Wynalazek niniejszy dotyczy sposobu polepszania wlasciwosci tworzywa przed- miotów metalowych przez oddzialywanie na orientacje jego krysztalków, co osiaga sie przez odpowiednie skierowywanie strumie¬ nia odprowadzanego ciepla ipodczas chlo¬ dzenia przedmiotów. Mozna to osiagnac podczas odlewania tworzywa, gdy ono prze¬ chodzi ze stanu cieklego w stan staly, jak równiez w tworzywie stalym podczas prze¬ miany budowy krystalograficznej.Proponowano juz przy chlodzeniu roz¬ topionego metalu w kokilach nadawac stru¬ mieniowi odprowadzanego ciepla okreslo¬ ny kierunek w tym celu, aby krzepniecie moglo postepowac prawidlowo w calej ma¬ sie metalu. Natomiast pomijano oddzialy¬ wanie na kierunek tworzacych sie krysz¬ talków.Oddzialywanie strumienia ciepla na kierunek powstajacych krysztalków jest rzecza znana. Podczas odlewania w koki¬ lach zawsze powstaja krysztalki skierowa¬ ne promieniowo w kierunku odprowadza¬ nia strumienia ciepla podczas krzepniecia odlewu. Zauwazono równiez, ze wielokry- staliczne prety cynkowe, zanurzone do roz¬ topionego cynku i wyciagane powoli oraz odpowiednio chlodzone, uzyskiwaly budo¬ we jednokrysztalowa. W ten sposób wy¬ twarzaly sie pojedyncze krysztaly cynko¬ we. Tak samo przy oslanianiu ze wszyst-kielj stron w zwezonych tyglach Roztopio¬ nego metalu i chlodzeniu go tylko w zwe¬ zonej czesci tygla otrzymywano budowe je- dnokrysztalowa. W tym przypadku podczas krzepniecia roztopionego metalu równiez tworzyly sie jednakowo skierowane krysz¬ talki pojedyncze.Poniewaz krysztaly posiadaja rózne wlasciwosci w róznych kierunkach, w okre¬ slonych zas kierunkach zwykle posiadaja wartosci uprzywilejowane, przeto przez opanowanie kierunku odprowadzania stru¬ mienia ciepla, jak równiez przez zastoso¬ wanie pól elektrycznych i magnetycznych, mozna oddzialywac na kierunek rozwija¬ nia sie krysztalów tworzacych sie podczas krzepniecia metalu. Stopien równokierun- kowosci poszczególnych krysztalków nie zawsze jest przy tym zwiazany z gruboscia ziarna. Równiez wiele drobnych ziarn kry¬ stalicznych moze byc skierowanych zasad¬ niczo jednakowo. Na przyklad zachodzi to równiez przy uzyciu chlodzonych kokili, gdy wskutek innych wplywów utrudnione jest ksztaltowanie sie budowy grubokry- stalicznej, jak np. przy odlewaniu odsrod¬ kowym.Opisane mozliwosci oddzialywania na orientacje tworzacych sie krysztalków, zwlaszcza przez odpowiednie skierowanie (strumienia odprowadzanego ciepla, zositaja wyzyskane wedlug wynalazku w celu pole¬ pszenia wlasciwosci wytrzymalosciowych tworzywa, przy czym proponuje sie nada¬ wac orientacje krysztalków w kierunku najkorzystniejszym dla danego gotowego przedmiotu lub tez lagodzic jednokierun¬ kowosc krysztalków w takich przedmio¬ tach, w których jest ona niepozadana. To uskutecznia sie np. w ten sposób, ze skla¬ dowa strumienia ciepla, odprowadzanego w kierunku poprzecznym do kierunku, uprzywilejowanego, zostaje zwiekszona przez wzmozone chlodzenie, dzialajace w tym kierunku, Odprowadzanie ciepla w pierwotnie uprzywilejowanym kierunku moze przy tym byc powstrzymane za po¬ moca srodków izolacyjnych.Gdy ilosc ciepla odprowadzanego w kie¬ runku osiowym odlewu zostaje zwiekszona bez zmiany warunków odprowadzania cie¬ pla w kierunku promieniowym, to sklado¬ wa ciepla, odprowadzanego w kierunku promieniowym, nie moze byc polaczona w wypadkowa, skierowana pod pewnym ka¬ tem wzgledem scianek kokili. Do dalszego odprowadzania ciepla wewnatrz siatek krystalograficznych nalezy raczej utworzyc obraz skokowego przeplywu ciepla. Kazdy czesciowy strumien ciepla odplywa w kie¬ runku najmniejszego oporu. Gdy podczas przeplywu ciepla temperatura spadnie po¬ nizej granicy krzepniecia metalu, wówczas w odpowiednim miejscu powstaje zalazek krysztalku, którego uprzywilejowanym kie¬ runkiem rozrastania sie jest kierunek da¬ nego czesciowego strumienia ciepla. A za¬ tem przy jednoczesnym odprowadzaniu cie¬ pla w kierunku osiowym i promieniowym odlewu powstaja krysztalki skierowane promieniowo, pomiedzy którymi znajduja sie krysztalki, skierowane w kierunku osio¬ wym. W miejscach, w których zachodzi nierównomierne odprowadzanie ciepla mo¬ ga powstawac oczywiscie krysztalki o do¬ wolnym kierunku.Powyzsze stosuje sie w szczególnosci do przypadku, w którym tworzywo przechodzi ze stanu cieklego w stan staly. Odprowa¬ dzanie ciepla w okreslonym kierunku wy¬ wiera równiez dzialanie w tych zakresach temperatur, w których zachodza krystalo¬ graficzne przemiany tworzywa w stanie stalym, np. zmiany budowy siatki krysta¬ lograficznej tworzywa. W kazdym razie w tym ostatnio podanym przypadku oddzia¬ lywanie innych czynników jest bardzo sil¬ ne, wskutek czego w pewnych warunkach budowa pierwotnego ustroju siatki krysta¬ lograficznej w znacznym stopniu oddzialy¬ wa na budowe ustroju wtórnego.Wynalazek niniejszy nadaje sie do za- — 2 —stosowania nie tylko podczas odlewania metalu, lecz równiez i podczas walcowania go. W zaleznosci od zadanego kierunku od¬ dzialywania moze byc stosowane ogrzewa¬ nie tworzywa w miejscu przed walcowa- niem i chlodzenie go za tym miejscem lub odwrotnie, albo wytwarzanie wydatnego przeplywu ciepla pomiedzy walcami. To ostatnie zachodzi zwlaszcza przy walcowa¬ niu metalu w stanie ciastowatym. PL