Sposób, bedacy przedmiotem niniejsze¬ go wynalazku, ma na celu usuniecie mi¬ gotania obrazów. Wynalazek dotyczy mia¬ nowicie sposobów i urzadzen do skladania i rozkladania obrazów oraz do wytwarza¬ nia impulsów synchronizacyjnych. Wy¬ jasnienia, jak powstaje wrazenie migota¬ nia i w jaki sposób mozna je usunac we¬ dlug wynalazku, sa podobne ponizej przy pomocy fig. 1 rysunku.Obraz 1 byl rozkladany dotad, jak to przedstawia fig. la, wzdluz przylegaja¬ cych wzajemnie wierszy, zaznaczonych na fig. la za pomoca strzalek. Kazdy ele¬ ment obrazu jest odtwarzany jeden raz w ciagu jednego rozkladania danego obrazu.Przy rozkladaniu 25 obrazów na sekunde momenty wyswietlenia danego elementu obrazu przedzielone sa ciemna pauza, trwajaca x/25 czesc sekundy.Na fig. Ib przebieg skladowej piono¬ wej rozkladania obrazu wedlug znanego sposobu przedstawia krzywa 3. Dowolny punkt obrazu, np. punkt 2, fig. la, jest wyswietlany z przerwami, wynoszacymi czas t = 1j25 sek. Nasuwa sie tu mysl skrócenia ciemnych przerw, a wiec zmniej¬ szenia migotania przez nadanie przebie¬ gowi skladowej pionowej takiego ksztal¬ tu, aby dany element obrazu, wzglednie jego najblizsze otoczenie, wyswietlane by¬ lo czesciej, niz jeden raz na kazde rozlo¬ zenie obrazu.Krzywa i, przedstawiona na fig. Ib,czyni zadosc temu wymaganiu, poniewaz kazdy element obrazu jest wyswietlany tu dwa razy na kazde rozlozenie obrazu, to znaczy z przerwami, wynoszacymi 1/50 sek. Mozna oczywiscie, jak to przedstawia krzywa 5, skrócic jeszcze bardziej prze¬ rwy, wykonywujac przy rozkladaniu 25 o- brazów na sekunde 75 relaksacyj w kie¬ runku pionowym. Kazdy element obrazu wyswietlany jest wówczas trzy razy na jedno rozlozenie obrazu, z przerwami trwajacymi kazda tylko Vs czesc przerwy, stosowanej obecnie. W ten sposób wraze¬ nie migotania byloby moze usuniete w zu¬ pelnosci.Takie powiekszenie skladowej piono¬ wej predkosci rozkladania obrazu musi byc oczywiscie okupione rozszerzeniem wstegi czestotliwosci, potrzebnej do tele¬ wizyjnego przesylania obrazów. Jezeli mianowicie liczba wierszy rozkladanych w kazdym pelnym okresie obrazowym po¬ zostaje bez zmiany, to krzywa J* fig. Ib nie oznacza nic innego, jak powiekszenie liczby obrazów rozkladanych na sekunde z 25 na 50, a krzywa 5 nawet potrojenie tej liczby; jednakze odpowiednie posze¬ rzenie wstegi czestotliwosci, wzglednie zmniejszenie czasu rozkladania jednego elementu obrazu nie da sie juz osiagnac.Mozna tu sobie przeto radzic rozkladajac przy czestotliwosci obrazowej 50 za pier¬ wszym razem wiersze 1, 3, 5, 7 itd. az do 179 (krzywa V fig. Ib), przy drugim zas cyklu wiersze 2, 4, 6, 8 az do 180. Psy¬ chologiczny proces zlewania sie obrazów odtwarzanych z przerwami, przy czesto¬ tliwosci wiekszej od okreslonej powodu¬ je u obserwatora nie tylko wrazenie, ze obraz na obszarze wszystkich 180 wier-. szy nie migoce i ze jest reprodukowany pelna liczba elementu obrazu, lecz ponad¬ to otrzymuje sie jeszcze ten skutek, ze po-, mimo niezupelnej koincydencji dwóch re¬ produkowanych obrazów, które wszak ni¬ gdy nie pokrywaja sie dokladnie, lecz przesuniete sa wzgledem siebie o szero¬ kosc jednego wiersza, oko reagujac na o- toczenie elementu obrazu otrzymuje wra¬ zenie dostatecznie czestego powtarzania sie kazdego punktu obrazu.Nieczulosc oka na niedokladnosc polo¬ zenia mozna wyzyskac nadajac elemento¬ wi odtwarzanemu obrazu wieksze wymia¬ ry w kierunku poprzecznym do wierszy, np. nadajac mu ksztalt prostokata 2' (fig. la), wysokiego na dwa wiersze, ale sze¬ rokiego tylko na szerokosc jednego ele¬ mentu. W ten sposób mozna wywolac wra¬ zenie nakladania sie na siebie wierszy i otrzymac zarazem dwa razy silniejsze oswietlenie kazdego elementu obrazu w po¬ równaniu z oswietleniem elementów od¬ twarzanych sposobami znanymi.Zastosowanie sposobu wedlug wyna¬ lazku niniejszego usuwa migotanie i to zarówno w nadajniku jak i w odbiorniku.Najpierw opisany bedzie nadajnik obra¬ zów filmowych. Moze on byc zaopatrzony badz w urzadzenie przesuwajace film ru¬ chem jednostajnym, badz w