W znanych urzadzeniach, pozwalaja¬ cych zmieniac dlugosc odrzutu dziala od¬ powiednio do kata podniesienia, zmiane te osiagaja ogólnie biorac zapomoca zmiany wzajemnego polozenia niektórych .czesci-o- pornika, najczesciej zapomoca katowego przesuniecia tloka w stosunku do wrzecio¬ na, umieszczonego wzdluz osi; Ta zmiana polozenia pociaga za soba wieksze lub mniejsze stlumienie podczas odrzutu obie¬ gu plynu, zawartego w cylindrze opornika, tudziez pomiedzy róznemi czesciami tegoz, by wywolac powiekszenie cisnienia na jed¬ nostke powierzchni w oporniku i wskutek tego spowodowac odpowiednie zwiekszenie oporu opornika.Ogólnie wiec biorac, oddzialywuje sie na stala mase plynu w tym samym oporni¬ ku w ten sposób, ze pozwala sie na stosun¬ kowo latwy jej odplyw przy niewielkich katach podniesienia, gdy dlugosc odrzutu musi byc znaczna; przy znacznych zas ka¬ tach podniesienia, wymagajacych skrócenia dlugosci odrzutu, tamuje sie odplyw1 plynu zapomoca zwezenia otworów przeplywo¬ wych, przez co sie zwieksza cisnienie, któ¬ remu jest plyn ten poddany.Bardzo powazne niedogodnosci tych wszystkich znanych sposobów1 stanowi o- kolicznosc, ze przejscie od dzialania opor¬ nika przy duzym odrzucie do dzialania przy malym odrzucie prowadzi do tak wy¬ datnego zmniejszenia calkowitego przekro¬ ju otworów przeplywowych, ze niezbedne nieszczelnosci pomiedzy czesciami przyrza¬ du wynosza wówczas znaczna czesc pozo-stalego przekroju przeplywu. Wobec zas wzrostu cisnienia uplyw cieczy przez te nie¬ szczelnosci znacznie oslabia pozadany opór opornika. " Niniejszy wynalazek ptowala, o ile to jest mozliwem, zmniejszyc te niedogod¬ nosci.Cecha zasadnicza nowego urzadzenia oporowego stanowi' polaczenie dwóch o- porników, pracujacych zapomoca zupelnie od siebie oddzielanych mas plynnych i spelniajacych swoje zadanie odpowiednio jeden przy odrzutach dlugi/ch, drugi zas przy krótkich. Jeden z oporników, miano¬ wicie opornik do odrzutu dlugiego, który moze byc zwyklej konstrukcji o wrzecionie wzdluz osi, pracuje nieznaczna iloscia ply¬ nu i jest przeznaczony do wytwarzania sla¬ bych tylko oporów. Moze on wywrzec swoje dzialanie w calej pelni, dopiero wte¬ dy gdy czesci drugiego opornika, a to z po¬ wodu nieznacznego podnoszenia lufy, beda doprowadzone do polozenia odpowiednie¬ go do wytworzenia oporu, któryby mógl zmniejszyc odrzut.Opornik drugi zawiera znaczna ilosc plynu i pozostaje prawie ze nieczynnym przy malych podniesieniach, lecz gdy kat podniesienia bedzie przewyzszac pewna o- kreslona wielkosc, czesci jego uloza sie w sposób, zapewniajacy silny opór. Powyz¬ sze zwiekszenie oporu otrzymuje sie zapo¬ moca przeciwstawienia znacznej masie ply¬ nu, która dotychczas krazyla prawie swo¬ bodnie w oporniku do odrzutu skrócone¬ go/bardzo duzej powierzchni1 oporowej lub zatrzymujacej. Innemi slowy, opór opor¬ nika, który równa sie iloczynowi cisnienia na jednostke powierzchni przez calkowita powierzchnie, na która dziala to cisnienie, nie jest zwiekszaijem, jak to ma miejsce w urzadzeniach znanych, zapomoca znacznego zwiekszenia czynnika cisnienia, lecz