Wydano 29 sierpnia 1940 r.URZAD PATENTOWY w WARSZAWIE OPIS PATENTOWY Nr 29220.KI. <3 c, 18.Hans Ilailft, Monachium.Przegub do laczenia walów zwlaszcza w pojazdach mechanicznych.Z Klos/ono i:i sierpnia IJMT r.I ilzif lono S sil*r|iniu IWO r. rii-r\v8i«-iislwu: 1J» niir|»iiia V£U r. (Nifincy).Wynalazek niniejszy dotyczy przegubu dla walów zwlaszcza w pojazdach mecha¬ nicznych, w których moze byc stosowany szczególnie do laczenia walów napedza¬ nych kól kierowniczych.Znane jest urzadzenie przegubowe, w którym glowica kulista jednego z walów jest sprzezona z gniazdem drugiego z wa¬ lów pierscieniem pomocniczym, umiesz¬ czonym miedzy glowica a gniazdem kuli¬ stym tak, iz zarówno glowica jak i gnia¬ zdo kuliste sa polaczone z pierscieniem pomocniczym za pomoca zabieraków, pro¬ wadzonych w rowkach lub zlobkach wkla¬ dek, osadzonych obrotowo w glowicy, pierscieniu pomocniczym i gniezdzie ku¬ listym. W takim przegubie zdarza sie cze¬ sto podczas powrotu walów z pewnego po¬ lozenia odchylonego do polozenia pierwot¬ nego, ze pierscien pomocniczy, bioracy równiez udzial w tych ruchach, zwlaszcza przy wiekszych katach wychylenia, za¬ trzymuje sie w swym polozeniu i moze powodowac niepozadane zacisniecie. Przed¬ miotem wynalazku jest urzadzenie prze¬ gubowe wolne od dzialania zakleszczaja¬ cego pierscienia pomocniczego.Wedlug niniejszego wynalazku prze¬ gub posiada narzad prowadniczy dla pier¬ scienia pomocniczego, polaczony ruchomo zarówno z pierscieniem pomocniczym, jak i z glowica i z gniazdem kulistym, pocia¬ gajacy pierscien pomocniczy w kazdym polozeniu wychylanych wzgledem siebie walów, przy czym kat wychylenia moze dochodzic do 40 — 45°.Wedlug jednego z przykladów wykona¬ nia przedmiotu wynalazku urzadzenie za¬ wiera drazek prowadniczy, sluzacy do po¬ ciagania pierscienia pomocniczego, przy czym drazek jest zaopatrzony w kuliste konce, osadzone obrotowo i przesuwnie w osiowych wydrazeniach dwóch walów, a ponadto mniej wiecej w srodku drazek posiada dodatkowa kulke, za pomoca któ¬ rej jest osadzony obrotowo, lecz nieprze- suwnie w kulistym lozysku pierscienia po¬ mocniczego.Znany jest przegub, w którym glówka jednego walu i gniazdo kuliste drugiego walu sa sprzezone za pomoca narzadów zabierajacych, np. kulek, prowadzonych w zlobkach, wykonanych w glowicy i gniaz- dzie. W takim przegubie miedzy glowica a gniazdem jest umieszczona oslona, której zadaniem jest utrzymanie kulek w posred¬ nim polozeniu katowym wzgledem poloze¬ nia katowego walów. Przy tym oslona jest pociagana za pomoca dzwigni, której dwa konce sa wykonane w postaci kul, z' których jedna jest oparta w wydrazeniu jednego walu na sprezynujacej podpórce lozyskowej, druga zas kula znajduje sie w odpowiednio uksztaltowanym gniezdzie drugiego walu i jest dociskana do gniazda za pomoca sprezynujacej podpórki lozy¬ skowej. Znajdujaca sie miedzy koncami dzwigni kulista czesc jest prowadzona przesuwnie w cylindrycznym osiowym o- tworze oslony. Taki przegub ma te wade, ze dzwignia uruchomiajaca oslone moze sie zacisnac juz przy stosunkowo malych katach wychylenia walów i uniemozliwic dalsze wychylenie tychze.Przegub wedlug wynalazku zawiera drazek prowadniczy do pociagania pier¬ scienia pomocniczego, osadzony w ten spo¬ sób, iz przy wychylaniu walów z poloze¬ nia prostolinijnego zgrubienie kuliste na drazku zachowuje