Próbowano juz wielokrotnie stosowac zwiazki chromu do utrwalania na sztucz¬ nym jedwabiu octanowym barwników tworzacych laki chromowe. Usilowano zwlaszcza stracac na wlóknach wodoro¬ tlenek chromu w postaci zdolnej do re¬ akcji i nastepnie farbowac za pomoca barwników zaprawowych. Wszystkie te próby pozostaly jednak bez praktycznego zastosowania, poniewaz utrwalanie zwiaz¬ ków chromu w postaci zdolnej do reakcji nie bylo dotychczas mozliwe, nawet wów¬ czas, gdy proces przeprowadzano w obec¬ nosci duzych ilosci srodków speczniaja¬ cych. Otrzymywano wybarwienia nie¬ trwale na tarcie, których trwalosc mozna bylo polepszyc bardzo nieznacznie przez poddawanie dzialaniu pary. Stwierdzono nastepnie, ze na sztucznym jedwabiu octa¬ nowym nie mozna w dostatecznym stop¬ niu utrwalac zwiazków zawierajacych chrom w wiazaniu zespolonym równiez i wówczas, gdy w celu zwiekszenia zdolno¬ sci pecznienia wlókien zmniejsza sie za¬ wartosc zwiazanego kwasu octowego az do dolnej granicy rozpuszczalnosci w ace¬ tonie.Ostatnio proponowano równiez trak¬ towanie sztucznych wlókien z organicz¬ nych pochodnych celulozy srodkami, wplywajacymi na napiecie powierzchnio¬ we kapieli i zawierajacymi lancuch z- co najmniej dziesieciu atomów wegla, a na¬ stepnie barwic barwnikami dajacymi siechromowac. Chodzi przy tym jedynie o powierzchniowe wybarwienia zaprawowe.Poniewaz zwiazki wplywajace na napie¬ cie powierzchniowe sa zwiazane tylko adsorpcyjnie, wiec traktowanie przed barwieniem nie daje skutku trwalego na pranie, a wiec uniemozliwia wlaczenie posredniego traktowania pomiedzy za¬ prawianiem i barwieniem. Równiez i trwalosc wybarwien .pozostawia duzo do zyczenia.Stwierdzono, ze rózne wytwory, np. wlókna, nici, przedze, tkaniny, materialy dziane, sztuczne wlosie, sztuczna tslome, szczecine, blony lub tasmy z organicz¬ nych produktów w wysokim stopniu spo- limeryzowanych, rozpuszczalnych lub peczniejacych w rozpuszczalnikach orga¬ nicznych, zwlaszcza z pochodnych celulo¬ zy zawierajacych grupy zasadowe zwia¬ zane z produktami w wysokim stopniu spolimeryzowanymi, mozna wybarwiac lub drukowac na trwale odcienie przy za¬ stosowaniu zwiazków chromu zawieraja¬ cych chrom w anionie, zwlaszcza zwiaz¬ ków z chromem 6-ciowartosciowym, za pomoca barwników chromujacych sie wzglednie barwników chromowo-zapra- wowych. Najkorzystniejszymi okazaly sie przy tym takie wytwory, które nie posia¬ daja budowy jednorodnej, a skladaja sie z czesci o róznej zdolnosci pecznienia i rozpuszczalnosci. Jest rzecza wskazana, aby iskladniki o najwiekszej zdolnosci pecznienia zawieraly duzo grup mocno za¬ sadowych.Zdolnosc wiazania barwników i zwiaz¬ ków chromu jest zalezna od stopnia specz¬ nienia wytworów wzglednie od stopnia specznienia ich skladników, • posiadaja¬ cych zdolnosc pecznienia podczas barwie¬ nia, jak równiez wstepnego lub dodatko¬ wego traktowania materialu poddawane¬ go farbowaniu za pomoca zwiazków chro¬ mu. Gdy wytwory zawieraja skladniki o szczególnie duzych zdolnosciach pecznie¬ nia, które jednak nie koniecznie musza sa¬ me posiadac grupy zasadowe, glówny skladnik moze wykazywac wyrazny cha¬ rakter hydrofobowy. Skoro jednak ma sie do czynienia z wytworem o skladzie jednorodnym, wówczas niezbedna jest stosunkowo duza zdolnosc pecznienia, aby zapewnic powinowactwo umozliwiajace na ogól. zastosowanie farbowania, (pola¬ czonego z chromowaniem wzglednie sto¬ sowaniem zapraw chromowych. Jednakze na wytworach o stosunkowo malej zdol¬ nosci pecznienia mozna równiez uzyski¬ wac za pomoca wielu barwników dobre efekty, wystarczajace w zupelnosci do licznych okreslonych celów, np. przy far¬ bowaniu na odcienie standartowe. Doty¬ czy to zarówno wytworów o skladzie jed¬ norodnym, jak i wytworów skladajacych sie z dwóch lub wielu skladników, w któ¬ rych dodatkowy skladnik lub skladniki nie posiadaja wyraznej zdolnosci pecznienia, poniewaz nie maja niezbednego do tego celu ciezaru czasteczkowego albo zdolnos¬ ci rozpuszczania sie w wodzie lub obu tych wlasciwosci.Najlepsze wyniki uzyskiwano dotych¬ czas w przypadku, gdy grupy mocno za¬ sadowe, ewentualnie zasadowe grupy czwartorzedowe, byly wytwarzane w sformowanych wytworach i uwalniane lub wzmacniane wzglednie aktywowane calkowicie lub czesciowo dopiero przez chemiczne traktowanie. Jako tego rodza¬ ju traktowanie nalezy wymienic: amino- wanie zwiazków, zawierajacych atomy chlorowców, grupy