urzadzenie przesuwajace film ruchem przerywanym.Na fig. 2a cyfra 6 oznaczony jest film w czterech róznych fazach swego ruchu; przesylany obraz 7 jest wedlug 6a w po¬ lozeniu takim, iz dolny jego brzeg lezy na srodkowej linii 8 odwzorowujacego ukla¬ du optycznego. Na fig. 2b przedstawiony jest rzut boczny przynaleznego nadajni¬ ka filmowego. Film 6 wspólpracuje tu z bebnem zwierciadlowym 9, przy czym kie¬ runek obrotu tego bebna jest tak dobra¬ ny, ze w stosunku do kierunku przesuwa¬ nia filmu obrazy otworów obrazowych tarczy 10 wydaja sie biec w strone prze¬ ciwna niz ruchomy film. Beben zwiercia- dlowy, robiacy 150 obrotów na minute, posiada np. 10 zwierciadel. Wówczas o- braz tarczy Nipkowa 10 przesuwa sie wzdluz filmu w sposób przedstawiony za pomoca ciagu krzywych 11. W fazie 6b caly jeden obraz filmowy zostal juz prze- — 2 —to jeden raz rozlozony na 90 wierszy; po¬ miedzy 6b i 6c zostaje on jeszcze raz roz¬ lozony na 90 wierszy, poniewaz w miedzy¬ czasie dzieki ruchowi bebna zwierciadlo- wego wiazka rozkladajaca wykonala skok 12 poprzez film, znalazla sie znowu u do¬ lu obrazu i znowuz rozlozyla go przed doj¬ sciem do fazy 6c wskutek wzajemnego ru¬ chu wiazki i filmu.Pomiedzy 6a i 6c caly obraz 7 przesu¬ nal sie wlasnie poprzez srodkowa linie 8 ukladu optycznego.Dzieki wspólpracy z bebnem zwiercia- dlowym, przedstawionym na fig. 2b, moz¬ na tez osiagnac latwo rozlozenie obrazu wiecej niz dwukrotne, np. trzy i cztero¬ krotne, jezeli wymiarom urzadzenia nada sie inne odpowiednie wartosci.Nadajnik, w którym ruch filmu jest przerywany, jest przedstawiony na fig. 3.Za pomoca urzadzenia ze znanym z tech¬ niki kinematograficznej krzyzem maltan¬ skim film przesuwa sie tylko podczas zmiany obrazu, ale wówczas t)d razu o ca¬ la dlugosc obrazu. Podczas rozkladania obrazu, to znaczy w ciagu 1/25 czesci se¬ kundy, obraz stoi nieruchomo i jest od¬ wzorowywany wówczas na 90-wierszowej tarczy ze spiralnie rozmieszczonymi otwo¬ rami za pomoca ukladów optycznych 13, li. Tarcza wykonywa 3000 obrotów na minute, obraca sie przeto w ciagu czasu rozkladania jednego obrazu 2 razy. W ten sposób lampa fotoelektronowa 15, umiesz¬ czona poza tarcza 10, rejestrowalaby 90-wierszowy obraz dwa razy z rzedu, gdyby nie zostal on przesuniety np. o je¬ den wiersz. Osiaga sie to za pomoca plyt¬ ki szklanej 16, o grubosci mniej wiecej 5 tnm, poruszanej np. za pomoca przekaz¬ nika polaryzowanego 17 tam i z powro¬ tem pomiedzy dwoma zderzakami 18 i 19.Jezeli plyta 16 jest utrzymywana raz w jednym raz w drugim ze swych polozen granicznych w ciagu calego obrotu tar¬ czy 10, to obraz filmu 6 przesuwa sie wówczas na tarczy 10 w kierunku piono¬ wym, to znaczy w kierunku promienia tarczy o odcinek nastawny, równy szero¬ kosci jednego wiersza. Przekaznik jest wzbudzany synchronicznie pradem zmien¬ nym, poruszajacym silnik tarczy, ewen¬ tualnie poprzez przesuwnik fazowy; na¬ stawia sie go przy tym w ten sposób, aby plytka 16 byla przewracana w ciagu cza¬ su krótszego, niz czas rozkladania jedne¬ go wiersza. Takze i takie urzadzenie moz¬ na wykonac w ten sposób, aby otrzymac trzy — lub czterokrotne rozlozenie obrazu.Opisane urzadzenie z tarcza o spiral¬ nie rozmieszczonych otworach i z przery¬ wanym ruchem filmu posiada jednak te duza wade, iz czas, którego potrzebuje uzywane zwykle urzadzenie z krzyzem maltanskim, jest dla celów telewizji zbyt dlugi, wynosi on mianowicie 1/100 sekun¬ dy, czyli czas rozkladania okolo 45 wier¬ szy. Ponizej opisane urzadzenie wedlug wynalazku z tarcza o podwójnym spiral¬ nym szeregu otworów nie ma tej wady.Fig. 3a przedstawia 6 faz pionowego jednostajnego ruchu filmu, fig. 3b zas — tarcze o dwóch spiralnych szeregach otwo¬ rów.Wysokosc spirali podwójnej odpowia¬ da dokladnie wysokosci jednego obrazu filmowego (wzglednie obrazu filmowego + pasek synchronizacyjny, fig. 4). Ruch tarczy posiada, jak to przedstawia fig. 3b, kierunek taki, iz slady wiazki wedruja w góre, jezeli obraz przesuwa sie w dól.Tarcza wedlug fig. 3b obraca sie w czasie przesuniecia filmu o