Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu wyrobu uszczelek o mniej wiecej kolistym kolnierzu sprezystym, majacym przylegac do powierzchni wkleslej lub wypuklej tak, by zapewnic uszczelnienie miedzy dwiema przestrzeniami.Na ogól podobne uszczelki ulegaja bar¬ dzo szybkiemu zuzyciu, zwlaszcza gdy sa one umieszczone na czesciach o bardzo szybkim ruchu i odgraniczaja przestrzenie o róznych cisnieniach wewnetrznych. Wo¬ bec tego proponowano juz zmniejszyc po¬ wierzchnie stykowa sprezystego kolnierza uszczelki. W tym celu stosowano uszczelki pierscieniowe, których powierzchnia styko¬ wa jest wydrazona na calej wysokosci ko¬ listego kolnierza sprezystego w ten sposób, by miejsce styku posiadalo nieznaczna wy¬ sokosc.Z drugiej strony dobiera sie taka sre¬ dnice kolistego kolnierza, by w stanie swo¬ bodnym, tj. przed osadzeniem uszczelki, srednica ta byla nieco mniejsza od sredni¬ cy powierzchni wypuklej wzglednie nieco wieksza od srednicy wkleslej, do której kolnierz ma przylegac. W ten sposób uzy¬ skuje sie szczelne przyleganie sprezystego kolnierza do powierzchni stykowej z pe¬ wnym pierwotnym naprezeniem i zapewnia sie tym samym doskonaly styk na bardzo nieznacznej wysokosci. Wymiary uszczel¬ niajacej czesci kolnierza sa tak male, ze styk ten przebiega praktycznie po linii.Pierwotne naprezenie kolnierza spre-zystego i róznice nacisku na ten kolnierz przejmuje poniekad uszczelniajaca krawedz kolnierza tak, iz prawie linijny ten styk za¬ pewnia doskonale uszczelnienie.Uszczelniajaca krawedz sprezystego kolnierza uszczelki ulega jednak nadzwy¬ czaj silnym natezeniom, mogacym spowo¬ dowac bardzo powazne zuzycie. Aby zuzy¬ cie to nie zagrazalo szczelnosci i nie po¬ wiekszalo tarcia, nadaje sie uszczelniajacej krawedzi kolnierza ksztalt ukosny lub tez przekrój w ksztalcie dlóta ciesielskiego, którego pochyla powierzchnia zbiega sie z powierzchnia stykowa kolnierza pod ka¬ tem, wynoszacym najlepiej od 30° do 60°, wskutek czego kat ten nie zmienia sie po zuzyciu i ukosna strona kolnierza sprezy¬ stego zapewnia stale styk mniej wiecej li¬ nijny.Tego rodzaju uszczelki, przeznaczone do uzytku szczególnie w przyrzadach, wy¬ magajacych bezwzglednej szczelnosci na¬ wet w przypadku bardzo znacznych róznic cisnienia (mogacych wynosic ponad 1000 kg na cm2, jak np. w amortyzatorach, zasobni¬ kach olejowo-pneumatycznych, stosowa¬ nych przy samolotach itd.), dotychczas nie daly sie wyrabiac bez powaznych trudnosci.Wynalazek niniejszy usuwa wyzej omó¬ wione niedogodnosci i dotyczy szczególnie bardzo prostego i ekonomicznego sposobu wyrobu tego rodzaju uszczelek pierscienio¬ wych. Sposób ten polega na mechanicznym utwardzaniu na zimno uszczelniajacej kra¬ wedzi kolnierza, stanowiacej wlasciwa czesc uszczelniajaca, wskutek czego ta kra¬ wedz nabiera nadzwyczaj wysokiej wy¬ trzymalosci, zapewniajacej niezawodnosc i trwalosc dzialania.W szerszym ujeciu sposób wedlug wy¬ nalazku polega na tym, ze z preta, rury metalowej lub podobnej czesci, osadzonej