estrowe kwasu siarko¬ wego i kwasów sulfonowych, epoksy grupy (wzór ogólny — C — C —) za pomoca jedno- wzglednie wieloamin; przemiane skladników z grupami bezwodnikowymi i imidowymi za pomoca wieloamin; dziala¬ nie srodków hydrolizujacych na skladni- r— 2 —ki, do których przylaczone sa reszty za¬ sadowe z dajacymi sie latwo odszczepiac przez hydrolize grupami nieaktywujacy- mi, np. resztami kwasów albo reisztami zwiazków karbonylowych; alkylowanie slabozasadowych lub niezasadowych grup do grup mocnozasadowych, np. alkylowa¬ nie reszt pirydynowych, grup tiomocznik kowych lub grup tioeterowych; wprowa¬ dzanie grup aminometylowych do sklad¬ ników z atomem wodoru przy azocie lub weglu; dodatkowe alkylowanie grup juz .uprzednio mocno zasadowych za pomoca srodków alkylujacych, takich jak chlo- otrzymana przez przegrupowanie N,N' - - dwu - y - chloro - li - oksypropylqpipe- razyny, chlorkiem N,N' - dwu - 2,3 - qpo- otrzymywanym przez przemiane cztero- metyloetylenodwuaminy za pomoca epi- chlorohydryny, chlorku chloroacetylu, e,s- tru metylowego kwasu p - w - chlorome- tylobenzenosulfonowego.Jako substancje podstawowe wytwo¬ rów podlegajacych farbowaniu wedlug wynalazku nalezy w pierwszym rzedzie wymienic organiczne zwiazki celulozy takie, jak octan celulozy, propionian celulozy, octano - maslan celulozy, oc- tano - azotan celulozy, metylocelulo¬ za, etyloceluloza, mrówczan metyloce- lulozy, octan metylocelulozy, metyloben- rowcoalkyle, tlenki alkylenowe, siarczki alkylenowe, iminy alkylenowe i mieszani¬ ny tych cial z produktami, które moga wywierac wielorakie dzialanie, np. z epi- chlorohydryna, siarczkiem 1 - chloropro* pylenowym, dwutlenkiem 2,3 - butadieno¬ wym, ljb - dwuchlorobutenem - 2,3 o wzo¬ rze Cl — CH2 — CH = CH — CUfil, 1,3 - dwuchloroacetonem o wzorze Cl — CH2 — CO — CH2Cl, chlorkiem cztero - y - chloro - li - oksypro- pyloamonowym, spirocykliczna czwarto¬ rzedowa sola amonowa o wzorze: ksypropylo - czterometylo - etylenoamono- wym o wzorze: zyloceluloza, nastepnie zas syntetyczne produkty ^polimeryzowane w wysokim stopniu, np. acetale alkoholu wielowiny- lowego, zwlaszcza wielowinyloformal, a zwlaszcza takie, które posiadaja jeszcze wolne grupy wodorotlenowe, nastepnie produkty polimeryzacji zwyklej i miesza¬ nej, zawierajace jako skladniki estry wi¬ nylowe, winylohaloidki, estry kwasu akry¬ lowego, estry kwasu metakrylowego, ni¬ tryl kwasu akrylowego, ester kwasu ma¬ leinowego, eter winyloalkylowy.Korzystne jest zwlaszcza wspóldziala¬ nie skladników zawierajacych grupy o CH9 IW CS CH, /?\ Cl , CH2 — CH2^ ¦N CS2 — CH2 CH9 HCOH CH.Cl CH* CH8 I CH9 — CH— CH9 — N — CII. — CH9 — N — CH9 — CH — CH* O Cl CH, CH- Cl O — 3 —charakterze kwasowym, nip. skladniki z resztami kwasowymi wolnymi lub podsta¬ wionymi tak, jak np. sole, albo z reszta¬ mi, które staja sie kwasne na skutek na¬ glej hydrolizy, albo tez skladniki zawie¬ rajace grupy, które staly sie kwasne na skutek dodatkowego traktowania, np. hy¬ drolizy lub utleniania. Tego rodzaju kwasne skladniki sa opisane np. w pa¬ tencie nr 23 940. Jako przyklady mozna przytoczyc produkty polimeryzacji mie¬ szanej otrzymane z bezwodników kwasów a - /} - dwukarbonowych, zwlaszcza bez¬ wodnika kwasu maleinowego, i zwiazków winylowych takich, jak eter winylomety- lowy, octan winylu, chlorek winylu, estro- kwasy ^polimeryzowanych zwiazków wo¬ dorotlenowych, np. estry lub etery celu¬ lozy, zawierajace jeszcze grupy wodoro¬ tlenowe, otrzymane przez estryfikacje za pomoca bezwodnika kwasu ftalowego lub bezwodnika kwasu maleinowego, albo pro¬ dukty polimeryzacji mieszanej, otrzyma¬ ne z kwasu akrylowego i zwiazków winy¬ lowych.Kwasne grupy juz same przez sie po¬ siadaja pewna zdolnosc wiazania chromu 3-wartosciowego w postaci kationu, jed¬ nakze zdolnosc te mozna znacznie zwiek¬ szyc przez traktowanie materialów wlók¬ nistych zwiazkami, zawierajacymi chrom w anionie, zwlaszcza zawierajacymi chrom 6-wartosciowy, w obecnosci grup aminowych. Zamiast 3-wartosciowego chromu kationowego mozna jednoczesnie stosowac i inne kationowe zwiazki metali, tworzace laki zaprawowe, albo zwiazki, które z latwoscia odszczepiaja takie ka¬ tiony, wskutek czego w pewnych przy¬ padkach mozna zmieniac odcien wybar- wienia.Jako skladniki zasadowe mozna wy¬ mienic np. nastepujace produkty pochod¬ ne zywic fenolowo - formaldehydowych z zasadowymi podstawnikami, np. 1) produkty