Przedmiotem wynalazku niniejszego jest urzadzenie do zapisywania i odtwa¬ rzania dzwiekowego obiegowych tasmo¬ wych nosników dzwiekowych z wieloma sladami dzwiekowymi, przebiegajacymi w kierunku podluznym nosnika dzwieku. W takich znanych urzadzeniach przejscie na sasiedni slad dzwiekowy, to jest wzgledne przesuniecie poprzeczne pomiedzy nosni¬ kiem dzwiekowym i adapterem, uskutecz¬ nia sie w zaleznosci od impulsu elektrycz¬ nego, powstajacego przy zetknieciu sie kontaktu, znajdujacego sie na nosniku dzwiekowym, z odpowiednimi czesciami kontaktowymi, polaczonymi elektrycznie ze zródlem pradu.Gdy w takich urzadzeniach stosuje sie dlugie nosniki dzwiekowe, to w dzialaniu praktycznym szybkie i niezawodne znaj¬ dywanie poczatku zapisu dzwiekowego na nosniku jest bardzo utrudnione. Rozwia¬ zanie tego zagadnienia podaje wynalazek niniejszy.Wedlug wynalazku w obwód elektrycz¬ ny, zawierajacy narzady do dokonywania wzglednego przesuwania poprzecznego po-miedzy adapterem i nosnikiem dzwieko¬ wym wlaczony jest wylacznik, który przy napedzaniu nosnika dzwiekowego uskute¬ cznia na przemian badz przesuwanie w kierunku poprzecznym, badz tez unieru¬ chomianie nosnika dzwiekowego, gdy za pomoca kontaktu na nosniku nastepuje zamkniecie obwodu pradu. Gdy nosnik ma zajac okreslone polozenie poczatkowe, to wspomniany wylacznik ustawia sie w po¬ lozenie zadane, po czym nosnik dzwiekowy napedza sie, az zostanie on zatrzymany po¬ nownie na skutek styku elektrycznego na kontakcie umieszczonym na nosniku. Naj¬ lepiej jest, jezeli podczas tego adaptery sa podniesione tak, iz nosnik dzwiekowy samoczynnie wyszukuje swe polozenie po¬ czatkowe. W dalszym rozwinieciu wynala¬ zku podano szczególy budowy i laczenia elementów lacznikowych urzadzenia we¬ dlug wynalazku.Na rysunku przedstawiono schematy¬ cznie przyklad wykonania wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia najwazniejsze czesci urzadzenia w widoku perspektywi¬ cznym z odpowiednimi elektrycznymi i me¬ chanicznymi urzadzeniami lacznikowymi, a fig. 2 przedstawia w zwiekszonej po- dzialce szczegól wedlug wynalazku.Rózne dzialanie urzadzenia wedlug wy¬ nalazku otrzymuje sie przez obracanie pre¬ ta lacznikowego 75, na którym osadzona jest tarcza kciukowa 31, i nastawianie go na rózne polozenia polaczeniowe A — „wylaczenie", S — „zapisywanie", H — „odtwarzanie" i St — „zatrzymanie".Przy polozeniu A preta wylacznik glówny 28 jest otwarty, tak iz w calym urzadze¬ niu nie moze plynac prad. W pozostalych polozeniach polaczeniowych wylacznik 28 jest zamkniety, tak iz silnik 15 otrzymuje prad równiez w polozeniu St — zatrzy¬ mania. Przy polozeniu S wylaczniki 28, 48 i 29 sa zamkniete, natomiast wylacznik 59, sprzezony z wylacznikiem 29, jest otwar¬ ty. Przy polozeniu H — „odtwarzanie" wylacznik 48 jest otwarty, a pozostale wy¬ laczniki nie sa uruchomione. Przy poloze¬ niu St — „zatrzymanie" wylacznik 29 jest otwarty, a wylacznik 59 