Znany sposób obróbki lozysk wymaga stosunkowo duzo czasu i pracy, poniewaz panewki lozyskowe w celu obróbki ich, zwlaszcza wylewania, winny byc wyjmo¬ wane z przedmiotu obrabianego i w tym celu trzeba przedmiot ten zdejmowac z ob¬ rabiarki, wskutek czego konieczne jest wie¬ lokrotne nastawianie tego przedmiotu.W celu usuniecia tej wady wedlug wy¬ nalazku niniejszego, zakladanie, jak rów¬ niez mierzenie, wstepna obróbka, wylewa¬ nie i koncowa obróbka sa dokonywane nie¬ przerwanie na panewce lozyskowej, zalo¬ zonej odrazu do odpowiedniej czesci ma¬ szyny, np, do wieloczlonowych sprzezo¬ nych drazków napedowych parowozu, któ¬ re umocowuje sie razem z obrabianym przedmiotem na zaopatrzonej w przyrzady pomiarowe obrabiarce, stole, lozu itd., przy czym podczas calego okresu obróbki drazki nie sa zdejmowane albo przesta¬ wiane. Poszczególne czynnosci robocze, jak okreslanie wymiarów i dopasowywanie panewki lozyskowej, nastawianie walu wy¬ taczarki lub rdzenia odlewniczego, regulo¬ wanie walcarki do ksztaltowania lozyska,skrawanie wiórów, nastawianie noza to¬ karskiego lub podobnego narzadu, sluzace¬ go do wykonczania, przeprowadza sie w u- rzadzeniu do srodkowania miedzy klami, które sa przesuwne w kierunku osiowym i zapewniaja dokladnosc wykluczajac przy tym bledy pomiarowe. Zalozone panewki wylewa sie (najlepiej) za pomoca sprezo¬ nego powietrza przez natryskiwanie meta¬ lu z pieca, umieszczonego ruchomo wzgle¬ dem obrabiarki, stolu itd.Po zalozeniu obrabianych panewek do wyznaczonego przedmiotu, np. do wielo¬ czlonowego drazka korbowego, i osadzeniu go w obrabiarce, w której pozostaje on za¬ mocowanym, az do zupelnego ukonczenia obróbki panewki, najpierw óbtacza sie pa¬ newki z boków i wytacza je z grubsza.Przygotowania do wlewania metalu lozy¬ skowego do panewki polegaja na umie¬ szczeniu rdzenia wewnatrz panewki, umo¬ cowaniu go miedzy klami, dokladnym wy¬ srodkowaniu i przymocowaniu go do lozy¬ ska za pomoca pierscieni nastawczych, Srednica rdzenia jest mniejsza od srednicy walu* Rdzen sklada sie z kilku czesci, np. z pierscieni, przez których wymiane osia¬ ga sie, zaleznie od dlugosci czopa walu, konieczna dlugosc lozyska. Metal lozysko¬ wy doprowadza sie z pieca, osadzonego ru¬ chomo na obrabiarce. Mozna równiez sto¬ sowac piec nieruchomy, stól zas roboczy wraz z obrabianymi przedmiotami jest wte¬ dy ruchomy i przesuwany wzgledem pieca.Szczelnie zamkniety tygiel pieca jest zao¬ patrzony w rure, której koniec dolny sie¬ ga prawie do dna tygla, górny zas jej ko¬ niec wystaje z tygla oraz pieca i jest po¬ laczony z rdzeniem, zaopatrzonym w ka¬ naly, doprowadzajace metal lozyskowy do panewek. Tygiel jest zaopatrzony w druga rure, np. waz metalowy, która laczy tygiel z podgrzewaczem powietrza. Podgrzewacz sluzy do ogrzewania powietrza, doprowa¬ dzanego do palnika, gdy piec jest opalany olejem lub gazem, i do podgrzewania spre¬ zonego powietrza, stosowanego do wtlacza¬ nia metalu. Metal lozyskowy, ogrzany do odpowiedniej temperatury wtlacza sie do panewki przez wspomniana rure pionowa za pomoca sprezonego powietrza. W naj¬ wyzszym