dzialania równowaznych ilosci formaldehydu i amin, takich jak dwumetyloamina, dwuetyloamina, dwu- propyloamina, piperydyna, morfina, piperazyna, dwuetanoloamina, benzyloamina, na produkty kondensacji formaldehydu i fenolu, m - krezolu lub innych fenoli, otrzymane w obecnosci kwasu solnego; 2) produkty przemiany chlorowcoal- kyloamin takich, jak /? - chloro - dwuety¬ loamina, za pomoca rozpuszczalnych pro¬ duktów kondensacji, otrzymywanych z fenoli i formaldehydu; 3) etery z podstawnikami zasadowy¬ mi, otrzymywane z alkoholowych wielo- oksy - zwiazków, takie np., jakie powsta¬ ja przy dzialaniu epichlorohydryna i po nastepujacej potem przemianie za pomoca amin; 4) produkty kondensacji otrzymywa¬ ne z estrów kwasu wieloakrylowego i wie- loamin; 5) produkty przemiany estrów wie- loglicydowych za pomoca zasad organicz¬ nych, np. produkt przemiany otrzymywa¬ ny z benzenosulfonianu wieloglicydowego i dwuetyloaminy lub cykloheksyloaminy; 6) produkt przemiany wielokrotnie chlorowanych parafin za pomoca amin wielowartosciowych; 7) produkty reakcji przylaczenia lan¬ cucha, powstajace z wielowartosciowych sfodków alkylujacych takich, jak dwu- chlorohydryna lub epichlorohydryna albo dwutlenek butadienu, i amin pierwszorze- dowych lub dwuamin, np. cykloheksylo¬ aminy ; 8) zasadowe tiomoczniki otrzymywa¬ ne z alkylenowieloamin, np. z trójetyleno- czteroaminy i etylowego olejku gorczyco¬ wego ; 9) zasadowe pochodne celulozy, np. acetylodwuetyloaminoetyloceluloze.Jako produkty, które uzyskuja we¬ wnatrz wytworu charakter mocno zasado¬ wy wskutek dodatkowego traktowania, — 4 —np. aminowania, alkylowania, hydrolizy lub redukcji, mozna wymienic np.: 1) chlorooctan wielowinylowy, 2) chlorooctan wieloglicydowy, 3) rozpuszczalne zywice fenolowo - - formaldehydowe, podstawione reszta chloroacetylo - aminometylowa, 4) etery y - chloro - fi - oksypropyIo¬ we wielooksyzwiazków, 5) produkty polimeryzacji mieszanej, otrzymywane z bezwodnika kwasu male¬ inowego i zwiazków winylowych, 6) estry celulozowe kwasu izo - niko¬ tynowego, 7) wielotiomoczniki, otrzymywane z zywic wieloaminowych i alifatycznych olejków gorczycowych, 8) produkty polimeryzacji zwyklej i mieszanej, zawierajace grupy karbono- amidowe, np. kwasy wieloamidokarbono- we, wytwarzane wewnatrz wlókien przez dzialanie rozcienczonego amoniaku na produkty polimeryzacji bezwodnika kwa¬ su maleinowego, 9) rozpuszczalne zwiazki nitrozowe, otrzymywane z zywic aminowych, posia¬ dajacych drugorzedowe atomy azotu.W celu rozwiniecia wzglednie wzmoc¬ nienia wlasciwosci zasadowych traktuje sie wytwory, zawierajace produkty ozna¬ czone cyframi 1 — 4, za pomoca zwiaz¬ ków aminujacych, np. dwuimetyloaminy, trójmetyloaminy, metyloetylenoiminy, pi¬ rydyny, etylenotiomocznika, N - dwume- tylo - N' - cykloheksylotiomocznika; pro¬ dukty oznaczone cyfra 5 traktuje sie za pomoca wieloamin takich, jak etyleno- dwuamina, 8 - piperydo -1 - aminopropan, wytwory zas z dodatkami, oznaczonymi cyframi 6 i 7, za pomoca srodków alkylu- jacych, np. jodku metylu, estru metylowe¬ go kwasu toluenosulfonowego albo chlor¬ ku benzylu; wytwory z zywicami, oznaczo¬ ne cyfra 8, za pomoca formaldehydu i amin drugorzedowych, zwlaszcza dwume- tyloaminy, i w koncu wytwory ze zwiaz¬ kami, oznaczonymi cyfra 9, za pomoca kwasnych srodków redukcyjnych.Dalsze materialy, które moga byc uzy¬ te przy sposobie wedlug wynalazku, wy¬ mieniaja patenty polskie nr 26 778, nr 27 695 oraz patenty francuskie nr nr 803 185 i 810 396.Wytwory moga byc formowane w do¬ wolny sposób, np. przez odparowywanie rozpuszczalnika albo stracanie wzglednie koagulowanie za pomoca organicznych ka¬ pieli stracajacych lub roztworów soli. Sto¬ sujac koagulacje za pomoca srodków stra¬ cajacych uzyskuje sie na ogól strukture stosunkowo „luzniejsza", tak iz w ten spo¬ sób mozna bardzo ulatwic dostep barwni¬ ków i srodków, sluzacych do utrwalania ich, do wnetrza wytworów. Porowatosc mozna równiez w znany sposób zwiekszyc przez dodanie obojetnych materialów ta¬ kich, jak np. kwasy tluszczowe, amidy kwasów tluszczowych, mydla, gliceryny, sole higroskepijne, które mozna nastepnie ponownie usuwac z wytworów.Skoro dodany material zywicowy, wywo¬ lujacy powinowactwo, posiada stosunkowo maly ciezar czasteczkowy, a wskutek tego nie posiada znaczniejszej zdolnosci pecznie¬ nia, wówczas zdolnosc pobierania barwni¬ ków wzglednie zdolnosc