zamkniety, natomiast wylaczniki 28 i 48 sa równiez zamkniete.Tasmowy obiegowy nosnik dzwiekowy 3, biegnacy po dwóch walkach 22, posia¬ da wyciecie brzegowe 2. W to wyciecie 2 wpada przy kazdym obrocie nosnika trzpieniek kontaktowy, zamykajacy na krótko kontakt 1. Nosnik jest napedzany silnikiem 15 za pomoca przekladni 16, 17 i bebna zebatego 18, do którego nosnik jest dociskany krazkiem dociskowym 19.Zapis, to jest nacinanie sladów dzwieko¬ wych, uskutecznia sie przez nacinanie nosnika igla puszki dzwiekowej 34 poru¬ szanej w kierunku poprzecznym, a odtwa¬ rzanie — za pomoca adaptera 35, którego igla jest prowadzona w rowku dzwieko¬ wym. Z tego powodu adapter odtwarzaja¬ cy 35. jest osadzony przesuwnie za pomo¬ ca krazków 36, 37 na precie 38. Adapter i puszka dzwiekowa sa zaopatrzone w na¬ stawne przeciwciezarki 39 i 40 w celu przystosowania ciezaru adaptera i pusz¬ ki dzwiekowej do róznych twardosci ma¬ terialu nosnika dzwiekowego. W celu tlu¬ mienia drgan nosnika dzwiekowego 3, o- biegajacego z szybkoscia równomierna w kierunku strzalki, przed puszka dzwieko¬ wa 34 umieszczony jest hamulec 42. Po¬ nadto uzyskuje sie dodatkowe uspokoje¬ nie nosnika dzwiekowego przez zagiecie go pomiedzy walkami 22 najlepiej za po¬ moca naprezacza 41 napedzanego równiez silnikiem 15.Do poprzecznego poruszania suwaka 20 puszki dzwiekowej 34 zastosowana jest sprezyna 32, której rozkrecanie sie po zwolnieniu przez elektromagnes 5 jest o- pózniane za pomoca malego silnika syn¬ chronicznego 33 lub innego regulatora, np. wiatraczka.Gdy zachodzi potrzeba zapisywania — 2 —dzwieków, to najpierw przekreca sie tar¬ cze kciukowa 31 w polozenie St — za¬ trzymanie, wskutek czego wylacznik 29 zostaje otworzony a wylacznik 59 — za¬ mkniety. Teraz wlacza sie silnik 15 i prad przebiega z sieci od zacisku 43 przez gló¬ wny wylacznik 28, kontakt 30, wlaczony równolegle do wylacznika 29, silnik 15 i z powrotem do sieci do zacisku UU.Równolegle do silnika przylaczony jest prostownik 45 z kondensatorem 46. Pro¬ stownik 45 sluzy do zasilania elektroma¬ gnesów 5 i 47.Skoro tylko wyciecie 2 nosnika 3 po¬ zwoli na zamkniecie kontaktu 1, prad staly poplynie przez prostownik 45 do e- lektromagnesu 5, kontaktu 1, wylacznika 48, kontaktu 30 i poprzez wylacznik glów¬ ny 29 do zacisków 43 sieci. Elektroma¬ gnes 5 przyciaga kotwiczke 6. Wskutek tego zostaja zamkniete kontakty 7 i 49.Szeregowo z kontaktem 7 wlaczony jest kontakt 8, który ze swej strony jest wla¬ czony równiez równolegle do kontaktu 1 nosnika dzwiekowego. Elektromagnes 5 równiez po otwarciu kontaktu 1 zostaje wzbudzony na skutek dalszego biegu nos¬ nika 3 z wycieciem 2 i utrzymuje kotwicz¬ ke 6 w polozeniu przyciagnietym.Kotwiczka 6 zwalnia trzpien 24 tar¬ czy kontaktowej 13. Wskutek tego zaczy¬ na byc obracana pod dzialaniem sprezyny 32 tarcza kontaktowa 13 zsl posrednic¬ twem kola zapadkowego 51 i zapadki 52, osadzonej na kole zebatym 53, przy czym równomierny