Przez silne wyciaganie na zimno i na¬ stepujace po tym wyzarzanie w tempera¬ turach powyzej temperatury krystalizacji mozna uzyskiwac w znany sposób ulozenie sie (wyprostowanie sie) krysztalków w metalu wielokrysztalowym lub w stopie uzyskujac tak zwana strukture rekrysta- lizowana. W przypadku przeciagania dru¬ tu powstaja proste wlókna w tym sensie, ze wszystkie krysztalki w wyciaganym materiale ukladaja sie w jednym kierun¬ ku równolegle do osi drutu w przeciwien¬ stwie do pozostalej czesci, w której polo¬ zenie krysztalków jest dowolne. Uklad zas krysztalków w blachach walcowanych u- stala sie calkowicie w tym sensie, ze wszystkie krysztalki sa ulozone zawsze w tym samym kierunku równolegle do kie¬ runku walcowania, a powierzchnie bocz¬ ne krysztalków leza w plaszczyznie wal¬ cowania.Uzyskanie jednakowego polozenia krysztalków okazalo sie rzecza szczególnie wazna w stopach magnetycznych, a zwla¬ szcza w stopach zelazo-niklowych. Dzieki temu uzyskuje sie material o szczególnie uwydatnionej krzywej namagnesowania, np. uzyskuje sie krzywa o prostolinijnym przebiegu krzywej namagnesowania w du¬ zym zakresie indukcji, o szybkim wzroscie az do nasycenia itd., co moze miec duze znaczenie do specjalnych celów. Przy wy-twarzaniu blach i tasm ze stopów zelazo- niklowych obróbka tych blach i tasm jest uwarunkowana w znacznej mierze sposo¬ bem uzyskiwania materialów o niezmien¬ nych wlasciwosciach i prawie pozbawio¬ nych hysterezy, przy czym niezmiennosc wlasciwosci tych blach i tasm nie uzyskuje sie tak, jak w rdzeniu masywnym, przez podzielenie na male czesci ferromagne¬ tyczne, lecz uzyskuje sie ja bez podzialu strumienia linii sil dzieki powodowaniu okreslonych stanów naprezenia w mate¬ riale.Po uzyskaniu struktury wlóknistej material w tym przypadku walcuje sie, az do zmniejszenia grubosci o 5 — 70%.Im lepiej byla uwydatniona struktura wlóknista materialu przed walcowaniem go, to jest im w mniejszym stopniu krysz¬ talki odchylaly sie od podanego wyzej po¬ lozenia, tym mniejsze sa wartosci hyste¬ rezy odpowiednio do przewodnosci mag¬ netycznej po przewalcowaniu na zim¬ no.Jako mierniki, charakteryzujace wlók- nistosc stopów, wymieniano dotychczas: stopien wyciagania na zimno, wysokosc temperatury rekrystalizacji i czystosc ma¬ terialu, przy czym wypowiadano ten po¬ glad, ze im wiekszy jest stopien wyciaga¬ nia na zimno i im wiekszy jest stopien czystosci, tym dokladniejsza jest wlókni- stosc, uzyskana przy wyzarzaniu. W tym celu stosowano zmniejszenie grubosci o 90 — 99%, to jest wydluzano material 10 — 100-krotnie.Jak okazalo sie w wyniku wszechstron¬ nych doswiadczen, przeprowadzonych w celu uzyskania materialów o strukturze wlóknistej (tak zwanych izopermów), po¬ zbawionych prawie hysterezy i posiadaja¬ cych niezmienne wlasciwosci, zachowanie tych wspólczynników nie bylo rzecza wy¬ starczajaca. Zarówno zzendrowane prób¬ ki z zelaza karbonylowego i z niklu karbo- nylowego lub z mieszaniny, powstalej ze stracania karbonylku zelaza i niklu, jak równiez próbki ze stali i niklu, topione w elektrycznych piecach o wielkiej czestotli¬ wosci w obecnosci atmosfery lub w prózni, posiadaly rózne stopnie czystosci oraz cze¬ sto posiadaly zle uksztaltowana struktu¬ re szescienna lub nawet nie posiadaly jej wcale. Struktura szescienna nie mogla byc uzyskana nawet wówczas, gdy przed wyzarzaniem stosowane bylo walcowanie, az do najwiekszego wyciagniecia na zim¬ no powyzej 99%, a temperatura wyzarza¬ nia byla zmieniana. Okazalo sie, ze ob¬ róbka, stosowana juz przed odksztalce¬ niem na zimno, polegajacym na zmniej¬ szeniu grubosci materialu o 90—99°/o, pozostawala bez wplywu. Odlany pret o przekroju 60 X 60 mm byl doprowadzany najpierw przez kucie na goraco, walcowa¬ nie na goraco za pomoca walców profilo¬ wanych lub plaskich, ewentualnie przez walcowanie na zimno, do grubosci, jaka musi byc osiagnieta przed walcowaniem na zimno, przy którym zmniejsza sie gru¬ bosc o 90 — 99%. Po tym znacznym wy¬ ciaganiu na zimno próbke poddaje sie wyzarzaniu, a nastepnie — w mniejszym stopniu — wyciaganiu na zimno tak, ze uzyskuje sie tasme o grubosci 0,04—0,07 mm, stosowana przy budowie cewek Pu- pina. Nastepnie tasme te wyzarza