Znany jest sposób utwardzania po¬ wierzchniowego przedmiotów przez zmiane skladu chemicznego tworzywa warstw po¬ wierzchniowych przez dyfiupje, jak njp. przy naweglaniiu lub azotowaniu. Sposoby te posiadaja jednak te wady, ze sa niedogodne i zabieraja duzo czasu. Nastepnie znany jest równiez aposófo utwiairdzania po¬ wierzchniowego przedmiotów bez zmiany skladu chemicznego tworzywa obrabianej warstwy zewnetrznej przedmiotu przez hartowanie jej za pomoca palników gazo^ wych lub pradów indukcyjnych o wielkiej czestotliwosci. Hartowanie powierzchniowe jest korzystniejsze, poniewaz wymaga mniiej czasu i umozliwia utwardzania {przed¬ miotów z materialów ulepsizoinych, przy czym ^ahartowamiiu podlega tylko po^ wierzchnia przedmiotu, podczas gdy rdzen pozostaje ciagliwym. Jednakze obydwa te spoisoby posiadaja równiez wady Izwiiazane ze znacznymi kosztami, poniewaz przy har¬ towaniu powierzchniowym przedmiotów o róznym ksztalcie za kazdym razem urza¬ dzenie do hartowania, jak palniki lub grzejniki elektryczne i dysze natryskowe, nalezy dostosowywac do ksztaltu po¬ wierzchni obrabianego (przedmiotu.W przeciwienstwie do tego sposób we¬ dlug wynalazku niniejszego polega na tym, ze czesci obrabianego przedmiotu, majace byc izahartqwane, zanurza sie na krótko do kapieli metalowej, której temperatura jest znacznie wyzsza! od zadanej temperatury hartowania. Przez krótkie zanurzenie obra¬ bianego przedmiotu w takiej kapieli po-wierzchnia przedmiotu zostaje ogrzania do zadanej /temperatury hartowania. Przez nagle ochlodzenie tej powierzchni w wo¬ dzie, oleju lub na powietrzu nadaje ;sie jej zadana twardosc.Proponowano juz powierzchniowe har¬ towanie przedmiotów za pomoca kapieli metalowej, polegajace na tym, ze obrabia¬ na powierzchnie przedmiotu ogrzewano szybko ido temperatury hartowania prze|z zanurzenie przedmiotu w silnie ogrzanej kapieli olowiowej. Po nastepujacymi potem chlodzeniu wystepowalo zahartowanie tyl¬ ko na powierzchni przedmiotu, podczas gdy jego rdzen pozostawal niezahartowany. Je¬ dnakze w praktyce wykonywanie tego spo¬ sobu napotyka znaczne trudnosci ze wzgle¬ du na wlasciwosci kapieli olowiowych, któ¬ re w wysokich temperaturach hartowania paruja zbyt silnie i ulegaja zzuzlowaniu wskutek utlenienia. Przy stosowaniu zatem kapieli olowiowych trzeba bylo utrzymy¬ wac te kapiele w temperaturze mozliwie niskiej i to najlepiej niewiele wyzszej od temperatury hartowania stali, w celu unik¬ niecia szybkiego zuzycia tych kapieli.Poza tym przewodnictwo ciepla w ta¬ kiej kapieli jest tak male, ze obrabiany przedmiot musial pozostawac zanurzony w kapieli przez czas dluzszy, wskutek czego równiez i wairstwy wewnetrzne przedmiotu osiagaly temperature niemal ze równa tem¬ peraturze hartowania. Powodowalo to zmiane wlasciwosci wytrzymalosciowych tych czesci rdzenia,, które wlascitwie nie po¬ winny luilec zahartowaniu. Dzieki tym nie¬ dogodnosciom kapiele olpswiowe do ogrze- wania przy hartowania! powierzchniowym nie znalazly dotad zastosoiwanila w pirakty- ce.Obecnie stwierdzono, ze zamiLast nie- przyjdarfmej kapieli olowi|owej do hantowa- nia powierzchniowego przedmiotów stalo¬ wych nadaja isie kapiele z taikich metali, których punkt topnienia lezy powyzaj zwy¬ kle stosowanej temperatury hartowania (Stali. Szczególnie dobrze nadaja sie do tego celu stopy metalowe, których punkt top¬ nienia lezy przynajmniej o 50°C wyzej od zadanej temperatury hartowania, jak np. kapiele brazowe lub zeliwne, których tem¬ peratura topnienia jest tak wysoka, ze przy 'Ogrzewaniu tych kapieli do temperatur zna¬ cznie wyzszych od zwyklych temperatur hartowania stali nie zachodzi obawa two¬ rzenia isie zendry lub zuzli, poniewaz wy¬ magaja one ogrzania do temperatury nie¬ wiele wyzszej od ich temperatury topnie¬ nia.Przy zastosowaniu do powierzchniowe¬ go hartowania przedmiotów kapieli ogrze¬ wajacych