prze- dewszystkiem zapomoca zwiekszenia czyn¬ nika powierzchni, stawiajacej opór cieczy.Gdy pracuje opornik do odrzutu krótkiego, to opornik do odrzutu dlugiego, w którym nie zmniejszono przekroju przeplywu ply¬ nu, pozostaje prawie ze nieczynnym.Stad wynika, ze regulowanie zespolu oporników mozfc odbywac sie bardzo latwo i z zupelna pewnoscia. Zmniejszenie prze¬ kroju przeplywu, w celu zmniejszenia dlu¬ gosci odrzutu, nie odbywa sie w rzeczy sa¬ mej w oporniku o niewielkiej ilosci plynu, •w którym przeto cisnienie nie wzrasta, i w . nastepstwie tego usuwa sie przyczyne szkodliwego uplywu plynu.- 'Zmniejszenie przekroju odbywa sie w oporniku o wiel¬ kiej masie plynu, w którym nieszczelnosci pomiedzy oddzielnemi czesciami wynosza bardzo nieznaczna czesc powierzchni, na która dziala cisnienie. Wplyw tych nie¬ szczelnosci, znacznie wskutek powyzszej przyczyny zmniejszony, zmniejsza sie je¬ szcze bardziej wskutek tego, ze cisnienie opornika do odrzutów krótkich nie wzra¬ sta dostrzegalnie w stosunku do cisnienia ostatecznego, zachodzacego przy dlugich odrzutach.Obydwa oporniki o oddzielnych masach plynnych moglyby byc umieszczone obok siebie lub równolegle do siebie. W prak¬ tyce w celu zmniejszenia rozmiarów i wagi przyrzadów, umieszcza sie je przewaznie koncentrycznie w ten sposób, ze opornik do odrzutu skróconego otacza opornik do odrzutu dlugiego. Dzieki temu mozna uzyc zewnetrznej scianki cylindra tego ostatnie¬ go opornika, jako scianki wewnetrznej, lub jako trzonu tloka opornika o odrzucie skróconym.Tego rodzaju sposób wykonania wyna¬ lazku w praktyce jest przedstawiony na za¬ laczonym rysunku jako przyklad.Fig. 1 przedstawia przekrój podluzny w rztflcie pionowym ukladu dwóch sprzezo¬ nych oporników wedlug linji 7—7—7 fig. 2.Fig. 2 przedstawia przekrój poprzeczny wedlug linji 77—77 na fig. 6, oraz sposób umieszczenia sprzezonych oporników w plaszczu dziala i w stosunku do kolyski, — 2 —a takze przyrzad do samoczynnego usta¬ wiania sie opornika zewnetrznego do od¬ rzutu skróconego przy podniesieniu lufy.Fig. 3 przedstawia przekrój poprzeczny wedlug ///—III na fig. 1, fig. zas 4 — prze¬ krój wedlug IV—IV na fig. 1, w chwili gdy czesci zajmuja polozenie takie same, jak na fig. 1, 2 i 3, odpowiadajace malym katom podniesienia, a zatem przy stanie nieczyn¬ nym opornika do odrzutu skróconego.Fig. 5 przedstawia przekrój, podobny do przekroju na fig. 4, wszelako w chwili, gdy czesci znajduja sie w polozeniu, przy któ- rem opornik do odrzutu skróconego moze dzialac. Fig. 6 przedstawia1 przekrój we¬ dlug VI—VI na fig. 2, fig. 7 — przekrój w rzucie poziomym wedlug VII—VII fig. 6.Uklad oporników sprzezonych sklada sie przedewszystkiem z opornika do odrzu¬ tu dlugiego o znanej konstrukcji. Cylinder A tego hamulca jest przymocowanym do czesci nieruchomej B dziala, np. do kolyski na której sa umieszczone czopy G. W cy¬ lindrze A przesuwa sie, w sposób znany, wydrazony tlok A1, którego puste tloczysko A2 jest przymocowane niewydrazonyrfi koncem zewnetrznym a2 do opory Z), umie¬ szczonej na czesci odrzutowej, t. j. na pla¬ szczu E. Ten ostatni