pecznienia mozna spotegowac za pomoca takich reakcji, któ¬ re zwiekszaja zdolnosc zwilzania wzglednie zdolnosc pecznienia, a jednoczesnie dzia¬ laja chemicznie, np. alkylujaco, na grupy zasadowe lub tez powoduja wprowadzenie dodatkowych grup zasadowych. Tego ro¬ dzaju materialami sa np. tlenki alkyleno- we i alkylenoiminy. Obydwa te produkty moga powodowac w wytworach o duzej czasteczce, posiadajacych grupy dajace sie zmydlac, miejscowe zmydlenia z jedno¬ czesnym podstawieniem, przy czym osa¬ dzone w wytworze substancje zasadowe o dzialaniu katalitycznym powoduja umiej¬ scowienie sie reakcji.Zmydleme nie przebiegajace warstwo- — 5 —znacznie ipolepsza trwalosc wybarwien. Na przyklad, sztuczny jedwab octanowy, któ¬ ry zawiera chlorooctan wielowinylowy, poddany na wlóknach przemianie za pomo¬ ca pirydyny, albo produkt polimeryzacji bezwodnika kwasu maleinowego, poddany przemianie za pomoca wieloamin, mozna farbowac razem z welna na jednakowo glebokie odcienie o mniej wiecej jed¬ nakowej trwalosci na pranie i folowanie.Stanowi to znaczny postep techniczny wobec znaczenia, jakie w obecnych cza¬ sach posiada farbowanie wlókien mie¬ szanych.W niektórych przypadkach mozna je¬ szcze bardziej polepszyc trwalosc na pra¬ nie przez to, ze wybarwione wlókna trak¬ tuje sie jeszcze solami zasad, które tworza niezdysocjowane grupy soli. Tego rodzaju zwiazkami sa guanidyna i pochodne gua¬ nidyny, np. dodecyloguanidyna, dodecylo- dwuguanidyna, p - tolylodwuguanidyna, aminy i czwartorzedowe pochodne chlo¬ rowcowanych parafin o dluzszym lancu¬ chu weglowym, poddanych (przemianie za pomoca amoniaku lub amin, zywice feno- lowo-formaldehydowe z podstawionymi grupami aminometylowymi i podobne.Stosowanie takich srodków do dodatkowe¬ go traktowania jest zwlaszcza wówczas celowe, gdy grupy zasadowe, zapewniaja¬ ce powinowactwo do kwasnych barwni¬ ków, sa zwiazane z resztami, które, sie la¬ two odszczepiaja wskutek hydrolizy.Przyklad I. Sztuczny jedwab octano- wy, wytworzony wedlug patentu nr 26 778, zawierajacy 10°/o octanu chlorku wielowinylowego i potraktowany dodatko¬ wo pirydyna, farbuje sie w obecnosci ta¬ kiej samej ilosci wagowej welny w kapieli o stezeniu 1:30 za pomoca 3% barwnika „Saureanthraceiibraun KE" (SchultzFarb- stofftabellen, 7 wydanie, tom uzupelniaja¬ cy, str. 124), 10% prazonej soli glauber- skiej i 4% 30%-owego kwasu octowego, przy czym temperature (podnosi sie do 95°.Po uplywie pól godziny dodaje sie 2% kwasu mrówkowego, a po uplywie dalszej pól godziny — 2% chromianu potasu. Na¬ stepnie chromuje sie jeszcze w ciagu pól godziny. Wybarwienia na welnie i sztucz¬ nym jedwabiu sa prawie jednakowo gle¬ bokie. Przy folowaniu w srodowisku obo¬ jetnym w obecnosci niebarwionej welny i niebarwionej bawelny wedlug przepisów „Komisji badania trwalosci" (Echtheits- kommision des Vereins Deutscher Chemi- ker .1935) obydwa wybarwione wlókna wykazuja jednakowo dobra trwalosc.W podobny sposób mozna równiez uzy¬ skiwac wybarwienia za pomoca nastepu¬ jacych barwników: „Saurealizarinflavin R", „Metachromrot 5 G", „Alizarinlicht- grau BBLW",„Echtbeizenblau B" (Schulte Farbstofftabellen, tom uzupelniajacy, str. 124, 112, 64,90).Przyklad II. Sztuczny jedwab octano¬ wy, który zawiera 10% octanu chlorku wielowinylowego, poddanego na wlóknach przemianie za pomoca pirydyny, traktuje sie najpierw 4% dwuchromianu potasu w ciagu % godziny w temperaturze 30 —: 50° w kapieli o stezeniu 1:30, po czym roz¬ wiesza sie go w atmosferze dwutlenku siarki, w której nastepuje redukcja po¬ branego 6-ciowartosciowego chromu do po¬ staci 3-wartosciowej przy jednoczesnej zmianie zabarwienia intensywnie zlotozól- tego na szarozielone.Material poddany w ten sposób wstep¬ nemu zaprawianiu -po krótkotrwalym wy¬ plukaniu barwi sie nastepnie w kapieli o stezeniu 1:30 za pomoca 3% barwnika „Alizaringelb GGW" (Schultz, Fanbstoff- tabellen, 7 wydanie, tom I, nr 55) w obec¬ nosci 1% 30%-owego kwasu octowego w ciagu pól godziny, podwyzszajac tempera¬ ture od 30 do 75°, a nastepnie utrzymuje w ciagu pól godziny w tej temperaturze.Potem dodaje sie jeszcze 2% kwasu octo¬ wego i dalej farbuje w ciagu pól godziny w temperaturze 75°. Wybarwienie posia- — 7 —da doskonala trwalosc na wode i bardzo dobra trwalosc na pranie.Przyklad III. Ten sam material, co w poprzednim przykladzie, barwi sie w kapieli o stezeniu 1:30 sposobem meta- chromowym w kapieli