Znane jest w technice stosowanie enzy¬ mów rozszczepiajacych skrobie, tak zwa¬ nych amylaz, zwlaszcza jako srodka do odklejania tkanin* Enzyniy te sa bardzo czule na sole metali ciezkich, np. sole mie¬ dzi i cynku. Juz slady takich soli metalo¬ wych, czesto znajdujacych sie w wodach uzytkowych, moga spowodowac znaczne oslabienie dzialania kapieli enzymowych, przygotowywanych za pomoca takiej wo¬ dy. Przy technicznym stosowaniu amylaz metale ciezkie moga zatem powodowac znaczne zaklócenia. Zaklócenia te sa znaczne zwlaszcza wtedy, gdy amylazy stosuje sie do usuwania apretur zawieraja¬ cych sole miedzi lub cynku. Przypadki ta¬ kie zachodza jednak dosc czesto, gdyz do roztworu wielokrotnie dodaje sie tego ro¬ dzaju soli w celu unikniecia procesu fer¬ mentacyjnego i gnilnego.Proponowano juz dodawanie do prepa¬ ratów z amylazy materialów ochronnych rozmaitego rodzaju. Jednakze za pomoca tych materialów nie mozna bylo jednak osiagnac zupelnie zadowalajacej ochrony amylaz przed zatruciem metalami ciezki¬ mi. Po czesci dzialanie materialów ochron¬ nych slabnie w cieple albo tez material ochronny tworzy z solami wapnia szkodli¬ wy osad; po czesci nie jest mozliwe otrzy¬ mywanie trwalej mieszaniny preparatów enzymowych z materialami ochronnymi.Obecnie wykryto, ze mozna osiagnac ochrone amylaz w sposób szczególnie ko¬ rzystny, jezeli amylazy zastosuje sie lacz¬ nie z kwasem iminodwuoctowym lub pro-duktami podstawienia tego zwiazku. Jako podstawniki przede wszystkim wchodza w gre resizty alifatyczne wzglednie cyklo- alifatyczne lub aromatyczne. Reszty te moga byc ewentualnie podstawione z kolei, np. grupa karboksylowa, Zwlaszcza sto¬ suje sie zwiazki, w których podstawiony jest tylko atom wodoru zwiazany z ato¬ mem azotu kwasu iminodwuoctowego. Za¬ miast wymienionych kwasów mozna rów¬ niez stosowac ich sole. Samo przez sie ro¬ zumie sie, ze stosuje sie tylko takie sole kwasu iminodwuoctowego lub jego produk¬ tów podstawienia, których kation nie dzia¬ la szkodliwie na amylazy. Oprócz tego so¬ le te, oczywiscie, powinny rozpuszczac sie w wodzie. Na ogól jednak biorac wystar¬ czy, jezeli sole te sa rozpuszczalne w wo¬ dzie tylko w malym stopniu, poniewaz zwiazki metali ciezkich, które powinny byc unieszkodliwione tymi solami, znajduja sie w kapielach odklejajacych przewaznie tyl¬ ko w malej ilosci. Ponizej przytoczony jest szereg zwiazków, które moga byc uzy¬ te zgodnie z wynalazkiem: CH2.COOH N^-CHz.COOH ^cm.cooft Kwas nitrylotrójoctowy (kwas trójmetyloamino-a, a\ a"-trój- karbonowy) HN< cm.cooH CH2.COOH Kwas iminodwuoctowy HsCN< CHz.COOH cm.cooH Kwas A^-metyloiminodwuoctowy Hooc.mcN'cm'cm'N Kwas etylenodwuaminoczterooctowy ,cmcooH N^cmcooH ^CH.COOH Kwas heksylonitrylotrójoctowy CsHlZ jch*cooh N(-cmcooH XCH.COOH I CeHó Kwas fenylonitrylotrójoctowy N< CH2COOH CH2COOH COOH Kwas N- (o-kanboksyfenylo) -iminodwu¬ octowy — 2cm l CH.COOH N^-cmcooH ^CH.COOH cm cm cm \/ C.COOH N^-Cm.COOH \H2.COOH Oprócz tego mozna równiez stosowac np. kwas dwuetylenotrójaminooctowy, któ¬ ry otrzymuje sie przez traktowanie dwu- etyleniotrójaminy kwasem chlorooctowym.Wymienione zwiazki znacznie przewyz¬ szaja swym dzialaniem materialy ochron¬ ne, dodawane dotychczas do preparatów enzymowych. Gwarantuja one praktycz¬ nie biorac calkowita ochrone, która utrzy¬ muje sie równiez w cieple. Zwiazki stoso¬ wane wedlug wynalazku nie tworza z so¬ lami wapnia zadnych osadów szkodliwych i