slizga sie swemi plo¬ zami e po odpowiednich wodzidlach 6 ko¬ lyski B.Z drugiej strony do kolyski B jest przy¬ mocowane wrzeciono A3 z osadzonym na niem zwyklym regulatorem A4 do ruchu po¬ wrotnego.W mysl wynalazku, powyzszy opornik znanego typu jest polaczony z opornikiem, zawierajacym mase plynu, calkowicie od¬ dzielona od tej, która znajduje sie w pierw¬ szym oporniku, i zaopatrzonym w urzadze¬ nie tlumiace. Urzadzenie to zostaje wpra¬ wione w ruch przy nadaniu lufie podnie¬ sienia; jest ono wykonane w ten sposób, ze drugi ten opornik daje opór skuteczny i znaczny dopiero przy wielkich katach pod¬ niesienia.W celu zmniejszenia potrzebnego miej¬ sca opornik ten, sprzezony z pierwszym i zawierajacy duza ilosc plynu, niezalezna, jest osadzony na jednej osi z pierwszym opornikiem koncentrycznie do tego ostat¬ niego. Skutkiem tego wewnetrzna scianke cylindra opornika do krótkiego odrzutu tworzy scianka zewnetrzna cylindra A, a zewnetrzna tworzy wewnetrzna powierzch¬ nia pokrywy F, umieszczonej pod sanka¬ mi E.Pokrywy cylindra opornika do odrzutu krótkiego stanowia: od przodu korek f, o- taczajacy cylinder A, od tylu zas opora D tloka A2—a2 opornika do odrzutu dlugiego.Cylinder opornika do odrzutu krótkiego jest, jak to wynika z powyzszego, rucho¬ my; pokrywa jego / za posrednictwem od¬ powiedniej, na rysunku nie pokazanej, dlawnicy slizga sie po nieruchomym cylin¬ drze A opornika do odrzutu dlugiego.Tlok F1 opornika do odrzutu krótkiego jest utworzony przez rozszerzenie tylnej pokrywy cylindra A opornika do odrzutu dlugiego i w kierunku podluznym nie moze sie poruszac.Zmniejszenie przekroju przeplywu ply¬ nu w oporniku zewnetrznym otrzymuje sie, przy wykonaniu przedstawionem na' rysun¬ ku, zapomoca katowego przesuniecia tloka F1, w którym sa umieszczone przechodzace nawylot otwory f1 w stosunku do nieru¬ chomej przepony G, posiadajacej równiez odpowiadajace powyzszym otworom otwo¬ ry Z- Jak to przedstawiono1 na rysunku, glo¬ wica tloka F1 posiada dwa polozone na przeciwleglych koncach srednicy wyciecia F2, w czesci zas niewycietej szereg kanali¬ ków Z1.W wyciecia F2 wchodza tylne konce dwóch listewek F3, osadzonych w sciance cylindra F, o wysokosci przekrojów po¬ przecznych, zmniejszajacej sie od przodu ku tylowi.Na czesci przedniej glowicy tloka F1 — 3 —osadzonal jest przepona G, zaopatrzona w otwory lub kanaliki g w ilosci odpowiada¬ jacej ilosci otworów f1 w tloku. Przepona G obracac sie nie moze, a, skutkiem osadze¬ nia jej na listewkach F2 za posrednictwem wyciec G, równiez jest wykluczone prze¬ suniecie sie jej podluzne wskutek tego, zfe sie ona opiera ztylu o przednia czesc glo- wtkry tloka' F2, zprzodu zas o pierscien opo¬ rowy /2.Do obracania glowicy tloka F1 sluzy u- rzadzenie nastepujace.Cylinder A opornika do odrzutu dlugie¬ go, stanowiacy trzon tloka F1, nie jest sztywnie polaczony z kolyska B, lecz moze sie w niej obracac (fig. 1). Na nim jest osadzony luk zebaty H, zazebiajacy sie z lukiem zebatym /, zaklinowanym na1 wale J, obracajacym sie w lozyskach K (fig. 2 i 6), równiez przymocowanych do kolyski; na wale J