jeden obraz dwa razy dookola siebie, to znaczy wyko¬ nywa 3000 obrotów na minute przy cze¬ stotliwosci obrazowej 25 na sekunde.Na fig. 3a przedstawiony jest dla wiekszej wyrazistosci przebieg rozklada¬ nia tylko na 6 wierszy; widac z niej, ze jezeli otwory spirali rozmieszczone sa w sposób ciagly i ruch filmu jest ciagly, a ostatni otwór jednej spirali oraz pierwszy — 3 —otwór drugiej posiadaja równe odleglosci od srodka, to zachodzi przedstawione na fig. 1 rozkladanie filmu z odpowiednim przesuwaniem wierszy w 2X90 wierszach.Wystarcza wtedy jeszcze tylko zaciem¬ niac synchronicznie z biegiem tarczy badz górna badz dolna spirale za pomoca od¬ powiedniej wirujacej przeslony lub mi¬ gawki szczelinowej.Wirujaca przeslona nie potrzebuje ro¬ bic wiecej niz jeden pelny obrót na kazda zmiane obrazu, to znaczy w danym wypad¬ ku tylko 1500 obrotów na minute. Posia¬ da ona postac taka, jak przedstawiona na fig. 3c i biegnie w tym samym kierunku, co tarcza Nipkowa. Celowe jest polacze¬ nie z ta przeslona nieprzezroczystego ra¬ mienia 65, zaklinowanego sztywno na tej samej osi i przecinajacego periodycznie swiatlo pomiedzy tarcza Nipkowa a lam¬ pa fotoelektronowa raz na kazda zmiane obrazu, w celu nadania impulsu synchro¬ nizacyjnego. Najlepiej jest, aby zaciem¬ nienie trwalo okolo 5 do 10 elementów o- brazu. Celowe jest tez sztywne sprzeze¬ nie przeslony 6b i tarczy Nipkowa za po¬ moca srodków mechanicznych, a jeszcze lepiej elektrycznych. Sprzezeniem elek¬ trycznym moze byc polaczenie pomiedzy uzwojeniami stojanów obu silników syn¬ chronicznych, z których jeden napedza tarcze, drugi zas przeslone. Dla ulatwie¬ nia pracy nadajnika polecenia godnym jest tez zastosowanie stroboskopu, zlozo¬ nego np. z dwóch seryj lamp jarzenio¬ wych, z których jedna rozblyskuje 3000 razy na minute w obwodzie silnika tarczy Nipkowa, druga zas — 1500 razy na mi¬ nute w obwodzie silnika przeslony.Przedstawione na fig. 3 zwierciadlo wklesle 20 i zródlo swiatla 21, oswietla¬ jace otwór czworokatny w przeslonie 22 poprzez kondensor 23, sluzy do wytwarza¬ nia impulsów synchronizacyjnych wedlug znanego sposobu dodatkowego oswietlania obrazu. Za pomoca zwierciadla 20 i so¬ czewki li tworzy sie na tarczy Nipkowa obraz otworu przeslony 22 o powierzchni nieco mniejszej niz dzialka spirali tarczy 10, przy czym natezenie tego oswietlenia dodatkowego zostaje wyregulowane za po¬ moca opornika 2k przy lampie 21 w ten sposób, iz przy przejsciu otworu tarczy w strefe nie oswietlonego brzegu obrazu 10' nastepuje wskutek znikniecia oswie¬ tlenia dodatkowego skok naswietlenia lampy fotoelektronowej wyregulowany za¬ leznie od potrzeby.Na fig. 4 przedstawiony jest podzial pola obrazu 10 na tarczy ze spiralnym ukladem otworów; widac z niej, ze oswie¬ tlona czesc 10' jest w kierunku obu wspól¬ rzednych nieco mniejsza, niz dzialka tar¬ czy. W ten sposób powstaje pasek 25, zu¬ pelnie pozbawiony swiatla, który wzbu¬ dza impulsy synchronizacyjne automatycz¬ nie i o wlasciwej fazie.Za pomoca tarcz Nipkowa, obiegaja¬ cych dwa razy na jeden obraz, nie mozna wytworzyc impulsu obrazowego w sposób wedlug fig. 4, poniewaz wytworzone zo¬ stalyby wówczas dwa takie impulsy na kazdy obraz. W tych przypadkach wska¬ zane jest zastosowanie przeslony 25', wi¬ rujacej pomiedzy lampa fotoelektronowa 15 a tarcza 10 z szybkoscia 25 obrotów na sekunde i odcinajacej raz na zmiane obra¬ zu cale swiatlo od lampy fotoelektrono¬ wej.Do przeprowadzania takiego synchro¬ nizowanego nadawania potrzebny jest wzmacniacz, dostarczajacy napiecia pro¬ porcjonalnego do oswietlenia lampy 15 niezaleznie od czasu trwania takich czy innych stanów oswietlenia. Mozna to o- siagnac calkowicie za pomoca wzmacnia¬ cza czestotliwosci nosnej. W prostszy spo¬ sób mozna to osiagnac stosujac wzmac-. niacz wedlug niniejszego wynalazku, przedstawiony na fig. 5.Wzmacniacz ten, który moze byc okre¬ slony jako wzmacniacz dwudrogowy, skla- — 4 —da sie ze sprzezonych równolegle dwóch wzmacniaczy, z których jeden jest wzmac¬ niaczem oporowopojemnosciowym (RC) i