miejscu oslony rdzenia znajduja sie male otworki, przez które uchodzi po- , Wietrze, zawarte w przestrzeni pomiedzy \ rdzeniem i panewkami. Otworki te zostaja » zamkniete, gdy ciekly metal lozyskowy po odlaniu go pozostaje w panewkach przez pewien krótki okres czasu pod cisnieniem sprezonego powietrza, doprowadzonego przewodami, sluzacymi do doplywu metalu lozyskowego. Jednoczesnie do wnetrza rdzenia odlewniczego doprowadza sie chlodne powietrze sprezone, które przy* spiesza krzepniecie metalu lozyskowego i polepsza jego strukture krystaliczna. Na¬ stepnie zamyka sie doplyw sprezonego po* wietrza do tygla i przerywa polaczenie z rura, laczaca z rdzeniem. Piec do topienia mozna wtedy przesunac do nastepnego lo¬ zyska. Podczas wylewania nastepnego lo¬ zyska usuwa sie rdzen z lozyska, poprzed¬ nio wylanego metalem lozyskowym.Opisany sposób odlewania ma wiele za¬ let. Odlewanie metalu lozyskowego pod zwiekszonym cisnieniem powoduje znacz¬ ne zgeszczenie metalu, szczelnosc zas ty¬ gla zapobiega tworzeniu sie naskórka, po¬ wstajacego wskutek utleniania sie po¬ wierzchni cieklego metalu. Naskórek, któ¬ ry przy stosowaniu znanego sposobu odle¬ wania musi byc stale usuwany w celu za¬ pobiezenia przedostawaniu sie go do odle¬ wu i zanieczyszczania tego odlewu, przy pracy wedlug wynalazku niniejszego pozo¬ staje w tyglu sluzac przy nastepnym na¬ pelnianiu jako warstwa chroniaca przed u* tlenianiem metal wtlaczany. Dalsza zalete wynalazku stanowi, ze straty cieklego me¬ talu z powodu rozlewania sa wykluczone, dzieki uzyciu zamknietego tygla.Srednica wewnetrzna wylanych pane¬ wek jest mniejsza od srednicy czopów wa- - 2 -lów, przy czym dokladna srednice, odpo¬ wiadajaca srednicy tych czopów, uzyskuje sie przez wytaczanie lub wywalcowanie panewek, W tym celu wiertlo lub przyrzad walcowniczy umieszcza sie miedzy klami, nastawionymi niezmiennie wzgledem sto¬ lu pomiarowego obrabiarki, które podczas pracy mozna przesuwac tylko w kierunku osiowym. Miedzy tymi klami umocowuje sie przy wstepnym wytaczaniu takze wal obrabiarki, jak równiez rdzen odlewniczy.Dzieki takiemu urzadzeniu wymiar panew¬ ki, nastawiony przed wstepnym wytacza¬ niem, zostaje zachowany, az do calkowite¬ go ukonczenia obróbki lozyska, poniewaz przedmiot w czasie obróbki nie zmienia swego polozenia wzgledem osi klów.Przez walcowanie panewek osiaga sie gladka powierzchnie lozyska oraz dalsze zgeszczenie metalu przy jego powierzchni tocznej. Walcowanie czyni zbednym sto¬ sowane w praktyce stlaczanie metalu lo¬ zyskowego i wynikajaca stad koniecznosc dodatkowej regulacji. Z metalu lozysko¬ wego przy walcowaniu nie skrawa sie wió¬ rów, przy czym nie zachodzi rozrywanie struktury metalu, jak np. przy wytaczaniu.Walcowanie powoduje przede wszystkim powstawanie twardego naskórka na odle¬ wie, co zwieksza wytrzymalosc lozyska.Na rysunku przedstawiony jest przy¬ klad wykonania urzadzenia wedlug wyna¬ lazku niniejszego, przy czym fig. 1 przed¬ stawia widok z boku walcarki, czesciowo w przekroju, fig. 2 — przekrój walcarki wzdluz linii A — B na fig. 1, a fig. 3 i 4— odmiane wykonania