np. w mufie tokarki, przygotowuje sie ksztaltówke ze sprezystym kolnierzem, którego przekrój zmniejsza sie powoli od podstawy az do czolowej jego krawedzi, przy czym srednica tegoz kolnierza jest ta¬ ka, by styk z czescia uszczelniana odbywal sie nastepnie przy zwyklej tolerancji mon¬ tazowej, po czym przy pomocy odpowie¬ dniego narzedzia np. z ostrzem diamento¬ wym obcina sie koniec czolowej krawedzi tegoz kolnierza na ukos tak, by jej po¬ wierzchni czolowej nadac ksztalt po¬ wierzchni stozkowatej, a wreszcie odksztal¬ ca sie wolna krawedz kolnierza badz przy pomocy tegoz samego narzedzia tnacego, badz tez przy pbmocy innego odpowiednie¬ go w ten sposób, by spowodowac jej utwar¬ dzenie na zimno i powstanie waskiego wy¬ stepu (np. grubosci 1/10 lub 2/10 mm w przypadku pierscienia o srednicy od 40 do 50 mm) na stykowej powierzchni kolnierza.W ten sposób obrobiona uszczelka pier¬ scieniowa jest gotowa do uzytku. Jak wi¬ dac, poszczególne okresy wyrobu uszczelki pierscieniowej wedlug wynalazku sa bar¬ dzo proste i moga miec zastosowanie przy tanim masowym wyrobie takich uszczelek.W porównaniu z dotychczas znanymi uszczelkami tego rodzaju uszczelki, wyko¬ nane sposobem wedlug wynalazku, maja te zalete, ze uszczelniajacy koniec sprezyste¬ go kolnierza stykowego posiada wieksza wytrzymalosc mechaniczna niz pozostale czesci uszczelki wskutek hartowania na zimno, spowodowanego odksztalceniem te¬ goz konca, tworzacego równiez i wystep na czolowej krawedzi o przekroju w ksztal¬ cie dlóta. W tym wlasnie tkwi glówne zna¬ czenie, gdyz, jak juz wyzej wyluszczono, wlasnie ta czolowa krawedz jest wystawio¬ na na najwieksze natezenia robocze.Na rysunku, objasniajacym w schema¬ tycznym ujeciu poszczególne okresy sposo¬ bu wedlug wynalazku, fig. 1 przedstawia nie obrobiona jeszcze czesc na tokarce, fig. 2 — 4 przedstawiaja w przekroju po¬ przecznym stopniowa obróbke krawedzi, fig. 5 przedstawia gotowa uszczelke, styka¬ jaca sie z powierzchnia uszczelniona. — 2 —Jak widac na fig. 1, nie obrobiona jesz¬ cze ksztaltówka 1, sluzaca do wyrobu uszczelki, jak np. pret, rura, cylinder lub inna czesc metalowa, jest unieruchomiona miedzy szczekami 2 tokarki i przedstawia zgrubsza wykonana uszczelke pierscienio¬ wa, odcieta z okraglego preta o srodkowym wydrazeniu, aby uzyskac kolnierz 3. Jak mozna zauwazyc, przekrój tegoz kolnierza zmniejsza sie stopniowo od podstawy 4 ku wolnej krawedzi 5. Zewnetrzna srednica kolnierza a jest dobrana tak, by cylin¬ dryczna powierzchnia zewnetrzna uszczel¬ ki przylegala do powierzchni uszczelnianej ze zwykle dopuszczalnym tarciem.Fig. 2 przedstawia zgrubsza obrobiona krawedz w pierwszym okresie wytwarza¬ nia. Przekrój kolnierza 3 jest wtenczas trójkatny, przy czym wierzcholek 5 trój¬ kata stanowi czolowa krawedz kolnierza.Kat wierzcholkowy a wynosi najlepiej np. okolo 8 — 15° w przypadku róznic cisnie¬ nia od 0 do 500 kg. Oczywiscie, nalezy uwazac, aby kolnierz posiadal pewna gru¬ bosc, nadajaca mu odpowiednia wytrzyma¬ losc. Na ogól kat a jest tym wiekszy, im wieksza jest srednica lub róznica cisnien w obu przestrzeniach, które uszczelka ta ma ograniczyc, lub tez im wieksze sa i sre¬ dnica i ta róznica równoczesnie.Nastepnie obcina sie wolny koniec kol¬ nierza przy pomocy odpowiedniego narze¬ dzia, najlepiej przy pomocy freza diamen¬ towego w ten sposób, by kolnierzowi nadac przekrój czworokatny, przy czym czwarta strona 6, powstala wskutek tegoz frezowa¬ nia, posiada takie nachylenie, by wzgledem powierzchni styku 7a utworzyc kat a1, wy¬ noszacy najlepiej od 30° do 60°.Na powierzchnie 6 wolnego konca kol¬ nierza wywiera sie teraz nacisk w kierunku strzalki /, np, przy pomocy tego samego lub innego narzedzia tnacego. Narzedzie moze byc zaopatrzone np, w karby, galke lub male kólko ruchome, osadzone na koncu, stykajacym sie z kolnierzem, w celu jego odksztalcenia. Powierzchnia galki lub kól¬ ka jest gladka, a galke te umieszcza sie wzgledem kolnierza w ten sposób, by mogla przetaczac sie wzdluz calej jego krawedzi i spowodowac powstanie wystepu i poza¬ danego odksztalcenia. Ta ostatnia okolicz¬ nosc moze miec swe znaczenie, gdy uszczel¬ ka jest osadzona w obrabiarce (tokarce) i odksztalcenie to ma odbywac sie podczas obracania sie uszczelki na tokarce. Podobny sposób pracy jest bardzo ekonomiczny i prosty, a poza tym nie zachodzi najmniej¬ sza obawa rozerwania sie tworzywa, z któ¬ rego wyrabia sie kolnierz sprezysty. Oczy¬ wiscie, narzedzie obrabiajace powinno przy¬ legac do pierscienia z pozadanym naci¬ skiem, by spowodowal on odksztalcenie sie skrajnej czesci 7 kolnierza tak, iz czesc ta przyjmuje postac dzioba, wystajacego, jak to widac na fig. 4, wzgledem plaszczy¬ zny powierzchni bocznej 3a kolnierza spre¬ zystego.Odksztalcenie to ma nie tylko ten sku¬ tek, ze powoduje powstanie wystepu o ksztalcie dzioba 7a, lecz zapewnia jedno¬ czesnie utwardzenie na zimno skrajnej czesci 7 sprezystego kolnierza. Masa meta¬ lowa uszczelki posiada wtenczas w tym miejscu zwiekszona twardosc i sztywnosc.Przy nastepnym osadzeniu uszczelki na czesci uszczelnianej kolnierz 3 wygina sie zlekka pod hartowana krawedzia 7, jak to uwidocznia fig. 5. Dziób 7, wystajacy wzgledem powierzchni 3a, zostaje bowiem odchylony przez powierzchnie stykowa 8a czesci 8.W ten sposób powstaje maly przeswit miedzy powierzchniami 3a i 8a ponizej dzioba lub wystepu 7 tak, ze jedynie ostrze 7a wystepu 7 przylega mocno do powierz¬ chni stykowej 8a i zapewnia tym samym wymagana szczelnosc.Oczywiscie, wynalazek nie ogranicza sie do przykladu wykonania, opisanego i przedstawionego na rysunku. Tak np. uszczelka moze byc wykonana z dowolr.ego — 3 -tworzywa podatnego, 'szczególnie z odpo¬ wiedniego metalu lub stopu, jak np. z róz¬ nego rodzaju bronzu lub z innych metali lub stopów, nadajacych sie do tego celu (srebro, mosiadz,, miedz Ud.). Tak samo mozna wykonac uszczelke z gumy lub po¬ dobnego materialu, której krawedz kolnie¬ rza bylaby pokryta okladzina metalowa w celu utwardzenia. PL