zawsze jednakowy od¬ step od srodka calego ukladu, natomiast obydwa kuliste konce tego drazka wysu¬ waja sie z swych gniazdek, wskutek cze¬ go znajdujaca sie w galce jednego, walu koncowa kulka drazka oddala sie od 'srod¬ ka ukladu, kulka zas umieszczona w dru¬ gim wale przybliza sie do srodka ukladu.Rysunek przedstawia kilka przykladów wykonania przegubu wedlug niniejszego wynalazku. Fig. 1 przedstawia przegub z zabierakami w postaci klocków w prze¬ kroju podluznym wedlug linii / — /na fig. 3, przy czym waly sa w polozeniu wspólosiowym; fig. 2 — ten sam przegub w polozeniu nachylonych walów, równiez w przekroju podluznym; fig. 3 — prze¬ gub w przekroju poprzecznym wedlug li¬ nii /// — /// na fig. 1, jak równiez we¬ dlug linii ///' — ///' na fig. 2; fig. 4 — przegub, posiadajacy kulki laczace w prze¬ kroju podluznym podobnie jak na fig. 2; fig. 5 — dalsza odmiane przegubu w prze¬ kroju podluznym z nachylonymi walami, podobnie jak na fig. 2, w przekroju we¬ dlug linii V — V na fig. 6; fig. 6 — ten sam przegub w przekroju poprzecznym wedlug linii 17 — 17 na fig. 5; fig. 7 — glowice z kilkoma czesciami skladowymi w widoku perspektywicznym; fig. 7a— wkladke obrotowa glowicy w widoku z gó¬ ry; fig. 7b — wkladke w widoku z boku; fig. 8 — pierscien pomocniczy i kilka cze¬ sci skladowych w widoku perspektywicz¬ nym, a fig. 9 — gniazdo kuliste z kilkoma czesciami skladowymi takze w widoku perspektywicznym.W przykladzie wykonania wedlug fig. 1 do 4 wal 1 jest zaopatrzony w kulista glowice. 2; a wal 3 w gniazdo kuliste 4. W glowicy*? (fig. 3) miesci sie piec wkladek 5 równo rozlozonych o zewnetrznej po¬ wierzchni kulistej, które moga obracac sje w swych lozyskach. Kazda wkladka 5 po¬ siada na zewnetrznej stronie prosty ro¬ wek 6 z cylindrycznym dnem, stanowiacy prowadzenie dla klocków zabierajacych 7.Z glowica 2 wspóldziala pierscien po¬ mocniczy 8, posiadajacy wklesla kulista po- — 2 —wierzchnie wewnetrzna i wypukla kulista powierzchnie zewnetrzna i otaczajacy glów¬ ke calkowicie. Na wewnetrznym obwodzie pierscienia pomocniczego 8 mieszcza sie w miejscach, odpowiadajacych wkladkom 5, w odpowiednich wglebieniach podobne obrotowe wewnetrzne wkladki 9, zaopa¬ trzone w rowki prowadnicze 10, wskutek czego zabieraki 7 mieszcza sie czesciowo w wkladkach 5 glowicy, a czesciowo w przy¬ naleznych wkladkach 9 pierscienia pomoc¬ niczego 8.Pierscien pomocniczy 8 posiada na ze¬ wnetrznej stronie zewnetrzne obrotowe wkladki 11, rozmieszczone na przemian z wewnetrznymi wkladkami 9 (fig. 3).. Z zewnetrznymi wkladkami 11 wspóldziala¬ ja odpowiadajace im na wewnetrznej stro¬ nie gniazda kulistego -i obrotowe wkladki 12 z zabierakami 13.Przy obrocie glowicy 2 lub gniazda ku¬ listego h czesc zabieraków 7 i 13 przesuwa sie w jednym kierunku, a czesc w kierun¬ ku przeciwnym. Dalsza czesc zabieraków przesuwa sie mniej, a przynalezne wklad¬ ki sie obracaja. Dalsza czesc zabieraków nie przesuwa sie wreszcie wcale, a tylko wkladki, w których te zabieraki sie znaj¬ duja, obracaja sie okolo swych osi, wsku¬ tek czego zabieraki wykonuja tylko ruch obrotowy.Pierscien pomocniczy 8 posiada z jed¬ nej strony wypukla scianke 14, w której znajduje sie kuliste gniazdo 15, w którym jest osadzone obrotowo kuliste zgrubienie 17 drazka prowadniczego 16. Drazek 16 jest na swych koncach ruchomo polaczo¬ ny z