Znane jest nakladanie na scianki we¬ wnetrzne form do odlewania odsrodkowe¬ go warstw drobno sproszkowanych mate¬ rialów, np. sproszkowanego zelazo-krze- mu (zelaza nakrzemionego), w celu ochrony formy przed szybkim zniszcze¬ niem oraz, zmniejszenia szybkosci chlo¬ dzenia zewnetrznych warstw wytwarza¬ nych odlewów. Wskutek tego pózniejsze wyzarzanie odlewów staje sie zbedne, jak równiez znacznie polepsza sie struktura wyrobów odlewanych odsrodkowo. Do¬ tychczas do nakladania proszku na we¬ wnetrzna powierzchnie formy stosowano niedogodne urzadzenia rozpylajace i dmu¬ chawkowe. Przy odlewaniu za pomoca ko¬ rytka zachodzila potrzeba umieszczania tych urzadzen rozpylajacych przy otwo¬ rze wylewowym korytka, gdyz okazalo sie rzecza wazna umieszczanie proszku na sciankach formy bezposrednio przed od¬ lewaniem metalu. Proszek ten powinien byc przy tym doprowadzany za pomoca specjalnyeh urzadzen przenosnikowych wzdluz korytka wlasciwego urzadzenia rozpylajacego. Takie urzadzenia przenos¬ nikowe ulegaly znacznemu scieraniu. Przy odlewaniu odsrodkowym rur o malej srednicy urzadzen tych nie mozna bylo stosowac w ogóle. Wynalazek niniejszy daje moznosc wyzyskania zalet tego spo¬ sobu nakladania proszku przy odlewaniu rur o wszelkich srednicach, az do naj¬ mniejszych, dajacych sie jeszcze odlewac.Mozna to osiagnac w ten sposób, ze od¬ lewany metal wyzyskuje sie do przeno¬ szenia proszku, a mianowicie proszek na¬ sypuje sie bezposrednio na metal podczas wlewania go do formy tak, ze metal wle¬ wany trafia tylko na te miejsca scianki, na których zostal przedtem umieszczony proszek.Sposób wedlug wynalazku posiada szczególna zalete przy odlewaniu odsrod¬ kowym za pomoca takich maszyn odlew¬ niczych, w których nastepuje wzajemne przesuniecie pomiedzy korytkiem i forma.W tym przypadku proszek wykladzinowy jcst nasypywany na odlewany metal, np. zeliwo, podczas jego przeplywu wzdluz korytka. Nasypywanie proszku jest usku¬ teczniane samoczynnie za pomoca spe¬ cjalnego urzadzenia, np. napedzanego elek¬ trycznie. Urzadzenie to moze byc umoco¬ wane na poczatku korytka odlewniczego tak, ze gdy korytko jest wpuszczone do formy najglebiej, to urzadzenie to znaj¬ duje sie jeszcze przed nia. Urzadzenie to moze byc równiez przymocowane do tej czesci maszyny odlewniczej, która podtrzy¬ muje forme. W tym ostatnio wymienio¬ nym przypadku, podczas wzajemnego przesuwania sie korytka i formy w czasie odlewania, odleglosc przenoszenia prosz¬ ku przez odlewany metal staje sie coraz mniejsza w miare wysuwania korytka.Aby strumien metalu trafial swa gór¬ na warstwa, przenoszaca proszek, na scianke formy przed reszta metalu, jest rzecza wazna, zeby otwór wyplywowy ko¬ rytka odlewniczego byl wykonany w spo¬ sób specjalny. Winien on byc wykonany tak, aby nastepowalo odchylanie strumie¬ nia metalu jednoczesnie w bok i w dól, przy czym warstwa dolna strumienia me¬ talu moze byc ponadto odchylana w sto¬ sunku do górnej warstwy za pomoca znacznego zaokraglenia dolnej krawedzi otworu wylewowego. Boczne odchylenie otworu korytka, w celu kierowania stru¬ mienia odlewanego metalu stycznie na scianke formy, jest znane.Sposób wedlug wynalazku niniejszego nadaje sie zwlaszcza do nakladania warstw przez rozpylanie sproszkowanego materialu na scianki chlodzonych kokili metalowych przy odsrodkowym odlewa¬ niu rur. Sposób ten nadaje sie równiez