bieg adaptera jest regulo¬ wany za pomoca silnika synchronicznego 33, który otrzymuje prad przy zamknie¬ tym kontakcie 49. Prad plynie do silnika synchronicznego 33 od zacisku 44 sieci przez kontakt 49, silnik synchroniczny 33, przewody 80, 81, 82, 83, kontakt 30 i wy¬ lacznik glówny 28 z powrotem do zacisku 43. Na walku 62 sprezyny 32 osadzone jest u dolu kolo zebate 56 zazebiajace sie z zebatka 57, umocowana w prowadnicy 20 tak, iz przy obracaniu walka 62 odby¬ wa sie ruch poprzeczny puszki 34. Ruch poprzeczny puszki 34 trwa tak dlugo, az trzpien 24 znajdujacy sie na tarczy kon¬ taktowej 13 albo inny trzpien zderzy sie z kciukiem 79 kontaktu 8. Z kontaktem 8 sprzezone sa kontakty 30 i 58, jak widac na fig. 2. Przy otwieraniu kontaktu 8 wskutek zetkniecia sie trzpienia 24 z kciukiem 79 zostaje jednoczesnie otworzo¬ ny kontakt 30, a zamkniety kontakt 58.Po otworzeniu kontaktu 8 opada naj¬ pierw kotwiczka 6, gdyz kontakt 8 jest polaczony szeregowo z kontaktem 7, i tym samym elektromagnes 5 pozostaje znowu bez pradu.Otworzenie kontaktu 30 powoduje przerwanie obwodu silnika, który zatrzy¬ muje sie. Zamkniety kontakt 58 przepu¬ szcza prad staly z sieci od zacisku 4-4 przez prostownik 45, elektromagnes 47 i kon¬ takt 58 oraz wylacznik 59, zamkniety w polozeniu St — zatrzymanie, i wylacznik glówny 28 z powrotem do zacisku 43 sie¬ ci.Elektromagnes 47 przyciaga kotwiczke i zatrzymuje w ten sposób dalszy bieg sil¬ nika synchronicznego 33 i sprezyny 32, a tym samym i dalszy ruch poprzeczny puszki dzwiekowej 34.Sprezyna 76, przyczepiona do zebatki 57, wyrównuje luzy pomiedzy zebami zebatki 57 i kólka zebatego 56 sprzegajac je ze soba, przy czym sprezyna ta moze byc tak silna, ze staje sie wtedy zbedna sprezyna 32.Nosnik dzwiekowy 3 jest teraz w po¬ lozeniu poczatkowym i caly uklad jest po^ zbawiony pradu przez nastawienie tarczy kciukowej 31 w polozenie A — wylacze¬ nie, poniewaz otworzony zostaje wylacz¬ nik glówny 28. Tarcza kciukowa 31 moze byc ustawiona równiez w polozenie S — zapisywanie wzglednie H — odtwarza¬ nie.Wylacznik 59 jest otwarty tylko w po- — 3 —lozeniu A — wylaczenie, przy czym elek¬ tromagnes 47 jest pozbawiony pradu, a kotwiczka 60 i tym samym i silnik syn¬ chroniczny 33 sa zwolnione. W ten spo¬ sób tarcza kontaktowa 1 # przebiega czesc drogi, az do oparcia sie trzpienia 24 o ko¬ twiczke 6, wskutek czego kciuk 79 sprze¬ zonych kontaktów 8, 30, 58 zostaje uwol¬ niony, kontakty 8, 30 zamykaja sie, a kon¬ takt 58 otwiera sie.Wylacznik 29 przy tarczy kciukowej 31, ustawionej w polozenie S — zapisywa¬ nie \H — odtwarzanie, nie pozwala, aby przy zapisywaniu i odtwarzaniu silnik 15 pozostal bez pradu i zatrzymal sie wsku¬ tek przerwania kontaktu 30 po wykona¬ niu ruchu poprzecznego puszki 34- Przy tarczy kciukowej 31 ustawionej w polozenie H — odtwarzanie wylacznik 48 jest otwarty. Poniewaz wylacznik 48 jest polaczony szeregowo z kontaktem 1, przeto po zamknieciu kontaktu 