walami 1 i 3 za. pomoca swych ku¬ lek 18 i 20. Kulka 18 wykonana na koncu drazka miesci sie w wydrazeniu 19 walu 1, podczas gdy kulka 20 wykonana w drugim wale — w wydrazeniu 21 walu 3 obroto¬ wo i przesuwnie.W polozeniu wzgledem siebie nachylo¬ nym walów, jak na fig. 2, pierscien po¬ mocniczy 8 zostanie pociagniety za pomo¬ ca drazka prowadniczego 16 o kat, stano¬ wiacy czesc kata wychylenia miedzy wa¬ lami. Jest widoczne z rysunku, ze odle¬ glosc punktu obrotu drazka 16 czylj srod¬ ka jego czesci kulistej 17 od punktu srod¬ kowego M przegubu podczas wychylania walów jest stala, przy czym kulki konco¬ we 18 wzglednie 20 moga sie w swych gniazdkach 19 wzglednie 21 obracac i przesuwac dowolnie.Odleglosc srodków kulek 17, 18 i 20 miedzy soba i wzgledem srodka M prze¬ gubu mozna tak dobrac, aby przy wychy¬ laniu walów pierscien pomocniczy zostal przesuniety mniej wiecej o polowe kata miedzy walami, a srodek kulki 17 prze¬ mieszczal sie na powierzchni kulistej, przeprowadzonej w przyblizeniu przez sro¬ dek miedzy zewnetrzna i wewnetrzna po¬ wierzchnia pierscienia pomocniczego.Zamiast klocków poslizgowych 7 mo¬ ga byc zastosowane narzady obrotowe, np. krazki lub kulki, które moga byc prowa¬ dzone w oddzielnej oprawie.Fig. 4 przedstawia przyklad wykona¬ nia przegubu z kulkami. Miedzy glowica 2 i pierscieniem pomocniczym 8 mieszcza sie kulki 7\ a miedzy pierscieniem pomoc¬ niczym 8 i gniazdem kulistym -i kulki 13'.Rozmieszczone w dwóch warstwach jed¬ na nad druga kulki 7\ 13* sa prowadzone, podobnie jak klocki 7 wzglednie 13 w przykladzie wedlug fig, 1 — 3, w odpo¬ wiednio uksztaltowanych rowkach w obro¬ towych wkladkach. Liczba kulek w kaz¬ dej obrotowej wkladce jest zalezna od wielkosci przegubu; w przedstawionym przykladzie wykonania w kazdej wkladce sa umieszczone trzy kulki.Na fig. 5 — 9 jest przedstawiony przyklad wykonania przegubu, w którym uwidocznione sa dalsze szczególy i wyko¬ nanie poszczególnych czesci skladowych.Polaczona z walem V kulista glowica 2* posiada piec równoleglych do osi walu wyciec 22, a w kazdym z nich znajduje — 3 —sie obrotowa wkladka 5*. Jak widac z fig. 7, 7a, 7b, wkladki posiadaja powierzchnie kulista, odpowiadajaca powierzchni galki, i plaski spód 2i, z którego wystaje czop obrotowy 25, za pomoca którego wkladka osadzona jest w wydrazeniu 26, wykona¬ nym w glowicy 2* od srodka wyciecia 22 w kierunku punktu srodkowego tej galki.Kazda wkladka 5' posiada prosty rowek podluzny 6* z cylindrycznym dnem, w któ¬ rym moze sie przesuwac klocek 7" o czwo¬ rokatnym przekroju poprzecznym i odpo¬ wiednio uksztaltowanych powierzchniach.Wkladki 5' posiadaja w widoku z gó¬ ry (fig. 7a) w przyblizeniu ksztalt rombu i rózne wymiary w kierunku podluznym i poprzecznym. Srodkowe czesci 27 bocz¬ nej scianki 28 stanowia odcinki linii ko¬ listej, której srednica jest nieco wieksza od szerokosci wyciec 22 w galce. Tc bocz¬ ne wygiete powierzchnie 28 wkladek V zachodza w odpowiednio wygiete wglebie¬ nia 29 w bocznych powierzchniach wy¬ ciec 22 galki (fig. 7), wskutek czego obro¬ towe na czopach 25 wkladki 5" sa w tych miejscach takze prowadzone z boku.Wykonane w glowicy 2" srodkowe wy¬ drazenie 19\ stanowiace gniazdko dla kul¬ ki koncowej 18* drazka prowadniczego tt\ stanowi jednoczesnie kanal do doplywu smaru do wkladek '.Glowica 2l jest otoczona pierscieniem