Walcowane profile korytkowe, katowe lub podobne (ponizej nazywane ogólniko¬ wo profilami korytkowymi) wyrabiano dotychczas zwykle z tasmy metalowej przez przepuszczanie jej przez szereg wal¬ ców, które kolejno zginaja lub zaginaja tasme, nadajac jej jednoczesnie ksztalt korytkowy.W konstrukcjach, zwlaszcza samoloto¬ wych, uzywa sie profile o rozmaitych krzywiznach ich podluznej osi, niekoniecz¬ nie kolowych, ale w kazdym razie elip¬ tycznych, parabolicznych lub innych, a o- prócz tego krzywizny te moga byc rózne w rozmaitych czesciach podluznej osi pro¬ filu.Wynalazek niniejszy polega na tym, ze gdy jedne walce kolejno zaginaja tasme metalowa, nadajac jej przekrojowi ksztalt korytkowy, to inne walce poruszaja sie równoczesnie poprzecznie wzgledem kie¬ runku ruchu tasmy, zginajac podluznie os korytka odpowiednio do z góry okreslonej krzywej.Podczas ruchu tasmy walce moga byc poruszane lub utrzymywane w polozeniu stalym wzgledem siebie, celem nadania po¬ dluznej osi korytka postaci prostej lub krzywizny kolowej, lub tez moga byc prze¬ suwane stopniowo wraz z ruchem tasmy, celem nadania tejze osi korytka krzywizny o postaci zlozonej lub zmiennej, to jest e-Kptycznej, parabolicznej, lub polaczenia obydwóch tych krzywych.Urzadzenie do walcowania takich pro¬ filów korytkowych posiada szereg walców do kolejnego zginania podluznej osi lub za¬ ginania przekroju tasmy metalowej w ksztalt korytkowy; dalej posiada oprawy tych walców, przy czym niektóre z tych o- praw moga sie przesuwac w poprzek kie¬ runku ruchu tasmy i odchylac sie, celem utrzymania walców w normalnym kierun¬ ku wzgledem ksztaltowanej tasmy we wszystkich jej polozeniach, oraz wreszcie mechanizm do przesuwania tych opraw podczas ruchu tasmy przez walce. W ten sposób poszczególne pary tak przesuwa¬ nych walców zajmuja swe wlasciwe polo¬ zenia w kazdej chwili na z góry okreslonej krzywej podluznej osi korytka, bez wzgle¬ du na to, czy os ta posiada krzywizne sta¬ la, czy tez zmienna.Przyrzady, dzwigajace poszczególne pa¬ ry walców, sa przesuwane przez pojedyncze lub wielokrotne kciuki, przy czym w przy¬ padku kciuków wielokrotnych kazdy z nich posiada zlozone lub wielokrotne na¬ rzady kciukowe z narzadami popychaja¬ cymi, z których jeden, np. narzad popycha¬ jacy, jest nastawny i moze byc ustawiany w kazdym z licznych rozmaitych polozen, zaleznych od zadanej krzywej podluznej osi walcowanego profilu korytkowego. W ten sposób bez zmiany kciuków lub doko¬ nywania jakichkolwiek innych zmian, za wyjatkiem nastawiania narzadów popy¬ chajacych, urzadzenie moze sluzyc do wal¬ cowania na zimno profilów korytkowych o wielkiej liczbie krzywych osi podluz¬ nych, badz to w postaci pólkoli, elips, pa¬ raboli lub podobnych krzywych, badz tez kombinacji tych krzywych.Na rysunku uwidoczniono schematycz¬ nie przyklad jednej postaci wykonania u- rzadzenia do wyrobu profilów korytko¬ wych sposobem wedlug niniejszego wyna¬ lazku. Fig. 1 przedstawia w rzucie pozio¬ mym przekrój przez oprawy walców w je¬ dnym polozeniu, fig. 2 — widok podobny do przedstawionego na fig. 1, lecz wska¬ zujacy oprawy walców w innym poloze¬ niu, fig. 3 — widok boczny jednego z kciu¬ ków