i do wykladania innych form do odlewania * odsrodkowego. Poniewaz jednak staje sie zbyteczne uzycie specjalnych urzadzen do przenoszenia proszku podczas odlewania, przeto sposób ten ma duze znaczenie przy odlewaniu rur o malej srednicy, chociaz jego zastosowanie jest równiez korzystne i przy odlewaniu odsrodkowym rur o sred¬ nicy duzej.Aczkolwiek dzialanie stosunkowo cien¬ kiej warstwy bardzo mialkiego proszku nie zostalo jeszcze wyjasnione naukowo w sposób niewatpliwy i chociaz przypuszcza¬ no, ze wazna role gra przy tym pochlania¬ nie gazów przez ten proszek, to jednak prawdopodobnie zachodza tu równiez pro¬ cesy chemiczne, zwlaszcza gdy chodzi o krzepniecie odlewanego zeliwa w postaci zeliwa szarego przy uzyciu jako ochron¬ nego proszku rozdrobionego zelazo-krze- mu. W sposobie wedlug wynalazku wybit¬ ne dzialanie w tym przypadku osiaga sie prawdopodobnie przez to, ze wskutek podgrzewania proszku zelazo-krzemu w czasie przenoszenia go na odlewanym me¬ talu znacznie zwieksza sie szybkosc prze¬ biegu procesów, zachodzacych w formie odlewniczej. Przy zastosowaniu proszku zelazo-krzemu wedlug wynalazku mozliwe bylo odlewanie odsrodkowe rur o sredni¬ cy wewnetrznej 40 mm i grubosci scianek 4 mm w chlodzonych woda kokilach, przy czym zeliwo w calym przekroju rury krzeplo jako zeliwo szare.Wielkosc ziarna stosowanego proszku jest okreslona przez dwa warunki granicz¬ ne. Zasadniczo proszek powinien byc bar¬ dzo drobny, aby mozna bylo uzyskac zna- 2 —fte zalety wykladziny, pokrywajacej scian¬ ke kokili w postaci bardzo cdenkiej war¬ stwy pylu. Im drobniejszy jest proszek, tym latwiej plywa on na powierzchni od¬ lewanego metalu w korytku odlewniczym.Z drugiej jednak strony, gdy proszek ten jest utworzony z materialu reagujacego chemicznie z zelazem, to nie powinien byc zbyt mialki, aby trafial jeszcze ma scianke kokili w postaci proszku, a wiec przed ukonczeniem reakcji.Na rysunku przedstawiono schema¬ tycznie przyklad urzadzenia do wykony¬ wania sposobu wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny maszyny do odsrodkowego odlewania rur, a fig. 2 — przekrój poprzeczny wzdluz linii a — b na fig. 1.Kokila 1 jest osadzona obrotowo na wózku 2, przesuwanym w kierunku po¬ dluznym. Korytko odlewnicze 3, wylozone materialem ogniotrwalym i umieszczone w kokili 1, jest przymocowane do wózka odlewniczego h Wózek U, przesuwny w kierunku poprzecznym do korytka, jest za¬ opatrzony w lej wlewowy 5.Urzadzenie do rozpylania proszku, skladajace sie ze zbiornika 6 i rozpylacza 7, jest umieszczone tak, ze proszek spada z góry na odlewany metal 8 podczas prze¬ plywania metalu wzdluz korytka 3. Urza¬ dzenie rozpylajace jest polaczone sztywno z wózkiem odlewniczym U.Urzadzenie to moze byc równiez umo¬ cowane na wózku 2 i posuwane razem z nim w kierunku podluznym, wskutek cze¬ go droga przenoszenia proszku staje sie coraz to krótsza. Korytko 3 na koncu wyjsciowym posiada otwór wylewowy 10, którego scianki sa wygiete w bok i w dól w kierunku obrotu kokili zaznaczonym strzalka 9. Brzeg 11 otworu wylewowego 10 posiada zaokraglenie o malym promie¬ niu krzywizny.Strumien odlewanego metalu, jak za¬ znaczono na fig. 2, trafia na scianke ko¬ kili swa górna warstwa, podtrzymujaca proszek. Wskutek tego, jak równiez wsku¬ tek obrotu kokili roztopiony metal trafia zawsze na powierzchnie formy, pokryta juz proszkiem. PL