Ze stykiem m polaczona jest zyla a, a ze stykiem wl zyla b linii telegraficznej.W przedstawionym polozeniu spoczyn¬ kowym styki m i 1/2 sa w pozycji, przy któ¬ rej aparat jest wlaczony na odbiór. Obwód pradu telegraficznego przebiega poprzez zyle b, styk 1/2, przekaznik odbiorczy ER do zyly a. Nadchodzace z nadajnika odle¬ glego sygnaly pradu obukierunkowego roz¬ rzadzaja przekaznikiem odbiorczym ER, który swym stykiem er oddzialywa na od¬ biornik poprzez przewody ei i ei. Odbior¬ nik nie jest przedstawiony, poniewaz spo¬ sób dzialania nie ma dla niniejszego wyna¬ lazku znaczenia.W przedstawionym polozeniu urzadze¬ nie znajduje sie zawsze wtedy, gdy klawia¬ tura 6 nadajnika jest w spoczynku. Jezeli zas przez naciskanie nie przedstawionego na rysunku klawisza klawiatury 6 wysyla sie poprzez znane dzwignie rozrzadcze 1 — 5 znak, walek nadawczy zostaje wyzwolo¬ ny i rozpoczyna sie obracac. Moze on byc przy tym napedzany w znany sposób po¬ przez sprzeglo tarciowe. Dzwignie rozrzad¬ cze 1 — 5 utrzymuja styki wstepne 7 — 11 - 2 -w okreslonym, odpowiadajacym wysylanej kombinacji impulsów, polozeniu, np. w po¬ lozeniu oznaczonym. Na poczatku obrotu w ciagu krótkiego czasu, oznaczonego na fig. 1 u góry na prawo przez Sp-2, dzwignie 28 przesuwa kulak 26 wbrew dzialaniu sprezyny 27 w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, wskutek czego styki ui i m zostaja przerzucone w poloze¬ nie przeciwne do oznaczonego na rysunku.Wskutek tego nadajnik zostaje dolaczony do linii telegraficznej a, b. Przy dalszym ruchu nadajnika nastepuje najpierw wy¬ slanie impulsu rozruchowego A poprzez nastepujacy obwód: —TB, styk 12, m, zyla b, odbiornik, zyla a, m, MTB. Po impulsie rozruchowym nastepuje piec impulsów znakowych, a mianowicie najpierw poprzez styk wstepny 7 pierwszy impuls, który nie¬ chaj bedzie impulsem ujemnym: —TB, sty¬ ki 7, 13, m, zyla b, zyla a, m, MTB. Drugi impuls jest impulsem dodatnim i przebiega poprzez nastepujacy obwód: +TB, styki 8, 14, m, zyla b, zyla a, m, MTB. W po¬ dobny sposób nastepuje wyslanie impulsu trzeciego, czwartego i piatego poprzez styki wstepne 9, 10, 11, oraz styki kulakowe 15, 16, 17. Pod koniec obrotu walka nadawcze¬ go zwierany jest styk 18 tarcza kulakowa 25 i nastepuje wyslanie impulsu zatrzymo¬ wego z +TB poprzez wyzej kilkakrotnie wymieniany obwód. Impuls zatrzymowy jest nadawany na okres, odpowiadajacy dlugosci Spi, gdyz walek nadawczy zosta¬ je w znany sposób zatrzymany przez opo- rek w chwili odpowiadajacej linii c. Styk 18 zatrzymuje sie w polozeniu odpowiada¬ jacym impulsowi zatrzymowemu. Tarcza kulakowa 26 posiada po obu stronach linii c wglebienie g — h. Dzwignia 28 moglaby zatem we wglebienie to wejsc, gdyby dzia¬ lanie jej nie bylo opóznione. Czas zwloki dzwigni 28 jest tak obliczony, ze przy obra¬ caniu sie walka nadawczego powrót dzwig¬ ni 28 do polozenia spoczynkowego w okre¬ sie g — h nie moze nastapic. Wysylanie im¬ pulsu zatrzymowego odbywa sie zatem na¬ dal. Dzwignie 28 przy dalszym obracaniu sie walka nadawczego podtrzymuje wiec tarcza kulakowa 26, i nastepny obrót laczy sie bezposrednio z poprzednim.Jezeli zaden klawisz