pomocniczym 8't który, w celu umozliwie¬ nia zalozenia na glowicy, jest wykonany z dwóch polówek 84a i S'bf polaczonych za pomoca srub 30. Sruby sluza jednoczesnie do przymocowania scianki IV, zaopatrzo¬ nej w kuliste lozysko 15* srodkowej kulki 17' drazka prowadniczego 16\ W celu u- mozliwienia zalozenia kulki 17* w lozysku (fig. 5), lozysko 15* jest wykonane do po¬ lowy w sciance 14', a do polowy w pier¬ scieniu 31, przymocowanym za pomoca ni- tówT 32 do scianki. Kulki wykonane na koncach drazka prowadniczego 16', do u- mieszczenia w cylindrycznych wglebie¬ niach 19', 21' glowicy 2', wzglednie dru¬ giego walu 3', posiadaja mniejsza sredni¬ ce niz kulka 17' tak, ze moga byc przesu¬ niete przez otwory w sciance IW i pier¬ scieniu 31.W pierscieniu pomocniczym 8\ miesz¬ cza sie wewnetrzne wkladki obrotowe 9', wspóldzialajace z wkladkami 5' glowicy 2', oraz zewnetrzne wkladki obrotowe 11'.Wewnetrzne i zewnetrzne wkladki 9\ IV sa okragle. Wewnetrzne wkladki 9' (fig. 8) posiadaja plaska powierzchnie górna 33 i wklesla kulista powierzchnie dolna 3A, w której jest wykonany prosty rowek prowadniczy 10 z cylindrycznym wkle¬ slym dnem do zakladania klocka zabiera¬ jacego ri Zewnetrzne wkladki //' posia¬ daja dolna plaska powierzchnie 35 i wy¬ pukla kulisto górna powierzchnie 36, w której jest wykonany prosty rowek pro¬ wadniczy 37 z cylindrycznie wypuklym dnem.W przykladzie wykonania przegubu wedlug fig. 5 — 9 zewnetrzne wkladki //* pierscienia pomocniczego nie sa rozmie¬ szczone }\k\ przemian z-, wewnetrznymi wkladkami 9\ jak to ma miejsce w przy¬ kladzie* ~ wedlug fig. :, lecz w kierunku promieniowym ponad tymi wkladkami (fig. 6), dzieki ezemu ulatwione jest skla¬ danie. Pierscien pomocniczy moze byc wiec zaopatrzony w wykonane na wylot cylindryczne otwory 38 (fig. 8), posia¬ dajace wewnatrz srednice odpowiadajaca wewnetrznym wkladkom 9\ a zewnatrz wieksza srednice, odpowiadajaca wiek¬ szym wkladkom 11'. Przy zakladaniu po¬ lówek pierscienia pomocniczego na glowi¬ cy wraz z wkladkami zaklada sie najpierw klocki slizgowe T' miedzy glowica 2' i pierscieniem 8', które to klocki ze wzgle¬ du na ksztalt wkladek obrotowych 5' mo¬ ga byc dluzsze, niz w przykladzie przed¬ stawionym na fig. 1 — 3, gdzie wszyst¬ kie wkladki sa okragle. W ten sposób kloc- |ki slizgowe, sluzace do przenoszenia sily — 4 —pomiedzy glowica a pierscieniem pomoc¬ niczym, moga byc odpowiednio powiekszo¬ ne. Nastepnie zaklada sie wewnetrzne wkladki 9* pierscienia pomocniczego, a wreszcie zewnetrzne wkladki IV w otwo¬ ry 38 polówek pierscienia pomocniczego, polaczonych za pomoca srub 30.Na pierscieniu pomocniczym gniazdo kuliste 4* drugiego walu sklada sie tak¬ ze z dwóch za pomoca srub 3!) pola¬ czonych polówek, mianowicie z pierscie¬ niowych czesci 4'a, 4'b o cylindrycznej po¬ wierzchni zewnetrznej i kulistej powierz¬ chni wewnetrznej, przy czym polówka 4'b jest polaczona z drugim walem 3* w ca¬ losci za pomoca stozka 40.W gniezdzie 44 mieszcza sie wkladki obrotowe 12* o ksztalcie takim samym jak wewnetrzne wkladki 9* pierscienia po¬ mocniczego i wspóldzialajace przy pomo¬ cy odpowiednio uksztaltowanych klocków slizgowych 13" z zewnetrznymi wkladka¬ mi IV pierscienia pomocniczego. Wkladki /2' sa umieszczone w cylindrycznych otwo¬ rach 41, a powstala nad nimi przestrzen jest wypelniona soczewkowymi