sa równiez skuteczne w bardzo twardej wodzie. Mozna je równiez mieszac z pre¬ paratami enzymowymi na bardzo trwale produkty handlowe, np. w postaci ich soli.W przeciwienstwie do innych materialów ochronnych sa one równiez bardzo sku¬ teczne przeciwko solom rozmaitych metali, np. cynku lub miedzi. Dzialanie ochronne materialów, o którym mowa, zachodzi przy uzyciu amylaz dowolnego pochodzenia, np. amylaz trzustkowych lub bakteryjnych.Celowo dodaje sie materialów ochronnych do preparatów z amylaz juz przy fabryka¬ cji ich, np. w postaci ich soli potasowco- wych, Preparaty enzymowe oprócz tego moga zawierac inne uzywane zwykle do¬ datki, jak substancje buforowe, srodki utrwalajace i podobne.Przyklad L Bardzo dobrze dzialajacy srodek do odklejania, który jest nieczuly Kwas a, a'-dwumetylonitrylotrójoctowy Kwas a, a-dwumetylonitrylotrójoctowy. na slady miedzi i cynku znajdujace sie w zwyklej wodzie uzytkowej, otrzymuje sie przez zmieszanie 5 czesci wagowych suchej trzustki (Willst&tter und Waldschmiidt- Leitz + Hoppe-Seyler Zs, f. physioL Che¬ mie, Bd. 125, 150), 92 czesci wagowych soli kuchennej, 2 czesci wagowych soli so¬ dowej kwasu nitrylotrójoctowego i 0,8 cze¬ sci wagowych fosforanu jednosodowego.Przyklad II. 100 czesci wagowych tka¬ niny bawelnianej o apreturze skrobiowej, zawierajacej chlorek cynku, odkleja sie w temperaturze 45°C 500 czesciami roztworu nastawionego na ph = 7» który zawiera w litrze 0,1 g suchej trzustki, 2 g soli kuchen¬ nej i 0,2 g soli sodowej kwasu nitrylotrój¬ octowego. Po uplywie godziny nastepuje w ogólnosci odklejenie calkowite.Przyklad III. Srodek do odklejania, utrzymujacy swoja skutecznosc dzialania równiez w obecnosci zanieczyszczen sola¬ mi metali ciezkich, sklada sie z 4,5 czesci wagowych suchego preparatu amylazy z Bacillus mesentericus, 46 czesci wagowych soli kuchennej, 45,5 czesci wagowych siar¬ czanu sodu (bezwodnego), 1,5 czesci wa¬ gowych fosforanu jednosodowego i 2,5 cze¬ sci wagowych etylenodwuaminoczteroocta- nu sodu.Przyklad IV. Otrzymuje sie srodek do odklejania przez zmieszanie 4 czesci wa¬ gowych suchej trzustki wieprzowej, 2 cze-sci wagowych mrówczanu wapnia, 86 cze¬ sci wagowych soli kuchennej, 5 czesci wa¬ gowych siarczanu sodu (bezwodnego) i 3 czesci wagowych nitrylotrójoctanu po¬ tasu.Przyklad V. Srodek do odklejania sklada sie z 6 czesci wagowych suchej trzustki wieprzowej, 2 czesci wagowych fosforanu jednosodowego, 90 czesci wa¬ gowych soli kuchennej i 4 czesci wagowych iminodwuoctanu sodowego.Zamiast iminodwuoctanu sodu mozna np. stosowac równiez sole pota&owcowe kwasu 7V-metyloi- lub iV-etylokninodwuocto- wego albo tez N- (o-karboksyfenylo) -imino- dwuoctowego lub a, cf-dwumetylonitrylo- trójoctowegto wzglednie zwiazki podobne.Oprócz soli potasowcowych mozna rów¬ niez stosowac inne rozpuszczalne w wo¬ dzie sole, np. sole amonowe lub sole zasad organicznych. Równiez nadaja sie do za¬ stosowania mieszaniny paru lub kilku ma¬ terialów tego rodzaju.Przyklad VI. Kapiel do odklejania otrzymuje sie przez rozpuszczanie 5 czesci wagowych amylazy slodowej i 0,5 czesci wagowych kwasu etylenodwuaminocztero- octowego w 1000 czesci wagowych wody o temperaturze okolto 50°C, przy czym wartosc ph nastawia sie na okolo 5.Jakkolwiek w przykladach brak bliz¬ szych danych, moga byc zastosowane, ja¬ ko preparaty enzymowe, równiez zwykle mieszanki handlowe. Zwlaszcza nadaja sie preparaty bardzo stezone. PL