Przedmiotem niniejszego wynalazku jest cierna prasa srubowa, napedzana sil¬ nikiem elektrycznym, której kolo zamacho¬ we, zamocowane na wrzecionie, napedzane jest jednym lub kilkoma krazkami.W znanych prasach tego rodzaju kie¬ runek obrotu krazków, wprawiajacych w obrót kolo zamachowe prasy, dzieki tarciu jest odwracany w celu napedu w góre tlo¬ ka roboczego prasy. Poniewaz kolo zama¬ chowe prasy o sredniej mocy wykonywa np. okolo 280 obrotów na minute, a sluzace do jego napedu krazki o znacznie mniej¬ szej srednicy wykonywaja np. okolo 1100 obrotów na minute, wiec odwrócenie ruchu obrotowego krazków i kola zamachowego w obu polozeniach krancowych tloka prasy w przeciagu stosunkowo krótkiego czasu pod¬ czas przebiegu roboczego, wynoszacego np. ulamek sekundy, jest praktycznie niemozli¬ we.Wynalazek niniejszy polega na tym, ze naped krazkowy kola zamachowego ciernej prasy srubowej jest tak uksztaltowany, aby bez potrzeby zmiany kierunku oraz liczby obrotów krazków szybkosc obwodowa kola zamachowego podczas ruchu w dól tloka róznila sie od tejze szybkosci podczas ru¬ chu w góre tloka. Dzieki temu osiaga sie stosunkowo szybkie przelaczanie z ruchu tloka w dól na jego ruch w góre, a ponadto osiaga sie praktycznie pozadana wiekszaszybkosc tloka podczas ruchu w dól niz podczas jego ruchu w góre.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania ciernej prasy srubowej wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia wi¬ dok z przodu oraz czesciowy przekrój po¬ dluzny prasy srubowej wedlug wynalazku, fig. 2 — schematyczny widok z góry nape¬ dowego krazka wraz z kolem zamachowym tej prasy, fig. 3 i 4 przedstawiaja takie sa¬ me dwa widoki z góry dwóch odmiennych zespolów napedowych krazków wraz z ko¬ lem zamachowym tejze prasy, fig. 5 przed¬ stawia równiez schematyczny widok z góry dalszej odmiany zespolu napedowych kraz¬ ków wraz z kolem zamachowym o jednym tylko wiencu ciernym, fig. 6 — widok z bo¬ ku oraz czesciowy przekrój podluzny od¬ miany wykonania ciernej prasy srubowej z wiszacym silnikiem elektrycznym do krazków napedowych, fig. 7 — czesciowy widok z przodu tej odmiany prasy srubo¬ wej, fig. 8 — przekrój podluzny szczególu prasy srubowej wedlug fig. 6 i 7, fig. 9 — schematyczny widok z góry krazków nape¬ dowych i hamulca prasy wedlug fig. 6 i 7, fig. 10 — czesciowy przekrój podluzny oraz czesciowy widok z boku dalszej odmiany wykonania ciernej prasy srubowej wedlug wynalazku z kolem zamachowym, podno¬ szonym i opuszczanym wraz z tlokiem.W wykonaniu prasy wedlug fig. 1 w ka¬ dlubie 1 prasy prowadzony jest tlok robo¬ czy 2. Do tloka 2 przymocowana jest tuleja nagwintowana 3, w której obraca sie na¬ gwintowane wrzeciono 4, uskuteczniajace ruch w dól i w góre tego tloka. Wrzeciono 4 opiera sie swym zgrubieniem 5 o we¬ wnetrzna powierzchnie górnej czesci ka¬ dluba 1 prasy, a ponadto jest osadzone ob¬ rotowo w tej czesci kadluba. Na koncu 6 wrzeciona, wystajacym z kadluba prasy, zaklinowane jest kolo zamachowe 7. Kolo zamachowe 7 posiada dwa wience cierne, a mianowicie zewnetrzny wieniec 8 oraz