okragly¬ mi wkladkami 42. Polówki 4'a, yb sa ze¬ wnatrz otoczone pierscieniem 43. W celu ulatwienia skladania polówki 4*a, Yb gniazda i polówki S'a i 84b pierscienia po¬ mocniczego sa zaopatrzone na powierzch¬ niach stykowych w brzegowe odsadzenia, wskutek czego zachodza jedna na druga.Uszczelnienie i zamkniecie otwartej strony przegubu stanowi oslona 44, wy¬ konana z gumy lub skóry i umocowana brzegami na jednym i drugim wale np. za pomoca nakladek 45, 46 lub podobnych laczników. Zamiast gietkiej oslony 44 we¬ dlug fig. 5 stosuje sie czasem sztywne ku¬ liste oslony metalowe, z których jedna po¬ siada srodkowy otwór z kolnierzem, za pomoca którego jest przymocowana na¬ kladka na stale do jednego walu, a druga posiada równiez srodkowy otwór z kol¬ nierzem do umocowania za pomoca na¬ kladki na drugim wale. W czasie wzgled¬ nego ruchu walów oslony te przesuwaja sie jedna na drugiej. Zamkniecie mozna wykonac równiez w ten sposób, ze otwar¬ ty koniec oslony przesuwa sie bezposre¬ dnio na zewnetrznej powierzchni gniazda, które w tym przypadku musi posiadac ku¬ lista powierzchnie zewnetrzna, jak przed¬ stawiono na fig. 1 — 4.Wkladki 12* (fig. 9) w gniezdzie 4' moga byc ograniczone w ich ruchu obro¬ towym np. przez wykonanie w nich cy¬ lindrycznych otworów 48 o mniejszej sre¬ dnicy i umieszczenie w odpowiadajacych sobie otworach kulek 49 o srednicy rów¬ nej mniejszemu otworowi 48. Kulki 49 mieszcza sie wtedy czesciowo w wkladkach 12', a czesciowo w wkladkach 42, wsku¬ tek czego, poniewaz wkladki 42 sa nieru¬ chome wzgledem loza 4\ wkladki 12* mo¬ ga sie obracac okolo swej osi tylko o ty¬ le, o ile na to pozwala kulka. Przy- pew¬ nym okreslonym kacie obrotu wkladki 12' uderza kulka o boczna scianke wiekszego wydrazenia 47 w wkladkach 12* i unie¬ mozliwia dalszy ich obrót. W ten sposób mozna np. zapobiec obróceniu sie wkla¬ dek w polozenie niepozadane, gdy prze¬ gub znajduje sie w spoczynku. W podob¬ ny sposób mozna równiez ograniczyc w ruchu obrotowym wkladki 9\ IV w pier¬ scieniu pomocniczym np. za pomoca kul¬ ki 50, umieszczonej w odpowiadajacych sobie jednakowej wielkosci otworach wkla¬ dek (fig. 5).Doprowadzanie smaru do wnetrza przegubu moze sie odbywac przez gniaz¬ do kuliste albo oslone uszczelniajaca lub poprzez waly, gdy one sa wydrazone. Dzie¬ ki temu, ze oslona uszczelniajaca moze byc polaczona na stale z walami, szczelnosc jej jest zupelnie zadowalajaca.Nalezy zaznaczyc, ze klocki slizgowe 7" miedzy glowica i pierscieniem pomoc¬ niczym oraz klocki slizgowe 13" miedzy pierscieniem pomocniczym i gniazdem nie — 5 —powinny przekraczac pewnej okreslonej dlugosci. Tak wiec wewnetrzne klocki slizgowe 7" winny byc w srodkowym prze¬ kroju podluznym takiej dlugosci, aby ich konce wystawaly zawsze za plaszczyzne, przechodzaca przez srodek glowicy i sro¬ dek wkladek 5* w glowicy. Podobnie win¬ ny byc zewnetrzne klocki slizgowe 13** w srodkowym przekroju podluznym takiej dlugosci, aby ich konce wystawaly poza plaszczyzne, przechodzaca przez srodek u- kladu i srodek wkladek IV w pierscieniu pomocniczym. To samo dotyczy urzadze¬ nia, w kt$rym zamiast klocków slizgo¬ wych sa zastosowane kulki; przy tym wi¬ nien srodek zewnetrznej kulki znajdowac sie po drugiej stronie odnosnej plasz¬ czyzny.Liczba obrotowych wkladek jest zalez¬ na od wielkosci przegubu i przenoszonej sily. PL