sie w celu usuniecia nieznacznego usztywnienia i naprezen, powstalych podczas walcowa¬ nia. Jezeli w tym celu stosuje sie tempe¬ ratury 950°C lub wyzsze od tych, jakie sa stosowane zwykle przy obróbce stopów zelazo-niklowych w celu uzyskania cal¬ kowitej rekrystalizacji ich, wówczas po¬ wstana podane wyzej trudnosci, polegaja¬ ce na tym, ze w wielu przypadkach nie uzyskuje sie struktury wlóknistej. Struk¬ ture te uzyskuje sie dopiero wówczas, gdy zamiast wspomnianego wyzarzania powy¬ zej 950°C zastosuje sie wyzarzanie w cia¬ gu dluzszego czasu w temperaturach 600°— 900°C, a najlepiej w temperaturze 700°C. — 2 —W tym przypadku wszystkim materialom bez wzgledu na ich pochodzenie i sposób wytwarzania ich, nadaje sie strukture wlóknista dzieki nastepujacemu, najbar¬ dziej celowemu sposobowi obróbki, we¬ dlug którego zachowane zostaja nastepu¬ jace warunki dwóch ostatnich wyzarzen i dwóch ostatnich odksztalcen na zim¬ no.Przedostatnie wyzarzanie — tempera¬ tura 600 — 900°C, Z powyzszego widac, jak coraz bar¬ dziej uwydatnia sie struktura wlóknista dzieki zmianie temperatury wyzarzania przy tej samej obróbce pozostalej oraz jak obniza sie dzieki temu wartosc hyste- rezy materialu w stanie koncowym. Po¬ nadto nalezy nadmienic, ze ostatni sto¬ pien wyciagania, stosowany przy próbach, których rezultaty przedstawiono w tabeli, tylko przypadkowo wzrasta z obnizeniem temperatury przedostatniego wyzarzania.Jak wykazaly próby kontrolne, uzyskana struktura szescienna nie jest zalezna od wzrostu ostatniego stopnia wyciagania.Na razie nie mozna podac umotywo¬ wania tego niespodziewanego wyniku, ze przedostatnie odksztalcanie na zimno — stopien wyciagania powyzej 80%.Ostatnie wyzarzanie — temperatura 1000 — 1200°C ostatnie odksztalcanie na zimno — stopien wyciagania 10 — 70%.W razie koniecznosci material wytwo¬ rzony wedlug wynalazku mozna nastepnie poddac ponadto dzialaniu ciepla w tem¬ peraturach lezacych ponizej temperatu¬ ry rekrystalizacji. od tak charakterystycznego zabiegu, ja¬ kim jest wyciaganie na zimno ze zmniej¬ szeniem grubosci do 90—99%, zalezy w znacznym stopniu poprzedzajaca obrób¬ ka wyzarzania. Prawdopodobnie chodzi tu o to, ze wielkosc ziarna nie moze przekro¬ czyc okreslonych wymiarów przed silnym wyciaganiem na zimno; bez watpienia wieksze róznice w tworzeniu sie ziarn nie powstaly w zaleznosci od temperatury wy¬ zarzania. Nie stwierdzono pod mikrosko¬ pem równiez innych zmian strukturalnych, jak rozdzielanie sie itd. W tym przypadku moglyby prawdopodobnie powstac bardzo male róznice w tworzeniu sie ziarn lub wskutek tego wyzarzania w nizszych tern- Obróbka wstepna Kucie i walcowanie Pierwsze wyzarza¬ nie 1100°C 1000°C 700°C I stopien wyciaga¬ nia 80—99% 99°/0 99% 99% Drugie wyzarza¬ nie 1100°C 1100°C 1100°C II sto¬ pien wy¬ ciagania 10—70% 10% 14% 16% Struktura Wlóknistosc, lecz nie stru¬ ktura szescien¬ na bardzo slabo uwydatniona struktura sze¬ scienna Struktura sze¬ scienna Poczatkowa przenikliwosc magnetyczna H Gaues/Oerstedt 100 133 129 Hystereza h Omy/Henry Ampero- zwoje/cm 188 126 55 — 3 —peraturach moglyby sie pojawiac zanie¬ czyszczenia, dajace sie wykryc zaledwie za pomoca mikroskopu, w takim stanie lub w takiej postaci, ze nie moglyby one juz zaszkodzic zabiegowi wyrównujacemu lub zabiegowi rekrystalizacji.Jak wykazaly doswiadczenia, sposób wedlug wynalazku niniejszego nadaje sie w jednakowym stopniu do zastosowania do wszystkich metali i stopów, dowodem czego jest w pierwszym rzedzie to, ze róz¬ ni badacze nie mogli uzyskac w bardzo wielu przypadkach struktury wlóknistej pomimo stosowania piozornie tej samej obróbki. Ze wzgledu na jtechniczne wytwa¬ rzanie struktury wlóknistej sposób ten posiada ponadto jeszcze i to duze znacze¬ nie, ze ulatwia proces produkcji. Im lep¬ sze sa warunki wstepne wytwarzania struktury wlóknistej, uzyskane dzieki opi¬ sanemu wyzarzaniu, tym mniejszy mozna zastosowac stopien wyciagania na zimno, nastreczajacy pewne trudnosci juz przy przekroczeniu 90°/o. Dzieki temu pierw¬ szemu wyzarzaniu w niskiej temperaturze stopom zelazo-niklowym mozna nadawac bardzo dobre struktury rekrystalizacyjne przez obróbke na zimno przy stopniu wy¬ ciagania równym 80 —- 85%. PL