walcarki. Walcarka sklada sie z jednego lub kilku walców /, dluzszych niz wylewane panewki. Walce 1 moga byc na koncach zaopatrzone w zgru¬ bienia, przylegajace do zewnetrznych o- brzezy panewek, przy czym przejscia mie¬ dzy zgrubieniami a czopem walca sa zao¬ kraglone. Walce sa osadzone obrotowo w lozyskach 2 (fig. 2), umocowanych w gnia¬ zdach 4 oslony 3 i uksztaltowanych stoi* kowOj podobnie jak i stozek naciskowy 5».Stozek 5 jest osadzony przesuwnie na wa¬ le 6, umocowanym miedzy klami 7,. których waly 8 sa osadzone na obrabiarce przesuw¬ nie w kierunku osiowym i sluza do trzy¬ mania walu obrabiarki i rdzenia odlewni¬ czego. Liczby 9 i 10 oznaczaja podiwy, o- sadzone luzno na wale 6 i dajace sie skre¬ cac ze soba. Pochwa 10 za pomoca lozyska kulkowego polaczona jest z pierscieniem nakretki 11, której polozenie ustala sie za pomoca innej nakretki. Nakretka 11 jest przestawiana za pomoca raczki 13, osadzo¬ nej na pierscieniu nastawczym 12, który jest polaczony z pochwa* 10 na stale. Po¬ chwa 9 jest umocowana na pochwie 14, któ¬ ra posiada raczke 15, przy czym w szczeli¬ nie 17 miesci sie sruba nastawcza 16. Na pochwach 14 i 10 umieszczone sa naprze¬ ciw siebie podzialki. Miedzy pochwa 14 i pierscieniem 5' stozka 5 umieszczone jest lozysko kulkowe. Miedzy pochwa 9 i stoi¬ kiem 5 równiei umieszczone jest lozysko kulkowe. Trzpienie zabierajace 18 wal¬ carki wchodza w otwory tarczy 21 obra¬ biarki. Liczby 19 i 20 oznaczaja pierscienie zabezpieczajace walce.Wielkosc rozwalcowania ustala sie za pomoca sruby nastawczej 16 i noniusza, utworzonego przez podzialki. Srube unie¬ ruchomia sie na pochwie 14. W celu roz¬ walcowania metalu lozyskowego w panew¬ kach wlacza sie obrabiarke, wskutek cze¬ go walce zaczynaja obracac sie dokola wa¬ lu lozyska 6. Za pomoca raczki 13 przy unieruchomionej raczce 15 lub na odwrót, pochwe 9 wysuwa sie przy odpowiednim kierunku obrotu z pochwy 10y przy czym, pochwa 9 przesuwa stozek 5 który za po¬ moca lozysk 2 przyciska walce do metalu lozyskowego. Podczas pracy przyciska sie walce za pomoca raczek 13 i 15, az do zde¬ rzenia sie sruby nastawczej 16 z pierscie¬ niem 10*, osadzonym na pochwie 10, i do osiagniecia nastawionego nacisku dociska¬ jacego. Pochwy 9 i 10 podczas walcowania* — 3 —nie obracaja sie. Na fig. 3 i 4 przedstawio¬ na jest odmiana urzadzenia wedlug wyna¬ lazku. Fig. 4 przedstawia przekrój po¬ przeczny wzdluz linii C — D na fig. 3. Wal¬ carka, osadzona miedzy klami, jest zaopa¬ trzona w jeden walec naciskowy 1; jego konce sa osadzone obrotowo w kadlubie lozyskowym 2, znajdujacym sie pod dzia¬ laniem stozka 5. W celu unikniecia prze¬ giecia sie walca / podczas walcowania w kadlubie 2 znajduje sie jeden lub kilka krazków naciskowych 22. Naped oraz inne szczególy urzadzenia sa takie same, jak wedlug fig. 1 i 2. Za pomoca nakretki 11 i pierscieni kalibrowych na walcu /, mozna nastawiac odpowiednio cale urzadzenie.Walcarki mozna równiez uzyc do walco¬ wania panewek pólcylindrycznych. Doci¬ skanie walców moze byc uskuteczniane równiez za pomoca sprezonego powietrza lub hydraulicznie. PL