i jego czesci popychajacej, widziany w kierunku strzalki na fig. 2 i w powiek¬ szonej podzialce, fig. 4 — 9 — przekroje tasmy wzdluz linii IV — IV, V — V, VI — VI, VII — VII, VIII — VIII i IX — IX na fig. 2, wskazujace kolejne fa¬ zy zginania tasmy przy wyrobie typowego profilu korytkowego wedlug niniejszego wynalazku.Wedlug naj praktyczniej szej postaci wykonania wynalazku tasma A, której przekrój ma byc zagiety w ksztalt koryt¬ kowy, a os podluzna zgieta wedlug odpo¬ wiedniej krzywizny, jest doprowadzana do walców z bebna 1 i przechodzi przez np. szesc opraw walcowych 2, 3, U, 5, 6 i 7, z których kazda zawiera przynajmniej je¬ dna pare walców, które kolejno zaginaja tasme w celu nadania jej przekrojowi za¬ danego ksztaltu, na przyklad, jak widac na rysunku, ksztaltu korytka, którego dno jest faliste lub rowkowane, a konce scia¬ nek zagiete do wewnatrz dla usztywnie¬ nia. Pierwsze trzy oprawy 2 — U sa nie¬ ruchome, lecz ostatnie trzy oprawy 5—7 walców sa tak osadzone, ze moga sie posu¬ wac poprzecznie do kierunku ruchu tasmy oraz przechylac sie pod katem stosownie do nastawionego polozenia przesuwnego, jak widac na fig. 2. Sa one np. osadzone na czopach 8, 9 i 10, umocowanych na su¬ wakach 11, 12 i 13, dzieki którym moga byc przesuwane w kierunku poprzecznym.Dwie oprawy 5 i 6 sa przy tym zaopa¬ trzone w wystepy H, 15, osadzone na nie¬ ruchomych czopach 16, 17, tak ze podczas ruchu poprzecznego tych opraw wahaja sie one po torze lukowym, wskutek czego zo¬ staja przechylone do zadanych polozen.Trzecia oprawa 7 jest podobnie urzadzo¬ na. Poniewaz jednak ruch wahadlowy jest — 2 —wiekszy od pozostalych dwóch ruchów, o- prawa ta nie jest osadzona na czopie, lecz zaopatrzona w wystep 18, na którym jest osadzona rolka 19, przesuwajaca sie w pro¬ wadnicy kciukowej 20.Umiej scowianie i wahanie tych opraw walców jest dokonywane przez szereg tarcz kciukowych 21, 22, 23, osadzonych na trzech pionowych walach 24, 25 i 26 w tyle maszyny, Kazda tarcza kciukowa za¬ wiera szereg kciuków 27 — 42 mniej wie¬ cej o ksztalcie wycinka, osadzonych chwiejnie, jak widac na rysunku. W ten sposób liczne kciuki na kazdym wale two¬ rza spirale i zazebiaja sie ze zlobkowanym przyrzadem popychajacym 43, posiadaja¬ cym szereg rolek 44, osadzonych w lozys¬ kach 45, przesuwajacych sie w szczelinach 46 i nastawianych w ten sposób wzgledem siebie i kciuków, tak ze przez nastawienie i ustalenie rolek z ich lozyskami w kaz¬ dym zadanym polozeniu, kciuki udzielaja przesuwnym oprawom walców niezbedny ruch poprzeczny, odpowiednio do wyzna¬ czonej krzywej, jaka ma byc nadana po¬ dluznej osi korytka. Polozenie rolek 44 jest najkorzystniej wyznaczane przez prety rozporowe 47, umieszczone w szczelinach 46 miedzy lozyskami 45 rolek i zamkniety¬ mi koncami tych szczelin. Do umocowywa¬ nia lozysk w ich nastawionym polozeniu sluza zaciski 60. Kciuki i narzady naciska¬ jace sa tak nastawione, ze na suwak 43 jest wywierany zrównowazony nacisk.Kazdy narzad naciskajacy jest polaczony z suwakami 11, 12 i 13 za, pomoca draz¬ ków 48, przy czym kazdy z tych narzadów styka sie z kciukami podczas powrotnego posuwu dzieki sprezynie lub sprezynom 49, lub