Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób wytwarzania sipoiw, zwlaszcza do srodków do powlekania, jak równiez srodków napawajacych, polegajacy na tym, ze do schnacych, pólschnacych lub nie- schnacych olejów roslinnych lub rybich, do zestryfikowanego lub niezestryfikowanego oleju tallowego albo do sulfoniowanych, utle¬ nionych lub spolimeryzowanych produktów wspomnianych olejów, do zywic natural¬ nych lub sztucznych, wosków, weglowodo¬ rów o duzym ciezarze czasteczkowym, jak np. parafin, weglowodorów o malym cieza¬ rze czasteczkowym, jak np. srodków roz¬ puszczajacych lakiery i srodków rozcien¬ czajacych, albo do mieszanin tychze dodaje sie oleju isanowego i ogrzewa mieszanine powyzej 150°C.Pod nazwa „olej isanowy", zwany tak¬ ze olejem „ongueka", w literaturze opisa¬ ny jest olej, znajdujacy sie w jadrach orze¬ chów drzewa zwanego „Ongokea - Klaine- ane", nalezacego do rodziny „Oleaceae", rozpowszechnionego miedzy innymi w Afryce podzwrotnikowej i rosnacego dzi¬ ko. To drzewo zwie sie takze „Ongokea Gore", „Onqueko des Mpongues", „Isano Loango", „Gore Pahouim". Z jader orze¬ chów tego drzewa mozna wydobywac zna¬ nymi sposobami olej, który tworzy dosc lepka ciecz, lekko zólto zabarwiona, ze¬ wnetrznie podobna do oleju rycynowego.Sklad tego oleju jest jeszcze malo zna¬ ny.Aczkolwiek olej isanowy jest znamy od ubieglego wieku, nie znalaizl on dotychczas zastosowania technicznego, czego powodem byly prawdopodobnie jego niepozadane wlasciwosci. Olej bowiem surowy, mawet po silnym sykatywowaniu, nie posiada najmniejszej wlasciwosci schniecia, która powstaje dopiero po ogrzaniu. Przebiega¬ jaca przy ogrzewaniu reakcja jest jednak w wysokim stopniu egzotermiczna, wobec czego olej ogrzewa sie sam w dalszym cia¬ gu, osiagajac temiperaJture przekraczajaca 400°C, wskutek czego zwykle nastepuje wybuch. Przy bardzo ostroznym ogrzewa¬ niu oleju przebieg reakcji nie jest tak gwaltowny, jednak nie mozna kontrolo¬ wac temperatury, wobec czego otrzymuje sie zwykle produkt galaretowaty lub olej znacznie rozlozony.Obecnie stwierdzono, ze mozna uniknac tych niedogodnosci i otrzymac produkty o doskonalych wlasciwosciach lakierowych, jesli olej isanowy zmiesza sie ze schnacy¬ mi, pólschnacymi lub nieschnacymi oleja¬ mi roslinnymi lub rybimi, z zestryfikowa- nym lub niezestryfikowanym olejem tallo- wym, z sulfonowanymi, utlenionymi lub spolimeryzowanymi produktami tych ole¬ jów, z zywicami naturalnymi albo sztucz¬ nymi, woskami, weglowodorami o duzym ciezarze czesteczkowym, jak np. parafina, weglowodorami o malym ciezarze czastecz¬ kowym, jak np. rozpuszczalnikami lakie¬ rów i srodkami rozcienczajacymi, albo z mieszaninami tychze i ogrzeje do tempera¬ tur okolo 280°C.Okazalo sie przy tym, ze otrzymany w ten sposób olej nieco zageszczony posiada szczególne wlasciwosci lakierowe. Przez ogrzewanie np. mieszaniny oleju lnianego i isanowego otrzymuje sie produkt, przewyz¬ szajacy pod wzgledem wlasciwosci nawet odstaly olej lniany. Przez ogrzewanie mie¬ szaniny pólschnacego oleju z olejem isano- wym otrzymuje sie produkt, który mozna zaliczyc do dobrze schnacych. Nawet oleje nieschnace po ogrzaniu z olejem isanowym posiadaja wlasciwosc tworzenia powlok. zywice, woski i weglowodory zmieszane z olejem isanowym i traktowane jednako¬ wo przez ogrzewanie osiagaja takze lepsze wlasciwosci lakierowe.Opisanemu traktowaniu mozna równiez poddawac mieszaniny produktów powyz¬ szych albo takie produkty, jak np. olej od¬ staly, utleniony albo sulfonowany, w mie¬ szaninie z olejem isanowym.Szczególnie zadziwiajace jest to, ze po¬ lepszenie wlasciwosci lakierowych osiaga sie juz przez dodanie malych ilosci, wyno¬ szacych okolo 20%.Przez ogrzewanie mieszandny do tem¬ peratury ponizej 