wewnetrzny wieniec 9, a ponadto wieniec hamulcowy 10. Oba wience cierne 8 i 9 mo¬ ga byc, jak to jest przedstawione na rysun¬ ku, zaopatrzone w rowki klinowe w celu osiagniecia skutecznego tarcia. Na wspor¬ niku 11, przymocowanym z boku do kadlu¬ ba 1 prasy, umieszczona jest przesuwna po¬ ziomo podstawa 12, dzwigajaca silnik na¬ pedowy 13, który poprzez dodatkowe kolo zamachowe 14 napedza bezposrednio kra¬ zek cierny 15. Krazek cierny 15 wykonany jest z materialu miekszego o wiekszym spólczynniku tarcia niz material wienców ciernych 8 i 9 tak, aby zuzywal sie jedynie stosunkowo tani i latwy do wymiany kra¬ zek cierny 15.Przesuwanie podstawy 12, a wraz z nia i krazka ciernego 15 dokonywa sie reczna dzwignia 18 oraz za pomoca zebatki i kólka zebatego poprzez jednoramienna dzwignie 16 i drazek 17. Hamulec tasmowy lub kloc¬ kowy, dzialajacy na wieniec hamulcowy 10 kola zamachowego 7, uruchomiany jest za pomoca drugiego drazka 19 oraz za posred¬ nictwem recznej dzwigni 20. Hamulec ten jest tak polaczony z drazkiem 17 do prze¬ stawiania krazka ciernego 15, aby drazek hamulcowy 19 byl równiez uruchomiany za posrednictwem kciuków rozrzadczych 21 i 22, uskuteczniajacych samoczynne przesta¬ wianie, a tym samym odwracanie kierunku obrotu tego krazka ciernego prasy. Ponad¬ to dzwignia reczna 20 jest tak polaczona z dzwignia reczna 18, aby w opuszczonym lub podniesionym polozeniu tloka 2 prasy uruchomienie dzwigni recznej 18 moglo byc dokonane tylko wówczas, gdy zostaje uru¬ chomiona dzwignia reczna 20.Na fig. 2 przedstawiony jest schema¬ tycznie widok z góry kola zamachowego 7 wraz z krazkiem ciernym 15. Obracajacy sie w prawo krazek cierny 15, przesuniety w kierunku strzalki 1, a wiec w lewo, do¬ prowadzany jest do zetkniecia sie z we¬ wnetrznym wiencem ciernym 9, tak iz kolo zamachowe 7 wprawiane jest w obrót w le¬ wo w celu przesuwu w dól tloka 2. Po prze-suwie krazka ciernego 15 w kierunku strzal¬ ki r w prawo, krazek ten zostaje doprowa¬ dzony do zetkniecia sie z zewnetrznym wiencem ciernym 8, wskutek czego kolo za¬ machowe zostaje wprawione w obrót w pra¬ wo, tak iz nastepuje przesuw w góre tloka 2. Dzieki róznicy srednic wienców ciernych S i 9 kolo zamachowe 7 podczas przesuwu tloka 2 w dól uruchomiane jest z wieksza szybkoscia obwodowa niz podczas przesu¬ wu tloka w góre, a mianowicie z szybkoscia wieksza w stosunku srednicy ciernego wien¬ ca zewnetrznego 8 do srednicy wienca we¬ wnetrznego 9.Na fig. 3 przedstawiony jest odmienny uklad napedowy pracy, podobny do ukladu wedlug fig. 2, jednak zawierajacy dwa krazki cierne 23 i 24, obracane w tym sa¬ mym kierunku. Oba krazki cierne 23, 24 zostaja tak przesuniete wzgledem walu 25 silnika, który w przeciwienstwie do ukladu wedlug fig. 1 i 2 jest umieszczony nieprze- suwnie, aby byly równoczesnie doprowa¬ dzone do zetkniecia sie z wewnetrznym wzglednie zewnetrznym wiencem ciernym kola zamachowego 7. Te krazki cierne na¬ pedzane sa za posrednictwem walu 25 sil¬ nika oraz za pomoca kólek zebatych 26, 27 i 27a. Zamiast dwóch krazków ciernych mozna takze umiescic cztery lub wiecej krazków.Na fig. 4 przedstawiona jest druga od¬ miana ukladu napedowego prasy, rózniace¬ go sie zasadniczo od ukladu wedlug fig. 2 i 3.