Przedmiotem wynalazku jest sposób przeksztalcania przebiegu pradu za pomo¬ ca wiazkowej lampy elektronowej z ekra¬ nem mozaikowym, glównie do stosowania w telekomunikacji. Wedlug sposobu, ni¬ niejszego jedna lub kilkoma, wiazkami promieni katodowych, [niezaleznymi od siebie i modulowanymi pradem, którego przebieg ma byc przeksztalcony, przebie¬ ga sie ekran mozaikowy, rejestrujac na nim modulacje tych wiazek, potem zas zarejestrowana modulacje odczytuje sie za pomoca jednej lub kilku wiazek o :sta- lym natezeniu.Nalezy stwierdzic, ze sposób wedlug wynalazku rózni sie istotnie od znanego sposobu nadawania transmisyj telewizyj¬ nych za pomoca lampy ikonoskopowej oraz od sposobu opisanego w patencie nr 28 506 tym, ze za pomoca wymienionych znanych sposobów przeksztalca, sie roz¬ klad jasnosci na prady, rziucajac na ekran obraz przedmiotu bezposrednio lub tez modulujac obrazem przedmiotu wiazke, rejestrujaca modulacje na ekranie, nato¬ miast wedlug wynalaizku przeksztalca sie przebieg pradu modulujac wiazke, reje¬ strujaca na ekranie swa modulacje, pra¬ dem, którego przebieg ma byc przeksztal¬ cony.Urzadzenie do stosowania sposobu we¬ dlug wynalazku zawiera znanego typulampe wiazkowa z ekranem mozaikowymi, który stanowi cienka plytka izolacyjna, ze szkla lub miki, podzielona z przedniej strony na male poletka pokryte kazde warstewka srebra, izolowanymi od siebie, podczas gdy tylna jej strona jest posre¬ brzona calkowicie. Poszczególne poletka dzieki osadzeniu na nich- por cezu lub ba¬ ru posiadaja duza zdolnosc do emisji wtórnej, dzieki czemu tworza ogniwa ana¬ logiczne do ogniw swiatloczulych ekranu lampy ikonoskopowej. Wiazke promieni katodowych, slizgajaca sie po tych ogni¬ wach, wytwarza w znany sposób zespól elektrod, skladajacy sie z katody zarowej, umieszczonej na wprost elektrody modu- lacyjnej i jednej lub kilku anod (optyka elektronowa). Okladzine wspólna ogniw ekranu mozaikowego utrzymuje sie np. na potencjale anodowym. Gdy slad wiazki promieni katodowych, odchylanej polem elektrycznym lub magnetycznym, slizga sie po poszczególnych ogniwach, a jedno¬ czesnie natezenie wiazki jest modulowa¬ ne za pomoca elektrody modulacyjnej, wówczas, przy prawidlowym doborze po¬ tencjalów, ogniwa laduja sie wskutek emi¬ sji wtórnej, liczac od potencjalu poczat¬ kowego, w kierunku dodatnim tak, ze roz¬ klad ladunku jest obrazem modulacji wiazki promieni katodowych, przy czym obraz ten w ciagu pewnego krótszego lub dluzszego czasu zaleznie od dobroci izola¬ cji ogniwek nie ulega zmianom. Jezeli na¬ stepnie wiazke promieni katodowych o stalym natezeniu przeprowadzic ponow¬ nie po tych ogniwach, (przy czym zalez¬ nie od potrzeby w tym lub innym kierun¬ ku, z ta lub inna szybkoscia), to wtórna emisja bedzie sie zmieniala w takt zare¬ jestrowanej modulacji. Mozna zatem roz¬ kladajac ekran, to znaczy niwelujac jej potencjal, odtworzyc przebieg pradów modulujacych wiazke zaleznie od potrze¬ by w tym samym lub przeciwnym kierun¬ ku z wieksza lub mniejsza szybkoscia.Mozna zatem za pomoca sposobu wedlug wynalazku zwiekszac lub zmniejszac cze¬ stotliwosci pradów zmiennych, modulo¬ wanych lub nie modulowanych, odwracac przebieg pradów (np. w celu zaszyfrowa¬ nia rozmowy telefonicznej), a dalej, sto¬ sujac wynalazek do telegrafii werdanow- skiej, przechowywac znaki tak, jak np. w rejestrze mechanicznym. Poniewaz mozna równiez lampy, pracujace w sposób we¬ dlug wynalazku, laczyc ze soba równole¬ gle, modulacje zas zarejestrowana na ekra¬ nach tych lamp odczytywac z szybkoscia mniejsza, przeto, zastosowawszy wynala¬ zek do telewizji, mozna zmieniac dowolnie czestotliwosc obrazowa, co ma duze zna¬ czenie, gdyz pozwala zmniejszyc szeroko¬ sci pasm czestotliwosci przesylanych jed¬ nym torem. Wreszcie lampe do stosowa¬ nia sposobu wedlug wynalazku mozna wy¬ konac tak, aby modulacja, zarejestrowa¬ na jedna wiazka promieni katodowych, byla odczytywana jednoczesnie kilkoma niezaleznymi od siebie wiazkami promie¬ ni katodowych tak, aby transmisje jedno¬ torowa mozna bylo rozdzielic na kilka równoleglych torów. W ten sposób mozna w odbiorniku telewizyjnym wytworzyc duzy i jasny obraz, poniewaz wówczas ze wzgledu na wieksza liczbe bedacych do rozporzadzenia kanalów mozna równo¬ czesnie odtwarzac kilka punktów obrazu.Ta mozliwosc rozdzielania transmisji je¬ dnotorowej na dowolna liczbe torów rów¬ noleglych, przepuszczajacych odpowiednio wezsze pasmo czestotliwosci, jak równiez przypadek odwrotny, posiada prócz tego jeszcze znaczenie wtedy, gdy chodzi o przesylanie transmisji telewizyjnej po przewodach, które z reguly przewodza tyl¬ ko waskie pasmo czestotliwosci.Wiazkowe lampy katodowe wedlug wynalazku wykonywa sie sposobami zna¬ nymi z techniki wysokoprózniowej, opty¬ ki elektronowej, z techniki sporzadzania katod zarowych, stosowanych w nowo- — 2 —czesnych lampach braunowskich itd. Lam¬ py powinny pracowac przy duzej prózni, gdyz tylko wtedy emisja wtórna jest pro¬ porcjonalna do natezenia wiazki. Do od¬ chylania wiazki promieni katodowych slu¬ za pola elektrostatyczne lub magnetyczne.Rotacyjny ruch wiazkom promieni kato¬ dowych nadaje sie za pomoca pól przesu¬ nietych przestrzennie.Fig. 1 przedstawia schematycznie bu¬ dowe jednego wiersza, ekranu mozaikowe¬ go. Listwa metalowa 1 posiada szereg otworów, wypelnionych materialem 2 o duzej zdolnosci ,do emisji wtórnej, izolo¬ wanym od listwy warstwa dielektryku 3.Taki jeden wiersz ekranu stanowi zespól malych kondensatorów, których okladzi¬ ny 2 sa izolowane dielektrykiem 3 od wspólnej okladziny 1. Gdy slad modulo¬ wanej wiazki promieni katodowych prze¬ biega czolowe powierzchnie stanowiacych ogniwa swiatloczule okladzin 2 (przy czym tak, aby elektrony nie pa,daly na okladzine 1), wówczas ogniwa te laduja sie do potencjalów proporcjonalnych do natezenia padajacej wiazki. Ladunki te mozna odczytac za pomoca drugiej wiaz¬ ki promieni