wedlug wynalazku niniejszego u- zyskuje sie dalsza korzysc dzieki duzemu przewodnictwu ciepla tej kapieli, wskutek czego obrabiana powierzchnia, w zaleznos¬ ci od czasiu zanurzenia jej w kapieli, osia¬ ga w bardzo krótkim czasie zadana tempe¬ rature hartowania, podczas gdy wewnetrz¬ ne warstwy rdzenia przedmiotu pozostaja izupelnie niezmienione; w ten sposób osiaga sie podobne warunki dla przewodnictwa ciepla, jak przy znanym, niedogodnym i drogim hartowaniu powierzchniowym za pomoca palników gazowych lub pradów in¬ dukcyjnych o wielkiej czestotlilwosci.Próby wykazaly, ze przy zastosowaniu kapieli z brazu do hartowania przedmiotów o srednicy 50 mm, przy czajsie zanurzenia 20 — 25 sekund i temperaturze kapieli 1050°C uzyskano zahartowana warstwe o grubosci 4 — 8 mim, podczas gdy struktura r|dizen)iia pozostala niezmieniona. Przy har¬ towaniu przedmiotów o wiekszych sredni¬ cach stosuje sie odpowiednio dluzszy czas zanurzenia w zialeznosci od kazdorazowej temperatury kapieli, jednak czas ten wyno¬ si jedynie ulamek czasu zanurzenia wyma¬ ganego przy stosowaniu kapieli olowiowej.Na przyklad przy hartowaniu powierzch¬ niowym czopa iosi o srednicy 115 mm wy¬ starczajacy jest czas zanurzenia 75 sekund w kapieli zeliwnej, aby uzyskac warstwe — 2 —zahartowana o grubosci 4 mm przy nie¬ zmienionym rdzeniu i bez przegrzania war¬ stwy zewnetrznej. Tak zahartowana os o zawartosci- wegla = tylko 0.35°/o posiadala na powierzchni twardosc 500 jednostek we¬ dlug Brinella, istopniowo zimniejiszajaca sie w kierunku rdzenia. Nawet stale o zawar¬ tosci 0.65°/oC daja sie hartowac w mysl wynalazku po powierzchniowym ogrzaniu ich w kapieli z brazu lub zeliwa bez obawy odpryskiwania warstw zahartowanych.Dobre rezultaty uizyskuje isie przy 'Sto¬ sowaniu kapieli ogrzewajacych wedlug wy¬ nalazku równiez i do powierzchniowego hartowania .stali stopowych, chlodzonych za pomoca oleju lub powietrza. Przy jedna¬ kowej temperaturze stosowanej kapieli grubosc zahartowanej warstwy mozna zmieniac w (Szerokich granicach, zaleznie od cizaisiu zanurzenia obrabianego przedmiotu w kapieli, bez obawy powiekszenia ziarn warsitwy zahartowanej, poniewaz czas za¬ nurzenia jest na ogól bardzo krotki. W specjalnych przypadkach mozna zmieniac równiez i itemiperature kapieli odpowiednio do zadanej grubosci zahartowanej war¬ stwy, wskutek czego mozna latwo uniknac (Szkodliwego dzialania ciepla w wysokich (temperaturach kapieli nawet przy harto¬ waniu najwrazliwszych stali.W celu ochrony przed przegrzaniem wy¬ stajacych krawedzi lub czesci hartowanych przedmiotów o malych, przekrojach, celowe jest oslonic je za pomoca powlok lub piers¬ cieni z maloweglistej stali lub za pomoca innych srodków ochronnych, które utru¬ dniaja zbyt gwaltowne przewodnictwo cie¬ pla.Zaleta sposobu stosowania kapieli we¬ dlug wynalazku niniejiszego jesit wiec ta ko¬ rzysc, ze moze on byc ogólnie isitosowany do hartowania wszystkich stali, uzywanych do budowy pojazdów, do hartowania osi o wy¬ trzymalosci 55 — 63 kg/mm2, czopów i wy- korbien o wytrzymalosci 60 — 70 kg/mm2 irbd. Nawet w przypadkach wytwarzania utwardzonych odlewów odlewów zeliwnych Ojbecnie postepuje sie w ten ispojsób, ze takie odlewy wykonuje sie ze stali budowlanych i utwardza sie je przez haftowanie w kapie¬ li wedlug wynalazku niniejszego. Przy tym rdzen takich odlewów posiada wlasciwosci wytrzymalosciowe znacznie lepsze niz odle¬ wów zeliwnych, zapobiegajace niebezpie¬ czenstwu odksztalcania ich, jak równiez kou szty wyitwarzajnia takich odlewów isa zna¬ cznie mniej(size.Stosowanie kapieli z brazu i zeliwa, ja¬ ko kapieli ogrzewajacych, jest szczególnie korzystne przy powierzchniowym hartowa¬ niu powierzchni roboczej lozysk osi i czo¬ pów ; moga one z korzyscia znalezc zaistoso- wanie równiez przy powierzchniowym har¬ towaniu przedmiotów o kazdym dowolnym przekroju. PL