klawiatury 6 nie jest nacisniety, to kulakowy walek nadaw¬ czy po wyslaniu impulsu zatrzymowego Spi zatrzymuje sie na linii c. Styk 18 lezy wtedy w miejscu c na kulaku 25, a dzwig¬ nia 28 moze wejsc we wglebienie tarczy ku- lakowej 26. Czyni ona to wedlug wynalazku z opóznieniem. Styki u\ i m nie zostaja za¬ tem przelaczone juz w punkcie c, lecz prze¬ laczenie to nastepuje pózniej. Czas zwloki jest tak dobrany, by impuls zatrzymowy byl co najmniej tak samo dlugi, jak przy ruchu nadajnika.Na fig. 2 przedstawione jest urzadze¬ nie zwloczne. Dzwignia 28 moze sie obra¬ cac dokola osi 30 i znajduje sie pod dzia¬ laniem sprezyny 27, jak na fig. 1. Dzwignia ta jest rozrzadzana walkiem 31, a miano¬ wicie poprzez tarcze kulakowa 26. Dzwig¬ nia ta nasadka 29 rozrzadza styki u\, ui.Na walku nadawczym 31 nasadzona jest jeszcze jedna tarcza kulakowa 32, rozrza¬ dzajaca dzwignia 35, znajdujaca sie pcd dzialaniem sprezyny 33 i osadzona na osi 34. Dzwignia ta posiada nasadke 36, która moze wejsc przed nasadke 29 dzwigni 28.Urzadzenie opózniajace wedlug fig. 2 jest przedstawione w polozeniu, w którym sie ono znajduje, gdy nadajnik znajduje sie w stanie przedstawionym na fig. 1.Dzwignia 28 weszla we wglebienie tarczy kulakowej 26. Jezeli walek nadawczy, jak przyjeto w powyzszym opisie fig. 1, roz¬ pocznie teraz obracac sie, to dzwignia 28 zostanie wypchnieta z wglebienia przez tarcze kulakowa 26 i przelacza styki u\, ui tak, by styki impulsowe nadajnika i srodek baterii telegraficznej zostaly przylaczone do linii. Przy ruchu walka nadawczego 31 w kierunku strzalki wysylane sa przez urzadzenie wedlug fig. 1 impuls rozrucho- — 3 —wy i piec impulsów znakowych oraz impuls zatrzymowy, jednak tylko o dlugosci Spi.W ciagu tego czasu dzwignie 35 obraca tarcza kulakowa 32 wbrew dzialaniu spre¬ zyny 33 dokola osi 34 w kierunku ruchu wskazówek zegara, a nasadka 36 wchodzi przed nasadke 29 dzwigni 28. To polozenie urzadzenia jest przedstawione na fig. 3. Po zatrzymaniu walka nadawczego1 w chwili odpowiadajacej linii c, wglebienie tarczy kulakowej 26 znajduje sie znów przed od¬ powiednia nasadka dzwigni 28. Dzwignia 28 nie moze jednak pod wplywem sprezyny 27 dopóty wejsc we wglebienie, dopóki na¬ sadka 36 dzwigni 35 znajduje sie przed na¬ sadka dzwigni 28.W chwili odpowiadajacej linii c, fig* 1, przeszlo wlasnie najwyzsze miejsce tarczy kulakowej 32 kolo nasadki 37 dzwigni 35.Sprezyna 33 moze zatem poruszac dzwignie 35 przeciw kierunkowi ruchu wskazówek zegara, i po pewnym czasie nasadka 36 zwalnia nasadke 29 dzwigni 28, tak ze na¬ sadka ta moze pod dzialaniem sprezyny 27 wejsc we wglebienie tarczy kulakowej 26 i ustawia styki m, U2 w polozenie odbioru.Powyzsze mechaniczne urzadzenie zwloczne moze byc stosowane wszedzie tam, gdzie styk uruchamiany obracajacym sie walkiem ma byc rozrzadzany ze zwloka.Jezeli konieczne sa dluzsze czasy zwloki, mozna wykorzystac kolejno kilka dzwigni.Z drugiej strony mozliwe jest równiez uzycie do przelaczania nadajnika innego urzadzenia zwlocznego. Mozna by np. na dzwigni 28 w celu uzyskania opóznionego uruchamiania styków umiescic w jakikol¬ wiek sposób ciezar. PL