katodowych, jak to bedzie o- pisane dalej; druga wiazke mozna rzucic na ekran takze od tylu. Ekrany mozaiko¬ we, przystosowane do rozkladania ich z obu stron, sa znane np. z patentu brytyj¬ skiego 369 832. Ekran wedlug fig. 1 jest przedstawiony tylko dla wyjasnienia dzia¬ lania ekranu rzeczywistego, który w zwy¬ klym ikonoskopie jest zbudowany inaczej, np. posiada postac plyty izolacyjnej, po¬ krytej z jednej strony jedna duza okla¬ dzina metalowa, a z drugiej strony maly¬ mi, izolowanymi od siebie okladzinkami o duzej zdolnosci do emisji wtórnej.Fig. 2 i 3 przedstawiaja przyklad u- rzadzenia wedlug wynalazku do szyfro¬ wania rozmów telefonicznych. Litera R oznaczona jest wiazkowa lampa katodo¬ wa. Ekran mozaikowy M jest umieszczo¬ ny w srodku banki lampy R. Ekran 30 zapobiega przedostawaniu sie wtórnych elektronów, wytraconych z ekranu mo¬ zaikowego przez wiazke promieni kato¬ dowych na inna anode, niz ta która lezy po stronie padania elektronów pierwot¬ nych. Ano(dy okladzinowe, posiadajace po¬ stac przewodzacych powlok scianki ban¬ ki, sa oznaczone cyframi h i V. Wiazki promieni katodowych 20 i 21 wytwarzaja zespoly elektrod znanego typu skladaja¬ ce sie z anod cylindrycznych 5, 5', elek¬ trod modulacyjnych 6, 6* i katod zaro¬ wych 7 i 7', celowo zarzonych posrednio.Napiecia poczatkowe sa doprowadzone do elektrod lampy z dzielnika napiecia, 8 po¬ przez oporniki 9, 10, 11, 12. Wspólna; okla¬ dzina ekranu mozaikowego 1 jest uzie¬ miona, jak równiez uziemiony jest odpo¬ wiedni punkt dzielnika napiecia,. Ekran mozaikowy 1 w widoku z przodu przed¬ stawia fig. 3. Ekran ten sklada sie z dwóch listw w postaci eliptycznych (albo tez kolowych) luków V, 1", polaczonych ze soba waskimi wkladkami izolacyjnymi 22, 23 tak, ze listwy te tworza elipse (wzglednie kolo). Wzdluz toru eliptyczne¬ go V, 1" podczas pracy lampy przebiega-^ ja w przeciwnych kierunkach slady obu wiazek promieni katodowych 20 i 21. Ru¬ chem tych wiazek kieruja przedstawione schematycznie na fig. 2 cewki 18, 18' i 19, 19'. Obie pary cewek sa zasilane z gene¬ ratorów 16 i 17 pradami praktycznie si¬ nusoidalnymi o tej samej czestotliwosci, lecz o róznych amplitudach i takich fa¬ zach, ze wiazki promieni katodowych 20, 21 poruszaja sie w kierunkach przeciw¬ nych wedlug strzalek na fig. 3, spotyka¬ jac sie podczas kazdego obiegu w miej¬ scach 22 i 23.Natezenie wiazki 21 moduluja prady foniczne z mikrofonu ll, które poprzez wzmacniak 15 wywoluja na zaciskach o- pornika 13 zmiany napiecia, nakladajace sie na potencjal poczatkowy elektrody fflo- — 3 —dulacyjnej 6. Kierunek ruchu wiazki mo¬ dulowanej pradami fonicznymi jest ozna¬ czony na fig. 3 strzalkami Z. Przebiega¬ jaca ekran wiazka 21 moduluje go, nada¬ jac poszczególnym ogniwom 2 (fig. 1) potencjaly zalezne od jej chwilowego na¬ tezenia. Jednoczesnie zas wiazka 20, po¬ ruszajaca sie w sposób ciagly wzdluz po¬ lówek r, 1" ekranu w kierunku strzalki A z ta sama szybkoscia