zawierajacej 10% krystalicznego siarczanu sodu, 3% zapra¬ wy metachromowej, 1% preparatu lugów siarczynowych, znajdujacego sie w handlu pod nazwa „Protektol I Pulver", i 3% barwnika „Alizaringelb GGW". Material traktuje sie najpierw w ciagu 15 minut w temperaturze 30°, nastepnie podnosi w ciagu pól godziny temperature z 30° do 75° i farbuje w ciagu godziny, do konca w temperaturze 75°. Równiez i to wybarwie- nie posiada doskonala trwalosc na wode i pranie.Wybarwienie o podobnej trwalosci otrzymuje sie za pomoca barwnika „Ali- zarindirektgrun 5 G" (Schultz, 1. c. nr 1202).Przyklad IV. Tkanine satynowa z te¬ go samego sztucznego jedwabiu octanowe¬ go, co w przykladzie I, chromuje sie wste¬ pnie w kapieli o stezeniu 1:40 za pomoca 3% dwuchromianu potasu, 6°/o kwasu mle¬ kowego o stezeniu 80% i 10% glukozy, a wiec w obecnosci dostatecznej ilosci srodków redukcyjnych, najpierw w ciagu pól godziny w temperaturze 30 — 75°, a nastepnie jeszcze w ciagu godziny w tem¬ peraturze 75°. Redukcje doprowadza sie nastepnie do konca przez traktowanie na zimno w kapieli zawierajacej 5% dwusiar- czynu sodu i 5% glikokolu. Nastepnie do¬ daje sie 4% barwnika „Coerulein S" (Schultz, Farbstofftabellen, 7 wydanie, nr 899) i podwyzsza temperature w ciagu 1V2 godziny do 65 — 70°. Otrzymuje sie oliwkowozielone wybarwienie o bardzo dobrej trwalosci na pranie.Przy wstepnym chromowaniu bez srod¬ ków redukcyjnych wybarwienie wypada nieco slabsze. Korzystne jest dodawanie pod koniec do kapieli farbujacej nieco kwasu mrówkowego. W nieobecnosci gli¬ kokolu kapiel zostaje gorzej wyczerpana.Przyklad V. Te sama tkanine, co w przykladzie IV, traktuje sie za pomoca 4% dwuchromianu potasu, 3% kwasu mle¬ kowego, 1% stezonego kwasu siarkowego w kapieli o stezeniu 1:40 najpierw w cia¬ gu pól godziny w temperaturze 30 — 75°, a nastepnie jeszcze w ciagu godziny w temperaturze 75°. Bezposrednio potem jeszcze zielonkawozólty material przepro¬ wadza sie przez zimna kapiel zawieraja¬ ca w litrze 3 g dwusiarczynu sodu i 10 g produktu hydrolizy kleju, otrzymanego przez rozszczepienie w srodowisku zasa¬ dowym, nastepnie plucze sie na zimno i farbuje w kapieli o stezeniu 1:40 za po¬ moca 3% barwnika „Gallocyanin F" (Schultz, Farbstofftabellen, 7 wydanie, tom I, nr 998) w temperaturze 40 — 75° w ciagu 1V2 godziny. Otrzymuje sie fiole¬ towe wybarwienie.W podobny sposób mozna farbowac za pomoca barwnika „Coerulein S" (Schultz, Farbstofftabellen, 7 wydanie, tom I, nr 899) i „Alizarinrot W" (Schultz, Farb¬ stofftabellen, 7 wydanie, tom I, nr 1141), pirzy czym w ostatnio podanym przypad¬ ku kapiel zostaje wyczerpana calkowi¬ cie.Przyklad VI. Sztuczny jedwab octa¬ nowy, zawierajacy 7,5% o^dwuetyloami- noetyloamidu kwasu wieloakrylowego, któ¬ ry sie wytwarza przez obróbke estru ety¬ lowego kwasu wieloakrylowego za pomoca asndwuetyloetylenodwuaminy (patent fran¬ cuski nr 798 460), traktuje sie w kapieli o stezeniu 1:40 za pomoca 5% dwuchro¬ mianu potasu i 3 g kwasu octowego w li¬ trze w ciagu % godziny w temperaturze 40 — 50°. Material rozwiesza sie naste¬ pnie w celu zredukowania w komorze siar¬ kowej, po czym farbuje go za pomoca 3% barwnika „Coerulein S" i 3% kwasu octo¬ wego w ciagu 1V2 godziny w temperatu¬ rze 30 — 70°, przy czym uzyskuje sie pie- — 8 —kne i trwale oliwkowozielone wybarwie- nie.W taki sam sposób mozna farbowac za pomoca barwnika „Alizarin W Plv.".W tym przypadku otrzymuje sie wybar- wienie znacznie ciemniejsze, niz przy za¬ stosowaniu materialu niechromowanego.Za pomoca barwnika „Alizarinrot VA blaulich" otrzymuje sie w srodowisku sla¬ bo zasadowym fioletowe wybarwienie, utrzymujace sie równiez i po zakwasze¬ niu, podczas gdy przy stosowaniu materia¬ lu nie chromowanego nastepuje zmiana zabarwienia na czerwonawozólte.Przyklad VII. Ten sam jedwab sztucz¬ ny, co w poprzednim przykladzie, ogrze¬ wa sie do temperatury 85° w zamknietym naczyniu o .pojemnosci 40 czesci objetos¬ ciowych przy wzglednej wilgotnosci po¬ wietrza, wynoszacej 75%, w ciagu 12 go¬ dzin z 15% jodku metylu. Nastepnie far¬ buje sie w kapieli zawierajacej 2% barw¬ nika „Echtbeizenblau B", 10% soli glau- berskiej i 4% kwasu octowego, najpierw w ciagu % godziny w temperaturze 40 — 85°, po czym dodaje sie 1,5% kwasu mrówkowego, utrzymuje jeszcze w ciagu 40 minut w temperaturze 80 — 85°, a w koncu chromuje jeszcze w ciagu 30 minut w tej samej temperaturze za pomoca 