* Kolo zamachowe 71 jest wykonane w zwykly sposób jako kolo z jednym tylko wiencem ciernym, zaopatrzonym w okladzi¬ ne skórzana 28. Oba krazki cierne 29 i 30 sa tak napedzane za pomoca walu 31 silni¬ ka poprzez przekladnie kól zebatych 50, 51, 52, aby krazki te obracaly sie z niejed¬ nakowa szybkoscia obwodowa i w róznych kierunkach tj. aby krazek cierny 29 pod¬ czas przesuwu tloka prasy w dól obracal sie szybciej niz krazek cierny 30 podczas przesuwu w góre tego tloka. Obrót kola za¬ machowego 71 odbywa sie dzieki dociska¬ niu odnosnego krazka ciernego po wychy¬ leniu obu krazków ciernych wraz z prze¬ kladnia kól zebatych 50, 51, 52 z ich srod¬ kowego polozenia wedlug fig. 4 w lewo lub w prawo naokolo walu 31 silnika.Na fig. 5 przedstawiony jest trzeci od¬ mienny uklad napedowy prasy. Takze i w tym przykladzie kolo zamachowe 71 posia¬ da tylko jeden wieniec cierny, który jed¬ nak pozbawiony jest stalej okladziny skó¬ rzanej, natomiast jest on otoczony plaskim pasem, przeprowadzonym poprzez krazek prowadniczy 32. Krazek ten obraca sie na¬ okolo czopa 33, sluzacego równoczesnie ja¬ ko lozysko walu 34 silnika, osadzonego mi- mosrodowo wzgledem osi tego czopa. Wal silnika napedza oba krazki cierne 35 i 36 tak samo, jak w ukladzie wedlug fig. 4.Obrót kola zamachowego 71 odbywa sie wskutek docisniecia odnosnego krazka cier¬ nego do pasa skórzanego po przekreceniu obu krazków ciernych 35, 36 wraz z prze¬ kladnia kól zebatych naokolo walu 34 sil¬ nika, podobnie jak w ukladzie wedlug fig. 4. Krazek cierny 36 sluzy do uruchomiania w góre tloka prasy. W wyjsciowym poloze¬ niu spoczynkowym prasy oba krazki cierne 35, 36 znajduja sie w polozeniach, w któ¬ rych pas napedowy nie styka sie z zadnym z obu tych krazków ciernych.Uklad napedowy wedlug fig. 1 i 2 dzia¬ la w sposób nastepujacy.Ruch w dól tloka prasy nastepuje wsku¬ tek równoczesnego nacisniecia w dól obu dzwigni recznych 18 i 20, przy czym dzwi¬ gnia reczna 20 zwalnia hamulec, a dzwignia reczna 18 dociska krazek cierny 15 do we¬ wnetrznego wienca ciernego 9 kola zama¬ chowego 7. Na krótko przed zetknieciem sie krazka ciernego 15 z odnosnym wien¬ cem ciernym liczba obrotów silnika nape¬ dowego, a tym samym i krazka ciernego, zostaje zmniejszona za pomoca urzadzenia elektrycznego (nie uwidocznionego na ry¬ sunku), rozrzadzanego dzwignia reczna 18. — 3 —Dzieki temu krazek cierny 15, stykajac sie z wiencem ciernym, posiada mniejsza licz¬ be obrotów, tak iz uruchomianie kola za¬ machowego 7 odbywa sie bez uderzen i strat wskutek slizgania. Po kilku obrotach kola zamachowego silnik napedowy zosta¬ je przyspieszony do pelnej liczby obrotów, tak iz tlok prasy przy natrafianiu na obra¬ biany przedmiot moze wywierac swój naj¬ wiekszy nacisk roboczy. Jesli ma byc wy¬ warty mniejszy nacisk roboczy na przed¬ miot obrabiany, to krazek cierny dociskany jest do wienca ciernego nie podczas calko¬ witego przesuwu w dól tloka prasy, lecz na