wzmacnia czestotliwosc od 25 herców wzwyz (wzmacniacz górno-przepustowy), podczas gdy drugi (wzmacniacz dolno- przepustowy) wzmacnia tylko skladowa pradu stalego i czestotliwosci do 10 her¬ ców. Na fig. 5 przedstawiony jest wzmac¬ niacz górno-przepustowy 26 znanego ty¬ pu. Sklada sie on z czterech lamp, posia¬ dajacych duza stromosc charakterystyki i stosunkowo maly opór anodowy, wyno¬ szacy 5000 omów w stopniach pierwszych i 1000 omów w stopniach nastepnych; napiecie wyjsciowe jest odprowadzane z niego przewodem 28 poprzez kondensator 27, to znaczy bez skladowej stalej. Druga czesc wzmacniacza, to jest wzmacniacz dolno-przepustowy Si, posiada tylko dwie lampy, poniewaz moze on byc zaopatrzo¬ ny w bardzo wielkie oporniki anodowe 29 (1 megom). Azeby móc pracowac z uzie¬ mionymi katodami stosuje sie pewne spe¬ cjalne polaczenia, których celem jest u- mozliwienie przez zastosowanie szczegól¬ nie wielkiej baterii siatkowej 30 zastoso¬ wania dzielnika napiecia 29J31 dla kazdej lampy, z którego moznaby czerpac potrzeb¬ ne napiecie poczatkowe dla lamp katodo¬ wych wzmacniacza. Strata wzmocnienia, spowodowana przez ten rodzaj napiecia, jest tym mniejsza, im bardziej napiecie poczatkowe 30 przewyzsza napiecie ano¬ dy 32. W praktyce jest rzecza celowa za¬ stapienie obu bateryj przez stabilizatory jarzeniowe 30'. Na przewodzie 33 otrzy¬ muje sie skladowa stala i bardzo niskie czestotliwosci obrazowe. Calkowite wzmoc¬ nienie wzmacniacza górno-przepustowego 26 nastawia sie na wartosc równa wzmoc¬ nieniu wzmacniacza dolno-przepustowego Si. Nastawienia tego nie potrzeba juz póz¬ niej podczas pracy zmieniac, a rozklad ja¬ snosci obrazów przesylanych jest odtwa¬ rzany prawidlowo.Odtwarzacz, np. lampa telewizyjna 35, pracuje wówczas w nastepujacym typo¬ wym ukladzie polaczen.Katoda zarowa 36 musi byc uziemio¬ na. Siatka rozrzadcza 37 jest dolaczona jak zwykle do doprowadzenia pradu zmiennego 28 poprzez kondensator siat¬ kowy 38 i pobiera napiecie poczatkowe poprzez opornik roboczy 39 i gladzik iO, ii z baterii napiecia poczatkowego i2. Do punktu opornika siatkowego 39, przeciw¬ leglego siatce, przylaczone jest wprost do¬ prowadzenie 33 wzmacniacza dolno-prze¬ pustowego. Opornik iS, wbudowany we wzmacniacz dolno-przepustowy, posiada równa wielkosc jak opornik H i zapew¬ nia wolne od dzialan wstecznych naklada¬ nie napiecia odbieranego na lokalne napie¬ cie poczatkowe. Napiecie poczatkowe na¬ stawia sie raz na zawsze na dzielniku na¬ piecia 31 w ten sposób, ze przy calkowi¬ tym zniknieciu swiatla poza tarcza Nip- kowa 10 równiez i wiazka lampy odbior¬ czej zostaje calkowicie stlumiona.Dzialanie zespolu wzmacniaczy górno- przepustowego i dolno-przepustowego we¬ dlug wynalazku mozna wyjasnic rozwaza¬ jac przebiegi jakie w tych wzmacniaczach zachodza podczas przesylania okreslonych schematycznych obrazów; okaze sie wów¬ czas zawsze, ze zespól ten jest w stanie przekazywac poprawnie wszystkie mozli¬ we odcienie obrazu. Wzmacniacz taki wedlug fig. 5 daje sie przeto zastosowac i w stacji wedlug fig. 3 i fig. 4 z optycz¬ nym wytwarzaniem impulsów synchroni¬ zacyjnych.Odbiór obrazów rozkladanych wedlug fig. la wymaga tez wytworzenia i w od¬ biorniku takiegoz przesuwania wierszy.Przy odbiorze za pomoca optycznych skladaczy mozna przesuwac wiersze wzgle¬ dem siebie wedlug wynalazku w ten sam sposób i za pomoca takich samych plytek, jak plytka 16 nadajnika, przedstawiona na fig. 3. Trudniej jest przesuwac wier- — 5 —sze przy zastosowaniu w odbiorniku wiaz¬ kowej lampy katodowej.Fig. 6 przedstawia zasadnicze rozwia¬ zanie zagadnienia wytwarzania i usuwa¬ nia podczas skladania jednego obrazu na¬ piecia poczatkowego na pionowych plyt¬ kach odchylajacych wiazkowej lampy ka¬ todowej o wysokosci mniej wiecej 1/200 najwyzszego napiecia odchylajacego przy zastosowaniu tyratronu. Normalny gene¬ rator obrazowych drgan odchylajacych, majacy uklad przeciwsobny, przedstawio¬ ny jest w kreskowanym prostokacie ii- Osobna lampa, potrzebna do wytworzenia przesuwania grup wierszy, jest oznaczo¬ na