150°C nie osiaga sie za¬ danego wyniku. Najwyzsza temperatura ogrzewania jest w duzej mierze zalezna od skladu procentowego mieszaniny, zwlaszcza od ilosci oleju isanowego, znajdujacej sie w mieszaninie.Zwykle stosuje sie najwyzej jednakowe ilosci wagowe oleju isanowego i dodatków, poniewaz juz mieszanina z 20 czesci wago¬ wych oleju isanowego i 80 czesci wago¬ wych dodatków zapewnia osiagniecie zada¬ nego celu. W razie ogrzewania mieszaniny w ciagu 8 godzin do temperatury 250°C lepkosc wzrasta nip. z 0,8 jednostek do 26,2 jednostek (Poosen), podczas gdy lep¬ kosc niezmieszanego oleju lnianego przy takim traktowaniu wykazuje wzrost z 0,5 do 0,8. Czas wysychania takiej mieszaniny wynosi po sykatywowaniu okolo 30 minut, olej zas lniany, w taki sam sposób ogrze¬ wany i sykatywowany, schnie okolo 3 go¬ dzin.Mieszanine 40 czesci wagowych oleju isanowego i 60 czesci wagowych oleju lnia¬ nego ogrzewa sie w ciagu 20 minut do temperatury 250°C. Produkt posiada lep¬ kosc 17,4 jednostek (Poisen). Przed ogrze¬ waniem lepkosc wynosila 1,4. Przedluzajac — 2 —ogrzewanie mieszaniny o dalsze 10 minUjt otrzymuje sile mase galaretowata.Ogrzewanie mieszaniny uskutecznia sie w zwykly sposób przy przepuszczaniu przez ma lub nad nia gazu obojetnego, np. dwu¬ tlenku wegla lub azotu. Traktowanie mozna przejprowadizac takze pod cisnieniem lub w prózni. Przeprowadzanie jpoistepowania w prózni ma te zalete, ze tworzace sie lot¬ ne skladniki moga byc szybko odprowadza¬ ne.Wedlug jednego z przykladów wykona¬ nia sposobu mozna wytworzyc blone ze wspomnianych wyzej mieszanin, nakladar jac olej isanowy wraz z jednym ze srodków wymienionych, przy uzyciu sykatywy lub bez niej, na przedmioty, które -maja byc zaopatrzone w powloke, i ogrzewajac je do wyzszych temperatur. Na przyklad miesza¬ nine 6 czesci oleju lnianego i 4 czesci ole¬ ju isanowego mozna ogrzewac na blasze w ciagu dwóch godzin w temperaturze 180°C w piecu muflowym, osiagajac w ten sposób blone o duzej twardosci, niezwykle wytrzy¬ mala na dzialanie kwasów i srodków zasa¬ dowych.Wedlug innego przykladu wykonania sposobu iijp. olej isanowy z wysoko wrza¬ cym rozpuszczalnikiem ogrzewa sie w cia¬ gu kilku godzin, Nastepnie rozpuszczalnik oddestylowuje sie pod cisnieniem zmniej¬ szonym, a czysty ogrzany olej isanowy sto¬ suje sie w tym stanie lub z innymi spoiwa¬ mi albo srodkami napawajacymi. Przy uzy¬ ciu np. chlodnicy zwrotnej mozna ogrzewac 1 czesc oleju isanowego i 4 czesci frakcji oleju ziemnego o punkcie wrzenia 200 — 230°C. Po gotowaniu w ciagu dwóch go¬ dzin oddestylowuje sie frakcje oleju ziem¬ nego w prózni, przy czym temperatura cie¬ czy spada ponizej 150°C. Pozostalosc sta¬ nowi lepki olej, posiadajacy bardzo dobra wlasciwosc schniecia.Produkty o szczególnych wlasciwosciach mozna takze otrzymywac w ten sposób, ze olej isanowy wraz z lotnymi cieczami roz¬ dziela sie na frakcje o róznej rozpuszczal¬ nosci. Po oddestylowaniu cieczy rózne frak¬ cje mozna przerabiac w dalszym ciagu wedlug jednego lub kilku postepowan -{po¬ wyzszych.Szybka polimeryzacja (zageszczenie) oleju isanowego, zmieszanego z innymi srodkami, umozliwia polimeryzowanie sposobem ciaglym. Mieszanina 4 czesci ole- ju isanowego i 6 czesci oleju lnianego w 20° posiada lepkosc wynoszaca okolo 16 je¬ dnostek (Poisen). Gdy te mieszanine prze¬ pusci sie przez rure ogrzewana w ten spo^ sób, zeby mieszanina ta ogrzala sie do tem¬ peratury okolo 240 — 260°C przeplywajac przez rure z szybkoscia, umozliwiajaca przez mniej wiecej 20 — 26 minut pozosta¬ wanie jej w tej temperaturze i nastepnie dcpiero opuszczenie rury i ochladzanie w chlodnicy zwrotnej, wówczas otrzymuje sie produkt, który schnie równiez bardzo szyb¬ ko. Jest on odporny na wplywy atmosfe¬ ryczne i