jest z drugiej strony osadzone ramie L, którego koniec wchodzil w wyzlo¬ bienie m na jednej z konczyn wodzidla Af, slizgajacego sie w kolysce B.Na wodzidle Af jest umocowana pod drugim jego koncem wystajaca os m1, na której osadzone jest kólko Af1, toczace sie w prowadnicy N, przymocowanej do loza O.Prowadnica N w rzucie poziomym ma ksztalt, przedstawiony na fig. 7. Sklada sie ona z dwu odcinków N1 i N3, równoleglych do rzutu poziomego osi podluznej dziala; czesc tylna N3 lezy dalej od tego rzutu niz czesc N1, z która sie laczy za posrednic¬ twem pochylni N2.Litera P oznaczony jest zarys powrotni- ka zwyklego typu.Opisane urzadzenie dziala w sposób na¬ stepujacy: Dopóki lufa dziala jest podniesiona nie¬ znacznie tak, ze zmianom podniesienia od¬ powiada przesuwanie sie kólka Af1 tylko w granicach odcinka N3 prowadnicy N, czesci obu sprzezonych oporników zacho¬ wuja przed strzalem wzajemne polozenie, przedstawione na fig. 1 do 4 wlacznie.W tych warunkach masa! plynna, za¬ warta w oporniku zewnetrznym, czyli w o* porniku do odrzutu krótkiego, krazy swo¬ bodnie podczas odrzutu lufy dzialowej po¬ przez calkowicie otwarte otwory g scianki G i kanaly f1 tloka F1; plyn krazy równiez miedzy listwami F3 i zupelnie otwartemi przekrojami wyciec F2 glowicy tloka F1, Podczas odrzutu opornik wewnetrzny wytwarza sam jeden prawie caly opór.Gdy sie lufie nada takie podniesienie, ze kólko Af2 przejdzie do pochylni iv2 pro¬ wadnicy N, to przesuniecie podluzne wo¬ dzidla Af obróci ramie L i za posrednic¬ twem przekladni /—H równiez i cylinder A. Na skutek tego glowica F1 obróci sie w stosunku do przepony G, która listwy F3 utrzymuja nieruchomo. Podczas tego ru¬ chu kanaly f1 przesuna sie w stosunku do otworów g i beda zakryte przez czesci cale przepony G. Zakrycie kanalów t1 zwieksza sie w miare tego, jak kólko M zbKza sie do wylotu odnogi N1 prowadnicy; gdy kólko to wtoczy sie w odnoge N1, to kanaliki te beda calkiem zakryte (fig. 5). Wówczas plyn w zewnetrznym oporniku, moze kra¬ zyc podczas odrzutu tylko w przestrzeni, pozostajacej wolna miedzy wycieciami F2 glowicy F1 i listwami Fz. Wtedy opór stawiany przez opornik wewnetrzny, bedzie bardzo niezna/cznym i prawie calkowity o- pór odrzutowi stawic bedzie tylko opornik zewnetrzny.Nowy ten system opornika posiada po¬ za opisanemi powyzej przymiotami jeszcze bardzo wazna zalete nastepujaca.Wiadomo, ze w stosowanych zwykle o- pornikach, w rodzaju opornika wewnetrz¬ nego w opisanem urzadzeniu, powstaje w regulatorze A4 przy odrzucie skróconym, wskutek wzrostu cisnienia wewnetrznego, znaczne odpowiednie przeciwcisnienie, które dochodzi do dzialania odrzutu i zmniejsza w odpowiednim stopniu wielkosc oporu opornika. W nowym systemie wada ta jest usunieta prawie calkowicie, ponie- — 4 ¦ —waz przy odrzucie skróconym opór jest wy¬ twarzanym prawie wylacznie przez opor¬ nik zewnetrzny, bez znacznego wzrostu ci¬ snienia w oporniku wewnetrznym, w którym umieszczony jest regulator.Innemi slowy, przeciwcisnienie, wywie¬ rane przy zmniejszonym odrzucie na regu¬ lator, jest pod wzgledem praktycznym zni¬ kome. PL