co i wiazka 21, lecz padajaca na strone tylna ekranu mo¬ zaikowego, odczytuje zarejestrowana na ekranie modulacje, lecz w kierunku prze¬ ciwnym do kierunku zapisywania jej. 2'miany liczby elektronów, padajacych na anode k, zmieniaja napiecie na zaciskach, opornika 11 w takt zmian odwróconych pradów fonicznych. ze w sposób opisany wyzej uzyskuje sie tajnosc rozmowy telefonicznej, latwo jest zrozumiec z fig. 3. Niech obie wiaz¬ ki 20 i 21 znajduja sie w danej chwili w miejscu 22, to znaczy niech wiazka 21 biegnie w kierunku strzalki Z. Po prze¬ biegnieciu górnej polówki toru eliptycz¬ nego wiazka 21 spotka sie z wiazka 20 w miejscu 23. Podczas tego przebiegu na górnym odcinku toru 22 — 23, rozlado¬ wanym uprzednio dzieki emisji wtórnej, wywolanej wiazka 20, zarejestrowana zo¬ staje wiernie modulacja foniczna. Potem wiazka 20, przebieglszy dolny odcinek to¬ ru, odczytuje w odwrotnym kierunku mo¬ dulacje, zarejestrowana na górnej polów¬ ce toru, podczas gdy wiazka 21 biegnie po dolnej polówce od miejsca 23 do 22, zapisujac dalszy ciag modulacji, do cze¬ go ten odcinek toru dopiero co zostal przygotowany przez wiazke 20. Dzieki po¬ wtarzaniu sie opisanych przebiegów na¬ stepuje nieprzerwane praktycznie odwra¬ canie modulacji fonicznej. Waskie strefy 22 i 23 nie szkodza, gdyz dlugosci dróg wiazek w stosunku do szerokosci izolacji 22 i 23 sa duze. Mozna, zastosowac takze dodatkowe srodki, pozwalajace wiazkom 20 i 21 na tak szybkie przeskakiwanie stref obojetnych 22, 23, aby wywolane tym impulsy skladaly sie praktycznie z czestotliwosci naddzwiekowych.Do deszyfrowania pradów odwróconych po stronie odbiorczej mozna stosowac oczywiscie urzadzenia z takimi samymi ekranami jak na fig. 1 i 3. Sposób dzia¬ lania takiego urzadzenia do deszyfrowa¬ nia jest zrozumialy na podstawie poprze¬ dniego opisu.Fig. 3 przedstawia jedynie bardzo uproszczony przyklad ekranu. W prakty¬ ce dlugosc jednego wiersza ekranu wzgle¬ dnie .polówki eliptycznego ekranu jest za¬ zwyczaj w stosunku do szerokosci prze¬ rwy miedzywierszowej wzglednie prze¬ rwy 22 lub 23 wieksza. Najwieksza dlu¬ gosc drogi przebiegu wiazki wyznacza o- czywiscie najwieksze dopuszczalne opóz¬ nienie nawiazania lacznosci telefonicznej.Jak bylo wymienione juz, urzadzenia wedlug wynalazku z odpowiednio wyko¬ nanymi ekranami nadaja sie takze do sto¬ sowania w telegrafii, w której w celu wyeliminowania wplywu trzasków i zani¬ ku powtarza isie kilkakrotnie w okreslo¬ nych odstepach czasu kombinacje impul¬ sów nadawanej litery (sposób Verdana).Ten sposób telegrafii wymaga stosowa¬ nia rejestrów mechanicznych lub elek¬ trycznych. Wynalazek niniejszy pozwala rozwiazac zadanie, powierzone wspomnia¬ nym rejestrom, prosciej za pomoca wiaz¬ kowej lampy katodowej z ekranem mozai¬ kowym, który moze pomiescic duza liczbe liter i dlatego pozwala na duze zwieksze¬ nie liczby liter, objetych przez jeden okres powtarzania, oraz szybkosci telegrafowa¬ nia.Szczególne znaczenie posiada zastoso¬ wanie sposobu wedlug wynalazku do prze¬ ksztalcania normalnej transmisji telewi¬ zyjnej jednotorowej na wielotorowa np. trzytórowa. Fig. 4 przedstawia schema¬ tycznie lampe do tego celu. W bance lam- — 4 —py R sa dwie grupy po trzy (razem 6) ekranów paskowych 1'". Kazdy pasek za¬ wiera wystarczajaco duza do wiernego za¬ rejestrowania modulacji wiersza transmi¬ sji jednotorowej liczbe ogniwek konden¬ satorowych. Okladziny poszczególnych ekranów (odpowiadajace czesci 1 wedlug fig. 1) sa dla wielkich czestotliwosci zwar¬ te ze soba pojemnosciowo i tworza dla drgan nosnych, doprowadzonych do okla¬ dziny 28, niejako jedna okladzine. Modu¬ lacje transmisji jednotorowej rejestruje na ekranie wiazka 2U, zmodulowana pra¬ dami transmisji telewizyjnej. Przeksztal¬ cenie transmisji na trzytorowa uskutecz¬ niaja trzy niezalezne od siebie wiazki pro¬ mieni katodowych 25, 26, 27, padajace na tylna strone zespolu ekranów 1"'. Wy¬ tworzenie za pomoca znanych srodków kilku nie oddzialywujacych na siebie wia¬ zek w jednej bance jest mozliwe i nie na¬ strecza specjalnych trudnosci. Wiazka promieni katodowych, odchylana w sposób zwykly za pomoca narzadów odchylaja¬ cych, zasilanych z synchronizowanych u- rzadzen wytwarzajacych prady odchyla¬ jace (urzadzen relaksacyjnych), przebie¬ ga kolejno szesc wierszy zespolu ekranów V", np. z lewa na, prawo, i w czasie krót¬ kim w stosunku do dlugosci okresu cze¬ stotliwosci synchronizacyjnej wierszowej przeskakuje do poczatku pierwszego wier¬ sza. W tym czasie trzy wiazki 25, 26, 27 przebiegaja z szybkoscia trzy razy mniej¬ sza na przemian odpowiednie górne i dol¬ ne wiersze zespolu ekranu tak, iz kazda z nich zaczyna rozkladac wiersz dopiero po tym, gdy rejestrujaca modulacje wiaz¬ ka 2U przebiegnie 8 wiersze. Odchylaniem wiazek 25, 26, 27 rozrzadzaja drgania relaksacyjne o czestotliwosci scisle okre¬ slonej w stosunku do czestotliwosci drgan rozrzadzajacych odchylaniem wiazki 24.W ten sposób transmisje jednotorowa mozna przeksztalcac w sposób ciagly na transmisje trzytorowa. Oczywiscie mozna tez w razie potrzeby za pomoca opisanych srodków dokonac podzialu transmisji na wieksza liczbe torów. Aby na ekranie od¬ biorczym mozna bylo zmieniac jasnosci odtwarzanych elementów obrazu, kazde¬ go oddzielnie, trzeba oczywiscie wlaczyc w kazdy z przewodów odprowadzajacych 29 szesciu izolowanych okladzin ekranu 1'" po oporniku. Oporniki te beda spelnia¬ ly role zawad wejsciowych trzech wzmac- niaków obrazowych. Kazde dwa z tych oporników, nalezace do pasków jeden gór¬ nej, drugi dolnej trójki, stanowia zawade wejsciowa jednego wzmacniaka. Spadki napiecia z tych trzech par oporników mozna doprowadzac badz na przemian do poszczególnych siatek tej samej lampy wejsciowej (heksody), badz tez poprzez lampy w ukladzie przeciwsobnym do jed¬ nego tylko opornika wejsciowego, wspól¬ nego dla wszystkich trzech wzmacniaków obrazowych. PL