liczba 45 i jest polaczona z generato¬ rem UU, jak równiez z odbiornikiem 46.Anoda lampy 45 jest przylaczona poprzez opór wysokoomowy 47 do punktu odbiorni¬ ka o potencjale stalym mniej wiecej 200 woltów. Siatka rozrzadcza lampy 45 otrzy¬ muje przy tym za posrednictwem oporni¬ ka 48 ujemne napiecie poczatkowe o ta¬ kiej wartosci, aby przy napieciu anodo¬ wym wynoszacym 200 woltów jeszcze nie mógl nastapic zaplon lampy. Siatka lam¬ py 45, sluzacej do przesuwania wierszy, jest polaczona z odbiornikiem 46 tak sa¬ mo jak siatka rozrzadcza lampy relaksa¬ cyjnej 49. Obie siatki, polaczone równo¬ legle, otrzymuja przeto impulsy zmiany obrazu z odbiornika 46.Jednakze wedlug wynalazku równiez i anoda lampy 45 jest sprzezona z napie¬ ciem zmiennym przyrzadu 44; jest ona mianowicie bezposrednio polaczona z pio¬ nowa plytka odchylajaca 53 wiazkowej lampy telewizyjnej 54 poprzez filtr wiel¬ kiej czestotliwosci, skladajacy sie z kon¬ densatorów 50, 51 i opornika 52. Plytka odchylajaca 53 otrzymuje, jak to widac z rysunku, impuls ujemnego znaku, ilekroc kondensator 56 zostaje rozladowany po¬ przez lampe 49. Czas trwania tego impul¬ su jest równy czasowi trwania powrotu wiazki (rzad wielkosci — jeden okres cze¬ stotliwosci wierszowej); odpowiednio do tego filtr 50, 51, 52 nalezy obliczyc tylko dla czestotliwosci wierszowej (5000 cm — 10 000 omów).Pod wplywem lacznego dzialania im¬ pulsu anodowego i siatkowego wyladowa¬ nie w tyratronie 45 przebiega w czasie w sposób pozadany.Fig. 7 przedstawia te procesy; na osi czasu t odlozone sa w dól krótkotrwale impulsy wygaszania 57 obwodu anodowe¬ go 45, regulowane co do czasu trwania za pomoca filtru 50, 52, podczas gdy ku gó¬ rze odlozone sa impulsy zaplonu 58, przy¬ chodzace do siatki. Z fig. 7 mozna latwo odczytac nastepujacy przebieg zjawiska.Impulsy zaplonu na filtrze 50)52 nale¬ zy nastawic jaknajwczesniej. Poniewaz impulsy zaplonu "trwaja dluzej, niz wy¬ tworzone lokalnie impulsy wygaszania anody, przeto tyratron 45 musi byc zapa¬ lony przy pierwszej grupie a impulsów, impuls bowiem wygaszenia 57 juz sie skonczyl, gdy impuls zaplonu 58, przycho¬ dzacy z nadajnika, jeszcze trwa. Rozpo¬ czyna sie przeto wyladowanie swietlace, które trwa nadal pod wplywem napiecia stalego i posiada natezenie pradu, okreslo¬ ne przez opór opornika dodatkowego 57 i opornika 59, przy czym na oporniku 59 wytwarza sie napiecie dodatnie, udziela¬ jace plytce 53 potrzebnego niewielkiego stalego napiecia odchylajacego, które pod¬ nosi cala siatke obrazowa o szerokosc jed¬ nego wiersza. Gdy tylko to nastapilo, przy¬ rzad 4-4 relaksuje w ciagu 1/50 sek. = 90 wierszy. Przy tym powstaje automatycz¬ nie miejscowy impuls wygaszania anody 57b. Tyratron 45 musi zgasnac, gdy tylko napiecie anodowe spadnie chocby na jedna chwile ponizej 200 woltów. W ten sposób wyregulowany zostaje impuls wygaszania.Prad w tyratronie znika, przy czym do chwili impulsu c, fig. 7, znika tez i napie¬ cie poczatkowe na 59, tak iz cale powtór¬ ne skladanie odbywac sie musi bez istnie- — 6 —jacego dotychczas dodatniego napiecia po¬ czatkowego na plytce 53, to jest przy siat¬ ce obrazu, przesunietej w dól o szerokosc jednego wiersza.Opisany sposób przesuwania wierszy moze byc tez zastosowany bez trudnosci i do nadajnika z wiazkowa lampa katodo¬ wa, np. do ikonoskopu.Jezeli do odbioru stosuje sie superhe- terodyne z prostownikiem na wyjsciu, to mozna zastosowac uklad polaczen, przed¬ stawiony na fig. 8, w którym przesylana jest równiez i skladowa stala. Ultraau- dion 60 wytwarza na swym oporze robo¬ czym 61 wyprostowane napiecia, odfiltro¬ wane przez dzialanie kompensacyjne bliz¬ niaczej siatki z czestotliwosci nosnej; jest on polaczony bezposrednio galwanicznie z siatka rozrzadcza 37 lampy wiazkowej.Do nastawiania wlasciwej wartosci sza¬ rosci sluzy dzielnik napiecia 63 baterii 62, którego zaczep jest polaczony z katoda 36 lampy wiazkowej. Jezeli katoda jest jesz¬ cze oprócz tego uziemiona dynamicznie poprzez kondensator 64, to zastosowanie takiego ukladu wyjsciowego w odbiorniku