nadaje sie zwlaszcza jako lakier do malowania lodzi ii statków. Oczywiscie mozna dodawac takze zywic w celu od¬ powiedniej zmiany wlasciwosci.Produkty, które maja byc zmieszane z olejem isanowym, mozna równiez ogrze¬ wac oddzielnie do temperatury, w której mieszanina ma byc traktowana, a nastep¬ nie dopiero mozna dodawac oleju isanowe¬ go.Przy napawaniu róznych materialów, np. wlókien drzewnych lub produktów za¬ wierajacych wlókna drzewne, skóry sztucz¬ nej, kabli elektrycznych i podobnych, z do¬ brym wynikiem moga byc stosowane pro¬ dukty otrzymane przy uzyciu oleju isano¬ wego i wstepnie traktowany olej isanowy.Ze wzgledu na bardzo mala liczbe kwasowa, nie przekraczajaca 5 w produktach bardzo. lepkich, nadaja sie one szczególnie do na¬ pawania izolacyjnych warstw kabli elek¬ trycznych lub podobnych. Produkty we¬ dlug wynalazku moga byc takze stosowane w przemysle linoleumowym i ceratowym. — 3 —W celu unikniecia nieporozumien nale¬ zy zaznaczyc ze w starsraej literaturze, a takze w roznych podrecznikach znajduja sie mylne dane o wlasciwosciach oleju isa¬ nowego. Tak np. w znanym podreczniku „Handbuch der Oele undFette" Ubbelohde, 1920, t II, str. 343, lub w drugim wyda¬ niu tego dziela, 1932, L II, str. 130, jest powiedziane, iz olej isanowy schnie sam latwo i moze byc stosowany jako namiast¬ ka oleju lnianego. Wbrew tym twierdze¬ niom zostalo wedlug wynalazku spostrzezo¬ ne, ze olej isanowy jako taki nie posiada wlasciwosci schniecia.Ponizej podano kilka przykladów wy¬ konania! sposobu wedlug wynalazku.Przyklad I- 80 czesci wagowych oleju lnianego i 20 czesci wagowych oleju isano¬ wego ogrzewa sie w ciagu 3 godzin do temjperatury 250ftC. W tej temperaturze olej lniany zmienia sie tylko nieznacznie, natomiast lepkosc mieszaniny wzrasta z 0,8 jednostek (20°) do 26,2 jednostek (Poi- sen). Jest to w przyblizeniu lepkosc zwy¬ klego gestego oleju odstalego.Schniecie tego produktu moze byc skró¬ cone przez sykatywowanie do jednej trze¬ ciej czasu schniecia samego oleju lnianego.Trwalosc na dzialanie wody i twardosc blony z tego oleju mieszanego jest dosko¬ nala i daleko lepsza niz blony z oleju lnia¬ nego lub odstalego oleju lnianego. Trwa¬ losc na dzialanie wody mozna porównac z trwaloscia blony wytworzonej z 50 czesci oleju tallowego i 50 czesci chinskiego ole¬ ju drzewnego.Przyklad II. 70 czesci wagowych oleju lnianego i 30 czesci wagowych oleju isano- wego miesza sie j ogrzewa w ciagu godzi¬ ny do 250°C. Otrzymuje sie produkt o lep¬ kosci 9,6 jednostek (Poisen). Schniecie od¬ bywa sie bardzo szybko, a trwalosc na dzialanie wody odpowiada trwalosci blony wytworzonej z 75 czesci chinskiego ole¬ ju drzewnego i 25 czesci oleju lnia¬ nego.Ten sam wynik osiaga sie ogrzewajac mieszanine oleju isanowego i oleju lniane¬ go w ciagu czterech godzin do temperatury 225*C.Przyklad III. 70 czesci wagowych cle- ju sojowego i 30 czesci wagowych oleju isanowego miesza sie i ogrzewa w ciagu godziny do temperatury 250°C. Lepkosc wzrasta z 0,8 do 12,4 jednostek (Poisen).Po sykatywowaniu schnie ten olej predzej od oleju lnianego. Trwalosc blony wytwo¬ rzonej z niego na dzialanie wody jest zna¬ cznie lepsza niz blon z oleju lnianego i od¬ stalego oleju lnianego.Przyklad IV. Mieszanine 8 czesci kala¬ fonii i 2 czesci oleju isanowego ogrzewa sie w ciagu trzech godzin do temperatury 250*0. Otrzymany produkt, rozpuszczony w terpentynie sztucznej, wytwarza blone o malej kleistosci, podczas gdy czysta kala¬ fonia daje blone o duzej kleistosci. Trwa¬ losc blony kalafoniowej na dzialanie wody jest daleko gorsza w porównaniu z trwa¬ loscia blony wytworzonej ze wspomnianej mieszaniny. To samo nastepuje, gdy za¬ miast kalafonii zastosuje sie jej ester gli- kolowy albo zywice sztuczne. PL