pewnej dlugosci tego przesuwu dzieki spro¬ wadzeniu krazka ciernego 15 za pomoca dzwigni recznej 18 z powrotem do jego po¬ lozenia srodkowego, tak iz krazek ten prze¬ staje stykac sie kolem zamachowym 7.Zmniejszanie szybkosci obwodowej kola za¬ machowego wzglednie szybkosci przesuwu tloka prasy moze oprócz tego odbywac sie jeszcze dzieki uruchomianiu hamulca za pomoca dzwigni recznej 20 wówczas, gdy dzwignia reczna 18 wzglednie krazek cier¬ ny 15 doprowadzony jest do swego poloze¬ nia srodkowego.Gdy tlok 2 prasy osiagnal swe najniz¬ sze polozenie wskutek przestawienia dzwi¬ gni recznej 18 wzglednie samoczynnie, wówczas za pomoca kciuka rozrzadczego 22 zostaje przelaczony drazek wlaczajacy 17 i utrzymywany w tym polozeniu tak, aby krazek cierny 15 przylegal do zewnetrzne¬ go wienca ciernego 8 i obracal kolo zama¬ chowe 7 w kierunku przeciwnym niz po¬ przednio, tj. aby tlok powracal do swego najwyzszego polozenia. Na krótko przed o- siagnieciem przez tlok najwyzszego poloze¬ nia kciuk rozrzadczy 21 przelacza drazek 17, a tym samym przestawia krazek cierny 15 do jego polozenia srodkowego i jedno¬ czesnie wprawia w ruch hamulec, wskutek czego kolo zamachowe 7 a wraz z nim i tlok 2 zostaje zatrzymany, tak iz przebieg roboczy zostaje ukonczony.Uklad napedowy wedlug fig. 3 — 5 dziala w taki sam sposób, z ta tylko rózni¬ ca, ze podstawa 12 wraz z silnikiem jest nieruchoma, a jedynie krazki cierne sa od¬ powiednio przechylane.Dwie dalsze odmiany wykonania prasy wedlug fig. 6 — 10 róznia sie od poprzed¬ nich tym, ze naped krazków ciernych usku¬ teczniany jest silnikiem elektrycznym, u- mieszczonym na stale w polozeniu wisza¬ cym w górnej czesci kadluba prasy lub na przedluzeniu tloka. Dzieki temu oprócz za¬ lety, jaka uzyskuje sie ze wzgledu na na¬ ped krazkami, osiaga sie jeszcze i te zale¬ te, ze prasa posiada zwarta budowe kadlu¬ ba, a poniewaz w tym wykonaniu prasy sil¬ nik napedowy nie musi byc wylaczany pod¬ czas przelaczania ukladu w celu zmiany ruchu tloka w dól na ruch do góry i od¬ wrotnie, osiaga sie stosunkowo prosty u- klad polaczen.Podobnie, jak w wykonaniu prasy we¬ dlug fig. 1, tak i w tym przypadku tlok 21 (fig. 7 i 8) prasy prowadzony jest w ka¬ dlubie l1. Do tloka 21 przymocowana jest nagwintowana tuleja 31, z która wspólpra¬ cuje nagwintowane wrzeciono 4. Wrzeciono to opiera sie swym zgrubieniem 5 o po¬ wierzchnie górnej czesci 37 kadluba prasy za posrednictwem kolnierza tulei oporowej 38, wykonanej np. z kutego bronzu i przej¬ mujacej nacisk prasy. Na koncu 6 wrzecio¬ na, wystajacym ponad kadlub prasy, zakli¬ nowane jest kolo zamachowe 72. Dzieki te¬ mu kolo zamachowe wraz z wrzecionem nie wykonywaja ruchu pionowego, a jedy¬ nie obracaja sie, podczas gdy tlok 21 wraz z polaczona z nim na stale tuleja 31 pod¬ czas obrotu wrzeciona 4 porusza sie poosio* wo w góre i w dól.Kolo zamachowe 72 zaopatrzone jest tylko w jeden zewnetrzny wieniec cierny 8 oraz w wieniec hamulcowy 10. Wieniec cierny 8 i wieniec hamulcowy 10 uksztalto¬ wane sa jako kolnierze tarczy kola zama¬ chowego 72. Naped kola zamachowego 72 — 4 —Wzglednie wienca ciernego 8 odbywa sie za. pomoca obracajacych sie w przeciwnych kierunkach krazków ciernych 39 i 40, któ¬ re moga byc obracane na okolo walka 41 (fig. 6 i 9) kólka zebatego 42 silnika elek¬ trycznego 43, zamocowanego wiszaco w górnej czesci kadluba prasy. Krazek cierny 39, uskuteczniajacy ruch w dól tloka, obra¬ ca sie przy tym z wieksza szybkoscia niz krazek 40, wywolujacy ruch w góre tloka.Osiaga sie to dzieki odpowiednio dobranym kolom przekladni, przekazywajacym ruch obrotowy kólka zebatego 42 silnika na krazki cierne 39, 40.Przechylanie krazków ciernych w celu przelaczania ruchu w dól tloka na ruch w góre wzglednie odwrotnie, jak równiez w celu unieruchomiania tloka wskutek odsu¬ niecia krazków 39, 40 ze styku z wiencem ciernym 8, odbywa sie za pomoca dzwigni recznej H1 (fig. 6 i 7). Dzwignia H1 umozli¬ wia napedzanie dzwigni kolankowej K (fig. 9) za posrednictwem drazków rozrzad- czych H2, H3, zebatki ff4 i kólka zebatego H5, przy czym umozliwia obracanie ramy 44, dzwigajacej krazki cierne 39, 40 tak, aby krazek 39 lub krazek 40 byl dociskany stosunkowo znacznie do wienca ciernego 8 kola zamachowego 72. Uruchomianie kloc¬ ków hamulcowych 45, 45', wspólpracuja¬ cych z wiencem hamulcowym 10 kola za¬ machowego 72, odbywa sie za pomoca re¬ cznej dzwigni hamulcowej B2 (fig. 7) po¬ przez drazek rozrzadczy Bs (fig. 7 i 9) oraz dzwignie K2 w celu osiagniecia zwiekszone¬ go dzialania hamulca.W tym wykonaniu prasy waznym jest to, aby tuleja 31, wspólpracujaca z tlokiem, sluzyla jako dodatkowa prowadnica tego tloka. W tym celu górna czesc 37 kadluba prasy (fig. 8) przedluzona jest ku dolowi i otacza tuleje 31.W polozeniu srodkowym dzwigni recz¬ nej H1 oba krazki cierne 39, 40 sa calko¬ wicie odsuniete od wienca ciernego 8. W polozeniu tym kolo zamachowe 72 wraz z tlokiem utrzymywane jest hamulcem kloc¬ kowym 45, 45' w swym wyjsciowym polo¬ zeniu spoczynkowym, przy czym te ostatnie moga byc wlaczane w kazdej chwili za po¬ moca dzwigni recznej B2 w celu zatrzyma¬ nia tloka na dowolnej wysokosci. Dzwignia hamulcowa B2 moze sluzyc równoczesnie jako ochrona rak, tj. jako zabezpieczenie przeciwko zranieniu rak podczas obslugi prasy.Kolo zamachowe S (fig. 6) na wale 41 napedowego silnika elektrycznego 43 sluzy do wyrównywania zmian obciazenia.W innej odmianie wykonania prasy we¬ dlug fig. 10 kolo zamachowe 73 wraz z wrzecionem 41 pozbawione jest nierucho¬ mego osadzenia poosiowego, tak iz moze poruszac sie w góre i w dól wraz z tlokiem 22 prasy.Podobnie jak w znanych ciernych pra¬ sach srubowych tego rodzaju tuleja 32 jest osadzona nieruchomo w górnej czesci 37 kadluba prasy. Tlok 22 posiada boczne przedluzenie 46, sluzace jako dodatkowa prowadnica. Przedluzenie to posiada górny poziomy kolnierz 47, do którego przymoco¬ wany jest wiszaco silnik elektryczny 49, na¬ pedzajacy krazki cierne 48, 48'.Caly uklad do napedu wrzeciona 4, skladajacy sie z kola zamachowego 73, krazków ciernych 48, 48' oraz wiszacego silnika elektrycznego 49 moze zatem poru¬ szac sie w góre i w dól wraz z tlokiem 22 prasy. PL