umozliwia przesylanie równiez i sklado¬ wych stalych jasnosci obrazu. Koniecznym jest jednak przy tym, aby anoda 65 lam¬ py telewizyjnej posiadala potencjal wyz¬ szy niz ziemia. W ten sposób jednak rów¬ niez i plytki odchylajace oraz sama wiaz¬ ka katodowa otrzymuja taki sam poten¬ cjal dodatni wzgledem ziemi. Wedlug wy¬ nalazku na zewnetrzna powierzchnie rury naklada sie metalowa okladzine 67 i uzie¬ mia sie ja bezposrednio, poniewaz tylko w ten sposób mozna zapobiec poruszaniu sie wiazki promieni katodowych przy zbli¬ zaniu do lampy uziemionych przewodni¬ ków.W celu rozbicia siatki obrazowej na grupy mozna zastosowac wedlug wynalaz¬ ku poza opisanym sposobem jeszcze dwa sposoby synchronizacji, z których jeden jest sposobem synchronizacji na odleglosc, drugi zas sposobem synchronizacji miej¬ scowej.Sposób skladania obrazu objasniony jest jeszcze raz w zwiazku z fig. 9, przed¬ stawiajaca pole obrazu. Skladanie zaczy¬ na sie od górnego brzegu wzdluz wierszy r, 3(, 5' itd., az do wiersza 179'. 7a%X2JL potem ten sam obraz musi byc zlozony jeszcze raz z góry na dól, ale z przesunie¬ ciem o jeden wiersz. Skladanie musi prze¬ to zaczynac sie od wiersza 2', po czym na¬ stepuja wiersze 4', 6' itd. az do wiersza 180', na dolnym brzegu pola obrazu.Fig. 10 przedstawia przebieg sklado¬ wej pionowej np. wiazki promieni kato¬ dowych odbiornika, rozkladajacej wedlug fig. 9. Krzywa 69 odpowiada wierszom r — 179', krzywa 70 — wierszom 2' — 180'. Punkty 71 i 72 sa punktami zaplonu tyratronu, wytwarzajacego drgania re¬ laksacyjne. Punkty 73 i 7U sa punktami wygasania tegoz tyratronu. Jezeli drgania relaksacyjne sa wytwarzane w znany spo¬ sób za pomoca kondensatora relaksacyj¬ nego, przylaczonego do anody i katody ty¬ ratronu i ladujacego sie liniowo poprzez wielki opór do napiecia dodatniego, to chwila zaplonu 71 musi nastapic wedlug wynalazku o jeden okres wiersza wczes¬ niej niz chwila srodkowa pomiedzy obu impulsami 72 i 75, aby powstala relaksa¬ cja wedlug fig. 10.Sposób ten polega przeto na wysyla¬ niu impulsów anizochronicznych. Jest on objasniony za pomoca fig. 11.Na fig. 11 przedstawiona jest kolej¬ nosc nastepstw impulsów zaplonu, dopro¬ wadzanych do siatki tyratronu rozladowu¬ jacego. Impulsy 76 i 77 sa oddzielone od siebie odstepem czasu wynoszacym 1/25 se¬ kundy przy czestotliwosci obrazów 25 na sekunde. Impuls 79, oznaczony na rysunku kreskami, lezalby dokladnie posrodku mie¬ dzy impulsami 76 i 77. Przy stosowaniu go, przesuniecie wierszy nie mialoby miej¬ sca. Wedlug wynalazku zamiast tego im- — 7 —pulsu wysyla sie impuls 78, który wyste¬ puje o czas tz, to jest o jeden okres wier¬ sza wczesniej. W ten sposób osiaga sie to, ze tyratron wzbudza sie wczesniej i punkt zaplonu 71, fig. 10, lezy dokladnie o sze¬ rokosc jednego wiersza wyzej, nizeli punkt 72 lub 75 drugiej grupy.Doswiadczenia, robione nad takim ani- zochronicznym wytwarzaniem zaplonu, da¬ ly wynik zupelnie jednoznaczny, a miano¬ wicie, ze tyratrony, zastosowane wedlug fig. 12, daja dokladnie krzywa, przedsta¬ wiona na fig. 10. Co prawda w obwodzie rozladowania kondensatora relaksacyjnego 80 musi byc umieszczony przed anoda 81 tyratronu opornik opózniajacy 82 o opor¬ nosci mniej wiecej 10 do 30 omów; bez tego opornika jest rzecza niemozliwa o- trzymanie równomiernych, nadajacych sie do rozrzadu wyladowan. Opornikowi 82 nadaje sie wedlug wynalazku taka opor¬ nosc, aby proces rozladowania trwal tak dlugo lub nieco dluzej, niz jeden okres czestotliwosci wierszowej. Oczywiscie wprowadzenie tego dodatkowego opornika 82 zmusza do odpowiedniego podwyzsze¬ nia sily elektromotorycznej zródla napie¬ cia, zasilajacego tyratron 81.Co do ksztaltu impulsów wedlug fig. 11 nalezy zauwazyc co nastepuje.Poniewaz moment poczatkowy zaplo¬ nu musi byc zdefiniowany dokladniej, niz okres jednego wiersza, przeto celowym jest ksztalt impulsu, o czole tak stromym, aby maksimum impulsu zostalo osiagnie¬ te juz w ciagu ulamka czasu rozkladania jednego wiersza.Fig. 13a przedstawia impulsy, które maja za zadanie