1,5% dwuchromianu potasu.Przyklad VIII. Sztuczny jedwab octa¬ nowy, który zawiera 7,5% chlorooctanu wielowinylowego i 5% produktu polime¬ ryzacji mieszanej, otrzymanego z 1 mola eteru winylometylowego i 1 mola bezwod¬ nika kwasu maleinowego, poddaje sie ami- nowaniu za pomoca pirydyny, uzytej w ilo¬ sci obliczonej w stosunku do zawartego chlorowca, w fazie parowej, a nastepnie wedlug danych przykladu I farbuje sie za pomoca 2,5% barwnika „Saureanthracen- braun KE" i chromuje. Mozna równiez po uprzednim przeprowadzeniu redukcji far¬ bowac za pomoca barwnika „Alizaringelb GGW" tak, jak to podano w przykladzie II. W obu przypadkach uzyskuje sie wy- barwienia o dobrej trwalosci.Przyklad IX. Sztuczny jedwab octano¬ wy z rozpuszczalnej w acetonie acetyloce¬ lulozy, który przed przedzeniem zawiera 7,5% chlorooctanu wielowinylowego i 5% produktu polimeryzacji mieszanej, otrzy¬ manego z 1 mola eteru winylometylowego i mola bezwodnika kwasu maleinowego, i który zostal zaminowany przez dodatko¬ we traktowanie w ciagu jednej godziny za pomoca 2%-go roztworu 3 - dwumetylo- amino - 1 - amino - propanu w trójchlo¬ roetylenie w temperaturze 20°, farbuje sie za pomoca 4% barwnika „Saureanthra- cenrot 3 BL" (Schultz, Farbstofftabellen, 7 wydanie, tom uzupelniajacy, str. 125) w obecnosci 10 g siarczanu sodu na litr i 4% kwasu mrówkowego w temperaturze 50 — 85°C. Po calkowitym wyczerpaniu kapieli chromuje sie jeszcze w temperatu¬ rze 85 — 90°C wyciagu V« godziny za po¬ moca roztworu zawierajacego 1,3 g dwu¬ chromianu potasu na litr. Uzyskane wy¬ barwienie posiada doskonala trwalosc na pranie i folowanie.Przyklad X. Sztuczny jedwab octano¬ wy z rozpuszczalnej w acetonie acetyloce¬ lulozy, który zawiera 7,5% chlorooctanu wielowinylowego i 5% produktu polime¬ ryzacji mieszanej, otrzymanego z 1 mola octanu winylu i 1 mola eteru winylometylo¬ wego, i który bezposrednio po wyprze¬ dzeniu na sucho potraktowano, gdy zawie¬ ral on jeszcze rozpuszczalnik, za pomoca 3%-owego roztworu 3 - piperydo - 1 - pro- pyloaminy w trójchloroetylenie w ciagu 2 godzin w 20°C, farbuje sie w obecnosci 3% N - cykloheksylo - N' - dwumetylotio- mocznika za pomoca 10% barwnika „Dia- mantschwarz PBB" (Schultz, Fanbstoff- tabellen, 7 wydanie, tom I, nr 234) w temperaturze 50 — 85°C dodajac stopnio¬ wo 3% kwasu mrówkowego. Skoro kapiel zostala praktycznie biorac wyczerpana, dodaje sie 3% dwuchromianu potasu i — 9 —chromuje jeszcze w ciagu pól godziny w temperaturze 85 — 90°. Wybarwienie po¬ zostaje niezmienione nawet przy ostrym folowaniu w srodowisku zasadowym; nie- barwiona welna i bawelna nie ulega przy tym zanieczyszczeniu.Przyklad XL Sztuczny jedwab octa¬ nowy z rozpuszczalnej w acetonie acetylo- celulozu, który zawiera 10% bezwodniko- wego produktu polimeryzacji mieszanej, otrzymanego z 1 mola eteru winylomety- lowego i 1 mola bezwodnika kwasu male¬ inowego, i który bezposrodnio po opusz¬ czeniu komory przedzalniczej poddaje sie aminowaniu za pomoca wodnego 5°/onO- wego roztworu etylenotrójaminy (zawar¬ tosc azotu we wlóknach 1 -— 2%), traktu¬ je sie w zamknietej komorze za pomoca 15% epichlorohydryny w stanie pary w ciagu 12 godzin w temperaturze 70° i przy 75% wzglednej wilgotnosci. Wlókno, przy¬ gotowane w ten sposób, barwi sie za po¬ moca 5% barwnika „Alizarindirektgrun G" (Schultz, Farbstofftabellen, 7 wydanie, tom I, nr 1002) z dodatkiem kwasu mrów¬ kowego w temperaturze 50 — 70°, a na¬ stepnie chromuje w temperaturze 90 — 95°. Uzyskane wybarwienie jest bardzo trwale na pranie i folowanie.Przyklad XII. Cienka blone skladaja¬ ca sie z 85 czesci acetylocelulozy i 15 czesci produktu polimeryzacji mieszanej, otrzy¬ manego z 1 mola eteru winyloetylowego i 1 mola bezwodnika kwasu maleinowego, i poddana amidowaniu praez zanurzenie na przeciag 1U godziny do 3%^owego roztwo¬ ru 1 - a - dwumetyloamino - 3 - amino- propanu, farbuje sie w temperaturze 50 — 70°C w kapieli o stezeniu 1 : 100 za po¬ moca 2% barwnika „Chromoxanreinblau B" (Schultz, Farbstofftabellen, 7 wyda¬ nie, tom uzupelniajacy, str. 82). Po znacz¬ nym wyczerpaniu kapieli barwiacej doda¬ je sie 2% kwasu mrówkowego i 0,8% dwuchiromianiu potasu, po czym przepro¬ wadza sie chromowanie w temperaturze 85 — 90°C. Trwale wybarwiona blona, pocieta na waskie paseczki, znajduje zasto¬ sowanie jako material do wywolywania efektów w przemysle wlókienniczym, np. jako wlókno do wyrobu