1 nie mo¬ ga zachodzic ruchy poprzeczne adaptera 35 wzgledem tej czesci nosnika, która za¬ wiera wyciecie 2. Jest to zreszta zbytecz¬ ne, gdyz igla adaptera 35 jest prowadzo¬ na samoczynnie w rowkach dzwiekowych.Oczywiscie potrzebny jest równiez przymusowy ruch poprzeczny adaptera odtwarzajacego wtedy, gdy urzadzenie odtwarza dzwieki zapisane metoda opty¬ czna. W tym przypadku wylacznik 48 jest opuszczony, a zato prad do wlaczania e- lektromagnesu 5 jest doprowadzany do elektromagnesu powodujacego ruch po¬ przeczny adaptera 35.Poniewaz przy róznyjch polozeniach polaczeniowych potrzebne jest ustalanie z góry polozenia adaptera, wiec urzadzenie powyzsze jest wyposazone w mechanizm, za pomoca którego wymagane polozenie adapterów osiaga sie w zaleznosci od ru¬ chu obrotowego preta lacznikowego 75.W tym celu z pretem 75 sprzezony jest za posrednictwem zebatej przekladni stozko¬ wej wal, na którym osadzone sa tarcze nieokragle 70. Do tych tarcz dociskane sa przy pomocy sprezyn dzwignie dwura- mienne 71 i 72, których ramiona swobo¬ dne wchodza pod trzpienie adaptera 35 i puszki dzwiekowej 3U osadzonych wahli- wie. Obrysie tarcz kciukowych 70 ma taki ksztalt, ze w polozeniu St — zatrzymanie i A — wylaczenie obydwa przyrzady 34 i 35 sa podniesione nad nosniki 3, nato¬ miast w polozeniu S — „zapisywanie" adapter 35, a w polozeniu H — „odtwa¬ rzanie" puszka 3U jest utrzymywana w polozeniu podniesionym.Do latwego sprawdzania zapisów dzwiekowych na nosniku i szybkiego wy¬ szukiwania poszczególnych zapisów sluzy podzialka 61, z która wspóldzialaja dwa wskazniki 63 i 69. Wskaznik 63 jest sprze¬ zony z walem 62 napedu sprezynowego za pomoca linki lub w inny odpowiedni spo¬ sób. Wskaznik ten podaje liczbe rowków dzwiekowych juz znajdujacych sie na nos¬ niku w czasie zapisywania. Na podzialce 61 moga znajdowac sie nawet oznaczenia wskazujace poczatek i koniec kazdego za¬ pisu dzwiekowego. Poza tym tresc zapisu dzwiekowego moze byc zanotowana na po¬ dzialce tak, iz gdy podzialka jest wymien¬ na, to moze byc dolaczana do kazdego nos¬ nika jako opis tresci. Aby przy odtwarza¬ niu nosnika dzwiekowego mozna bylo wy¬ szukac dowolny zapis, zaklada sie podzial- ke odpowiadajaca nosnikowi, po czym wskaznik 69 nastawia sie na poczatek po¬ zadanego odtwarzania. Wskaznik 69 jest sprzezony z walem 64, który jest polaczo¬ ny za posrednictwem kólka zebatego 65 i zebatki 66 z adapterem 35 tak, iz przy przesuwaniu wskaznika 69 równiez i adap¬ ter 35 jest przesuwany poprzecznie do biegu nosnika. Aby osiagnac dokladne na¬ stawienie na pozadany rowek dzwiekowy, na wale 64 znajduje sie kolo zapadkowe 67 z zapadka 68, które to kolo 67 ma ty¬ le zebów, ile rowków dzwiekowych jest za¬ pisywanych na nosniku dzwiekowym. — 4 —Poniewaz za pomoca wspólnego walu lacznikowego 75 mozna uzyskac wszyst¬ kie polaczenia robocze urzadzenia, przeto urzadzenie wedlug wynalazku mozna w prosty sposób nastawiac z odleglosci. PL