tlokowi pneumatycznemu (nie przedstawionemu na rysunku). Przy za¬ stosowaniu tloka pneumatycznego sluzace do uruchomiania go powietrze moze byc regulowane przez zawór, który w okres¬ lonych przerwach doprowadza sprezone powietrze.Naped walców w trzech oprawach 5, 6, 7 dokonywany jest w taki sposób, aby nie byl przerywany przez ruchy poprzecz¬ ne i wahadlowe. Moze to byc zapewnione np. przez polaczenie kazdego walca w po¬ wyzszych oprawach z krótkim walkiem 50, posiadajacym sprzegla przegubowe 51 na kazdym koncu, dzieki którym walec jest polaczony z walem przenoszacym 52, przesuwajacym sie swobodnie w skrzynce mechanizmów 53 i zaopatrzonym w male kolo zebate 54, stale zazebiajace sie z dru¬ gim kolem zebatym 55, osadzonym obroto¬ wo w tej skrzynce i napedzajacym wal 57 za pomoca kól zebatych 56. W ten sposób wal przenoszacy moze sie przesuwac po¬ przecznie wraz z walcami, skoro te poru¬ szaja sie w kierunku poprzecznym, pod¬ czas gdy waly 50 pozwalaja walcom wa¬ hac sie wraz z oprawami, nie przeszka¬ dzajac napedowi.Tarcze kciukowe 21, 22, 23 sa nape¬ dzane przez kola zebate 58 i wal 59, któ¬ ry jest polaczony w odpowiedni sposób (nie przedstawiony na rysunku) z walem 57, napedzajacym walce, ksztaltujace po¬ przeczny profil, tak ze tarcze kciukowe i walce sa napedzane synchronicznie.Fig. 4 — 9 przedstawiaja typowe prze¬ kroje tasmy metalowej, zagietej za pomo¬ ca opisanego wyzej urzadzenia. Tasme wprowadza sie w jednym koncu maszyny, po czym najpierw ja splaszcza sie, a na¬ stepnie stopniowo zgina, nadajac jej prze¬ krojowi zadana postac ostateczna, która w przedstawionym przykladzie tworzy ko¬ rytko o sciankach bocznych, zagietych do wewnatrz, i rowkowanym lub falistym denku, przy czym tasme równoczesnie zgi¬ na sie podluznie w celu nadania jej zada¬ nej krzywizny.Przez utrzymywanie opraw 5, 6 i 7 w stalym polozeniu, krzywizna osi podluznej, do jakiej zgina sie utworzone w ten spo¬ sób korytko, posiada postac prosta, lecz zmieniajac polozenie tych opraw przy po- — 3 —mocy mechanizmów kciukowych i popy¬ chajacych podczas przechodzenia tasmy przez walce, profil osi podluznej korytka mozna zginac, nadajac mu ksztalt zlozo¬ nej krzywej o kazdej postaci w pewnych dopuszczalnych granicach. Praca urza¬ dzenia polega na tym, ze tasme poddaje sie dzialaniu walców, znajdujacych sie w polozeniu, wskazanym na fig. 1, tak dlugo, dopóki tasma ta siega od oprawy 2 do o- prawy 7, w których odbywa sie proces do¬ ciskania. Nastepnie przesuwa sie oprawy 5, 6 i 7 dla nadania zadanej krzywizny po¬ dluznej osi tasmy, podczas gdy posuwa¬ nie tasmy odbywa sie nadal, az powstanie zadany odcinek zagietego i zgietego profi¬ lu korytkowego. Odcinek ten nastepnie odcina sie od reszty tasmy. Wytwarzanie tego odcinka stanowi cykl dzialania ma¬ szyny. Do wskazywania poczatku i konca kazdego cyklu sluzy wskazówka z tarcza (nie uwidoczniona na rysunku), napedza¬ na od walu 57.Jedna z najwazniejszych zalet tej ma¬ szyny jest znaczna oszczednosc na mate¬ riale, która jest wynikiem uprzedniego u- formowania i zginania materialu tasmo¬ wego, co pozwala na odciecie odcinka o wlasciwej dlugosci. Inne zalety wynikaja z powyzszego opisu. PL