kapeluszy.Przyklad XIII. Sztuczny jedwab oc¬ tanowy z rozpuszczalnego w acetonie octa¬ nu celulozy (zawartosc zwiazanego kwasu octowego 54,5%), który zawiera 7,5% chlorooctanu wielowinylowego i 5°/o pro¬ duktu polimeryzacji mieszanej, otrzyma¬ nego z 1 mola eteru winylometylowego i 1 mola bezwodnika kwasu oleinowego, bar¬ wi sie w obecnosci 5% N - dwumetylo - - AT - cykloheksylotiomocznika za pomoca 4% barwnika „Saureanthracenbraun KE" w ciagu jednej godziny w temperaturze 40 — 80°C. Pod koniec barwienia dodaje sie 2% kwasu mrówkowego, temperature podwyzsza do 85°C i w koncu chromuje w tej temperaturze za pomoca 1,2% dwu¬ chromianu potasu. Wybarwienie jest bar¬ dzo trwale na pranie. • Przyklad XIV. Sztuczny jedwab octa¬ nowy z rozpuszczalnego w acetonie octanu celulozy (zawartosc zwiazanego kwasu octowego 54,5%), zawierajacy pozostale po przedzeniu 8% chlorooctanu wielowiny¬ lowego i 7% N - dwumetylo - N - cyklo¬ heksylotiomocznika, przy czym tiomocznik ten zostaje wprowadzony do roztworu przedzalniczego bezposrednio w miejscu przedzenia, farbuje sie w kapieli o steze¬ niu 1 : 30 za pomoca 8% barwnika „Dia- mantschwarz PgB" w temperaturze 40 — 80°C w obecnosci 3% kwasu octowego i 15% krystalicznego siarczanu sodu. Pod koniec, w celu calkowitego wyczerpania kapieli, dodaje sie 2,5% kwasu mrówko¬ wego, przy czym temperature podwyzsza sie do 85°C. Nastepnie w tej temperaturze chromuje sie w ciagu xl* godziny za pomo¬ ca 3% dwuchromianu potasu. Otrzymane czarne wybarwienie jest trwale na pranie i folowanie w kapiteli zalkalizowanej so¬ da. — io —Przyklad XV. Sztuczny jedwab octa¬ nowy, wytworzony suchym sposobem przedzenia z rozpuszczalnego w acetonie octanu celulozy w roztworze chlorku me¬ tylenu i alkoholu, zawierajacy 8% produk¬ tu przemiany, otrzymanego z technicznej czterochlorepairafiny utwardzonej i nad¬ miaru etylenodwuaminy (patent francu¬ ski 709 626), i poddany dodatkowemu traktowaniu w ciagu 7 godzin w tempera¬ turze 70°C i przy 45% wzglednej wilgo¬ tnosci powietrza w zamknietej komorze (o pojemnosci 40 litrów na 1 kg sztucznego jedwabiu) za pomoca 10% etylenoiminy w postaci pary farbuje sie za pomoca 8°/o barwnika „Diamantschwarz PBB" w tem¬ peraturze 50 — 80°C w obecnosci 3% kwasu octowego. Po wyczerpaniu kapieli dodaje sie jeszcze 2% kwasu mrówkowe¬ go, podwyzsza temperature do 85°C i chromuje za pomoca 3% dwuchromianu potasu. Uzyskane czarne wybarwienie jest bardzo trwale.Przyklad XVI. Cienka blone, wytwo- rzona z 80 czesci etylocelulozy o zawar¬ tosci okolo 41,5% etoksylu, 10 czesci ace¬ tylocelulozy o zawartosci 53,5% zwiazane¬ go kwasu octowego i 10 czesci spolimery- zowanej aminy, otrzymanej z benzenosul- fowieloglicydu i cykloheksyloaminy, rozr puszczonych w chlorku metylenu i alko¬ holu, traktuje sie najpierw za pomoca 15% epichlorohydiryny w ciagu 10 godzin w temperaturze 70°C i przy 75%,wzglednej wilgotnosci powietrza. Nastepnie farbuje sie za pomoca 3% barwnika „Ghromoxan- reinblau B" w obecnosci 2% kwasu octo¬ wego i chromuje w temperaturze 80 — 90°C. Uzyskuje sie bardzo trwale wybar¬ wienie.Przyklad XVII. Sztuczny jedwab oc¬ tanowy, który zawiera 15% produktu po¬ limeryzacji mieszanej, otrzymanego z 1 mola eteru winylo - metylowego i 1 mola bezwodnika kwasu maleinowego, poddaje sie w ciagu 3 godzin aminowaniu za po¬ moca 3%-owego roztworu /? - dwuetylo- aminoetyloaminy w trójchloroetylenie i traktuje sie w temperaturze 30 — 50°C w wodnym roztworze 5% soli Reinecke'go (chromianu amonowo-czterorodano - dwu- aminowego), procent soli obliczono w sto¬ sunku do wagi wlókna. Bezposrednio po tym farbuje sie w obecnosci 2% kwasu octowego za pomoca 2% barwnika „Ali- zarinrot S" (Schultz, Farbstofftabellen, 7 wydanie, tom I, nr 1145) w temperatu¬ rze 60 — 80°C. Wybarwienie jest trwale na pranie. Trwalosc te mozna jeszcze nie¬ co polepszyc przez dodatkowe traktowanie dwuchromianem potasu lub fluorkiem chromu.Przyklad XVIII. Grube wlókna octa¬ nowe o pojedynczym mianie 25 denierów (tak zwane „Stichelhaajr"), zawierajace 5% produktu polimeryzacji mieszanej, otrzymanego z octanu winylu i bezwodnika kwasu maleinowego, oraz 7,5% estru ben- zenosulfonowego, otrzymanego z oksyety- lowanego produktu kondensacji, wytwo¬ rzonego w obecnosci kwasu solnego z 10 moli fenolu i 8 moli formaldehydu, i w celu zaminowania traktowane w ciagu 4 godzin w temperaturze 40°C 3%MOwym roztworem 3 - piperydo - 1 - aminopropa- nu w trójchloroetylenie, farbuje sie w ka¬ pieli o stezeniu 1 : 30 w temperaturze 60 — 80°C za pomoca 3% barwnika „Chromoxancyanin R" (Schultz, Farb¬ stofftabellen, 7 wydanie, tom II, str. 59) w obecnosci 3% N - dwumetylo - N' - cy- kloheksylotiomocznika, 2% kwasu octowe¬ go i 10% krystalicznego siarczanu sodu.Nastepnie dodaje sie 2% kwasu mrówko¬ wego, podwyzsza temperature do 85°C i chromuje jeszcze w ciagu V2 godziny za pomoca 1% chromianu potasu. Otrzymany produkt (tak zwany „Stichelhaar") znaj¬ duje zastosowanie przy wytwarzaniu efek¬ tów w artykulach folowanych.Przyklad XIX. Paseczki z etylocelulo¬ zy, zawierajacej okolo 41% etoksylu, za- — li —wierajace 10% chlorooctanu wieloglicydo- wego oraz 5% chlorooctanu wielowinylo- wego i zaminowane iprzez rozwieszenie w parach pirydyny w temperaturze 80°, farbuje isie za pomoca l°/o barwnika „.Chromoxanreinblau B" w temperaturze 60 — 70°C i bezposrednio potem chromu¬ je za pomoca 0,5°/o dwuchromianu potasu i 1,5% kwasu mrówkowego. Paseczki te, których wybarwienie jest bardzo trwale na wode, moga byc stosowane do wyrobu kapeluszy.Przyklad XX. Sztuczna slome, wy¬ tworzona z mieszaniny 90 czesci rozpusz¬ czalnego w acetonie wielowinyloformailu i 10 czesci produktu polimeryzacji miesza¬ nej, otrzymanego z octanu winylu i bez¬ wodnika kwasu maleinowego, traktuje. sie w celu zaminowania w ciagu 2 godzin w temperaturze 20°C 3%-owym wodnym roztworem etylenodwuaminy, a nastepnie -prawia 4% soli sodowej zespolonego kwasu chromowosulfosalicylowego w tem¬ peraturze 40 — 50^. Po zaprawieniu farbu¬ je sie w ciagu 172 godziny w temperaturze 60 — 70°C za pomoca l,5°/o barwnika „Chromoxanreinblau B". Otrzymany mate¬ rial sluzy do tych samych celów, co i mate¬ rial otrzymany wedlug przykladu XIX.Przyklad XXI. Sztuczne wlosie, prze- dzone na mokro z rozpuszczonej w kwasie octowym i nastepnie z oksyetylowanej tlenkiem etylenu acetylocelulozy o poczat¬ kowej zawartosci 51% zwiazanego kwasu octowego, zawierajacej 10% produktu przemiany, otrzymanego z benzenosulfo- nianu wieloglicydowego i cykloheksylo- aminy, poddaje sie wstepnemu zaprawia¬ niu w ciagu 1 godziny w temperaturze 60 — 70° za pomoca 4% soli Reinecke'go.Nastepnie material ten farbuje sie w cia¬ gu 172 godziny w temperaturze 60 — 85°C za pomoca 1,5% barwnika „Chrom- brillantviolett SB" (Schultz, Farbstoffta- bellen, 7 wydanie, tom uzupelniajacy, str. 81).Przyklad XXII. Acetylo - 7 - dwu- etylioamino - ji - oksypropyloceluloze, otrzymana przez acetylowanie bezwodni¬ kiem kwasu octowego z y - dwuetyloami- no - ji - oksypropylocelulozy, wytworzo¬ nej aposobem opisanym w patencie fran¬ cuskim nr 797 082, przerabia sie na blone w roztworze kwasu octowego. Blone te zaprawia sie w ciagu okolo 1 godziny w temperaturze 45 — 55°C 3% soli Reinec- ke'go i bezposrednio potem farbuje w cia¬ gu 70 minut w temperaturze 60 — 70°C za pomoca 1,5% barwnika „Chromoxan- reinblau B" w obecnosci 3% kwasu octo¬ wego, przewijajac w tym celu blone w jednym i drugim kierunku.Przyklad XXIII. Sztuczne wlókna oc¬ tanowe, wytworzone wedlug patentu fran¬ cuskiego nr 810 396, zawierajace 8% roz¬ puszczalnego produktu kondensacji, otrzy¬ manego w obecnosci kwasu solnego z 10 moli fenolu i 8 moli formaldehydu, jak równiez 2% produktu polimeryzacji mie¬ szanej, otrzymanego z eteru winylomety- lowego i bezwodnika kwasu maleinowego, potraktowane w ciagu 4 godzin w tempe¬ raturze 60°C w kapieli o stezeniu 1 : 15 za pomoca 15% dwumetyloaminometanolu w roztworze wodnym farbuje ,sie w tempera¬ turze 60 — 75° za pomoca 2% barwnika „Saureanthracenbraun KE" z dodatkiem 10% soli glauberskiej i 3% 30%-owego kwasu octowego. Bezposrednio potem chro¬ muje sie w temperaturze 85 — 90° za pomoca 0,6% dwuchromianu potasu i 1,5% kwasu mrówkowego. Uzyskuje sie mocne wybarwienie o dobrej trwalosci na pranie.Przyklad XXIV. Sztuczne wlókna oc¬ tanowe, zawierajace 10% estru celulozo¬ wego kwasu izo-nikotynowego (otrzyma¬ nego sposobem wedlug patentu angielskie¬ go nr 347 451 lub patentu francuskiego nr 38 195, dodatkowego do patentu fran¬ cuskiego nr 644 480), zalkylowane w tem¬ peraturze 70° w benzenie za pomoca 15% — 12 —siarczanu dwumetylowego, farbuje sie sposobem metachromowym w temperatu¬ rze 70 — 80°C za pomoca 2% barwnika „Alizarindirektgrun 5 G". Uzyskane zie¬ lone zabarwienie odznacza isie duza trwa¬ loscia na pranie. . PL