synchronizacje wierszy, czyli tak zwane impulsy wierszowe.Fig. 13b przedstawia impuls, majacy za zadanie synchronizacje obrazów, czyli tak zwany impuls obrazowy.Azeby mianowicie obie grupy impul¬ sów, wprowadzone z równymi amplituda¬ mi do tej samej fali, móc wydzielic, nale¬ zy im nadac rózne dlugosci. Poniewaz jed¬ nak jest juz mozliwym, np. przez zasto¬ sowanie sprzezen oporowo-kondensatoro- wych, lub jeszcze lepiej — jak to juz jest znane — przez zastosowanie transforma¬ torów rezonansowych, oddzielenie od sie¬ bie sygnalów, jezeli czasy ich trwania ma¬ ja sie do siebie zaledwie jak 1:10, przeto jest tez mozliwym zastosowanie do syn¬ chronizacji pionowej impulsu wedlug fig. 13b, którego calkowity czas trwania jest nie wiele co wiekszy, niz czas rozkladania jednego wiersza, a którego czolo trwa równie dlugo jak czolo impulsu krótszego, to jest impulsu wierszowego wedlug fig. 13a. Jedynie ze wzgledu na szybkosc wy¬ ladowania, mniejsza po stronie odbiorni¬ ka dzieki opornikowi 82 wedlug fig. 12, jest rzecza praktycznie celowa wydluzyc ogon impulsu 1 Sb bardziej, niz na prze¬ ciag okresu jednego wiersza, to jest na¬ dac impulsowi czas trwania równy czaso¬ wi trwania trzech lub czterech wierszy, a to dlatego, iz impuls ten ma zarazem wedlug wynalazku powodowac w odbior¬ niku stlumienie wiazki podczas biegu wstecznego.Fig. 14 przedstawia, jak mozna w pro¬ sty sposób wytwarzac tego rodzaju impul¬ sy za pomoca tarczy Nipkowa. Tarcza po¬ siada podwójna spirale otworów jak na fig. 3b. Wedlug wynalazku pewne okre¬ slone otwory tej tarczy nie przepuszcza¬ ja swiatla. Pole obrazu oznaczone jest liczba 83. Jest ono mniejsze od podzialki tarczy o pasek 84. Czesc 83 obrazu jest oswietlana przez dodatkowe zródlo swia¬ tla. Impulsy synchronizacyjne sa przeto wytwarzane wtedy i tylko wtedy, gdy rozkladane sa elementy czarnego paska 8U, poniewaz jedynie wówczas swiatlo jest odcinane od lampy fotoelektronowej. Nie jest ono natomiast odcinane podczas roz¬ kladania czesci 83, a to z powodu istnie¬ nia swiatla dodatkowego. Poza tym we¬ dlug wynalazku nie przepuszczajacymi — 8 —swiatla sa otwory 91' — 9i' oraz otwory 1', 2' i 3' \ otwór 180'. Podczas obrotu tar¬ czy w zaznaczonym na rysunku kierun¬ ku wysylane sa przeto dwa razy na kaz¬ dy obraz dlugie impulsy synchronizacyj¬ ne, które: 1) sa wzgledem siebie anizochroniczne o okres jednego wiersza, 2) posiadaja czas trwania czterech wierszy, 3) których czolo jest dokladnie takie same jak czolo impulsów wytwarzanych w celu synchronizacji wierszy. To ostatnie pochodzi stad, ze poprzednik zaczernione- go punktu swietlnego musi wlasnie prze¬ biegac dokladnie przez pasek 8A, pozba¬ wiony swiatla, zanim dolaczy sie don punkt ciemny. W ten sposób impuls wier¬ szowy przechodzi w swe przedluzenie, to jest w impuls zmiany obrazu. Przez prze¬ suniecie — zgodnie z wynalazkiem — gru¬ py 91' — 91+' wzgledem grupy 180', 1', 2', 3' zapewnione jest przeto anizochroniczne nadawanie impulsów wedlug fig. 11 z przesunieciem akurat o jeden okres wier¬ sza. Jasne jest, ze przy zastosowaniu kil¬ kakrotnego powtarzania rozkladania z przesunieciem wierszy o wiecej niz jeden okres, mozna osiagnac anizochroniczne impulsy o wlasciwym wyprzedzaniu o je¬ den wzglednie dwa okresy wierszy za po¬ moca tych samych srodków, np. za pomo¬ ca potrójnej spirali.Inny sposób wytwarzania sygnalów anizochronicznych przedstawiony jest na fig. 15. Polega on na zastosowaniu tarczy ze szczelinami 85, zaopatrzonej w nasad¬ ki 86 i 87, ustawione jednak w ten spo¬ sób, iz nasadka 87 przesunieta jest o kat odpowiadajacy jednemu wierszowi wzgle¬ dem nasadki 88, która lezalaby srednico¬ wo przeciwlegle do nasadki 86. Calosc jest poruszana silnikiem, wykonywuja- cym jeden obrót na kazda zmiane obrazu, przy czym nasadki 86 i 87 przerywaja wiazke promieni, dokladnie na nie nasta¬ wiona. Stosujac wzmacniacz z lampa fo- toelektronowa mozna za pomoca takiego urzadzenia wytworzyc dowolne impulsy anizochroniczne, których anizochronizm moze byc nastawiany przez przesuniecie nasadki o kat 6 z polozenia diametralne¬ go. Tego rodzaju syrena impulsów moze byc zastosowana bez zadnych trudnosci jako narzad dodatkowy do znanych urza¬ dzen, w których dotychczas wytwarzane byly impulsy symetryczne, przy czym u-< mozliwia ona od razu nadawanie grupo¬ we za pomoca znanych nadajników.Wszystkie odbiorniki z wiazkowymi lam¬ pami katodowymi nadawalyby sie do od¬ bioru takich transmisyj, gdyby czestotli¬ wosc ich zmian obrazowych zostala pod¬ wyzszona z 25 do 50.Wedlug pierwszego sposobu, opisane¬ go wyzej, mechaniczny nadajnik, jesli chodzi o synchronizacje, jest zwiazany z odbiornikiem; zarazem przeprowadza on zaciemnienie dwóch linii biegu wsteczne¬ go.Sposób drugi obywa sie bez generato¬ ra impulsów anizochronicznych. Osiaga on potrzebne przesuniecie relaksacyj ob¬ razowych przez dodanie synchronizacji pomocniczej.Na fig. 16 przedstawiona jest jeszcze raz czesc przyrzadu relaksacyjnego z ty¬ ratronem 81, opornikiem opózniajacym 82, kondensatorem relaksacyjnym 80 oraz opornikiem ladowania 89 i opornikiem po¬ czatkowego napiecia siatki 90, przy czym siatka otrzymuje z nadajnika impulsy synchronizacyjne za posrednictwem prze¬ wodu 92 poprzez kondensator 91. Przyrzad ten wytwarza 25 impulsów na sekunde o dokladnie tej samej formie i dokladnie tych samych odstepach wzajemnych, jak to bylo dotychczas uzywane we wszyst¬ kich dawniejszych stacjach nadawczych.Jednakze wedlug wynalazku tyratron siat¬ kowy 81 otrzymuje jeszcze jedna grupe impulsów, doprowadzanych ze skladowej — 9 —wierszowej odbiorczego narzadu relaksa¬ cyjnego. Generator impulsów wierszowych 93 synchronizowany jest, jak wiadomo równiez przez nadajnik; jest on mianowi¬ cie synchronizowany poprzez przewód 9i za pomoca 4500 krótkich impulsów Jz.W ten sposób do poziomych plytek 95 i 96 lampy wiazkowej 101 doprowadzone zosta¬ ja impulsy wierszowe. Za pomoca nowo¬ czesnych przyrzadów relaksacyjnych moz¬ na wytworzyc wyladowania niezalezne co do formy i wielkosci od innych procesów, synchronizowane co do czestotliwosci przez nadajnik. Impulsy plytek 96 maja przeto zupelnie scisle zdefiniowane zródlo napie¬ cia i moga byc doprowadzone do tyratro¬ nu 81 impulsów obrazowych poprzez u- klad polaczen wedlug wynalazku. Ten uklad polaczen sklada sie poprostu z ma¬ lego kondensatora neutrodynowego 97 (10 cm) i malego równiez opornika 98 (1000 omów). Na kontakcie ruchomym tegoz o- pornika 98 otrzymuje sie przeto impulsy tylko przy kazdej zmianie wiersza. Jezeli teraz nalozone zostana na siebie impulsy wierszowe, przychodzace poprzez przewód 99, i impulsy obrazowe, przychodzace po¬ przez przewód 92 i nadawane przez nadaj¬ nik, to mozna latwo osiagnac, ze przy rów¬ noczesnym istnieniu obu impulsów zaplon nastepuje o okres jednego wiersza wczes¬ niej, niz przy skasowaniu jednego z nich, mianowicie impulsu przychodzacego z na¬ dajnika. Przez zmiane biegunowosci ply¬ tek 95 i 96, która mozna dokonac przez przelaczanie przewodu 100, mozna zamiast przyspieszenia osiagnac opóznienie.Sposób wedlug fig. 16, którego jedyna komplikacja w porównaniu z istniejacy¬ mi juz przyrzadami relaksacyjnymi jest uklad 97, 98, nadaje sie do wszystkich u- rzadzen nadawczych i odbiorczych, nie po¬ siadajacych rozkladaczy mechanicznych.Tak np. lampa 101 moglaby tez byc wy¬ konana jako ikonoskop. Jezeli jej powierz¬ chnia rozkladana posiada ciemne brzegi, tak jak to przewidziano dla tarczy Nip- kowa wedlug fig. 14, to wytwarza sie au¬ tomatycznie wlasciwe impulsy synchroni¬ zacyjne dla obu skladowych i z wlasciwym przesunieciem. Wystarcza oswietlic w tym celu pole obrazu w ikonoskopie tak, jak to przedstawiono na fig. 17. Do ciemne¬ go paska 81+, opisanego juz w zwiazku z fig. 17, dochodza jeszcze dwa nowe ciem¬ ne paski poprzeczne 102 i 103; jezeli te¬ raz wiazka promieni katodowych przebie¬ ga po powierzchni obrazu rozkladajac ko¬ lejno obraz w kilku grupach wierszy, to powstaja impulsy synchronizacyjne ze wszystkimi potrzebnymi wlasciwosciami, tak iz normalne odbiorniki moga odbierac transmisje bez stosowania ukladu 97—99. PL