Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia chlodniczego do silników lotniczych, przy zastosowaniu cieczy jako czynnika chlodzacego, zapewniajacego stala obec¬ nosc plynu chlodniczego we wszystkich czesciach silnika, niezaleznie od polozenia samolotu. Wynalazek niniejszy moze, oczy¬ wiscie, nadawac sie do wszelkich samolo¬ tów, lecz zwlaszcza nadaje sie z korzyscia do samolotów dolnoplatowców.Jak wiadomo, narzady chlodnicze sil- .ników w górnoplatowcach lub dwuplatow¬ cach sa wykonane w sposób, uwidoczniony schematycznie na fig. 1 zalaczonego rysun¬ ku. W tym przypadku silnik A posiada jedna lub kilka grup cylindrów C oraz obwód krazenia cieczy chlodniczej, zawie¬ rajacy rury B i F, chlodnice D i pompe E.Gdy przed uruchomieniem silnika napelni sie ciecza, np. woda, wszystkie przewody, komory wodne cylindrów i chlodnice, to i komory wodne grupy C musza byc calko¬ wicie napelnione. W kazdym razie ponie¬ waz ciecz ogrzewa sie i rozszerza sie, nale¬ zy zostawic na rozszerzenie sie przestrzen, znajdujaca sie ponad cylindrami. Taka przestrzen rozszerzania sie stanowi zazwy¬ czaj przestrzen malego zbiornika pomocni¬ czego G, nazywanego zbiornikiem zasila¬ jacym i polaczonego przewodem H z obwo-AeTfilfaloi&zBmBl-or&z mala rurka / z atmo¬ sfera. "W samolotach jednoplatowych o pla¬ tach górnych lub w dwuplatowcach zbior¬ nik zasilajacy G jest unlieszczony w gór¬ nym skrzydle i posiada wobec tego wy; starczajaca wysokosc, zeby w czasie eWo^ lucji samolotu poziom cieczy utrzymywal sie powyzej wierzcholków cylindrów G« Je¬ zeli ten warunek nie jest spelniony i po¬ ziom cieczy w zbiorniku zasilajacym moze obnizyc sie ponizej górnego poziomu cylin¬ drów C, to wówczas glowice cylindrów nie beda otoczone ciecza, tak iz mozna o- bawiac sie bardzo powaznych uszkodzen silnika wskutek szybkiego ogrzania sie.W dolnoplatowcach nie ma takiego miejsca, wzniesionego ponad kadlub, w któ¬ rym mozna byloby umiescic zbiornik zasi¬ lajacy na wiekszej wysokosci. Poniewaz z drugiej strony ze wzgledów aerodyna¬ micznych maska silnika znajduje sie za¬ wsze bardzo blisko cylindrów, przeto zbiornik zasilajacy, umieszczony w kadlu¬ bie samolotu tego typu, jak przedstawiono na fig. 2, moze w niektórych polozeniach lotu dopuscic obnizenie sie poziomu cieczy ponizej górnego poziomu cylindrów. Przy¬ padek taki przedstawiono na fig. 3. W tym przypadku, jak widac podczas lotu w dól, ciecz, zawarta w komorach wodnych cylin¬ drów C, wypelnia calkowicie przestrzen rozszerzania sie w zbiorniku i odslania wierzcholki tylnej grupy cylindrów.Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia chlodniczego silników lotniczych, a zwlaszcza silników dolnoplatowców, umo¬ zliwiajacego wszelkie mozliwe ewolucje sa¬ molotu bez obawy, ze poziom cieczy odslo¬ ni wierzcholki cylindrów, które powinny byc chlodzone. Urzadzenie to jest wyko¬ nane tak, ze pozadane wyniki osiaga sie bez koniecznosci umieszczenia zbiornika zasi¬ lajacego w polozeniu podniesionym, co by¬ loby niemozliwe do wykonania w samolo¬ tach tego typu.Wedlug wynalazku urzadzenie chlodni¬ cze posiada z jednej strony zbiornik zasi¬ lajacy, umieszczony z przodu bloku cylin¬ drów zasadniczo w sposób znany, jak na fig. 2 i 3, a z drugiej strony drugi zbiornik zasilajacy, umieszczony z tylu bloku cylin¬ drów i polaczony w górnej czesci z górna czescia zbiornika przedniego. Dna tych zbiorników znajduja sie zasadniczo na tym samym poziomie co i wierzcholki komór wodnych bloku cylindrów, górne zas cze¬ sci tych zbiorników znajduja sie na tym samym poziomie, co i najwyzsze czesci silnika.W urzadzeniu wedlug wynalazku do¬ plyw powietrza do ukladu krazenia wody mozliwym jest przy pomocy rurki, prowa¬ dzacej od wierzcholka przedniego zbiorni¬ ka do zbiornika tylnej czesci silnika i drii- giej otwartej polozonej ponizej silnika, przy czym ta rurka jest zamknieta odpo¬ wiednim zaworem, otwierajacym sie na ze¬ wnatrz pod wplywem ustalonego z góry cisnienia pary, jaka moglaby powstac przy ruchu pionowym do góry.Przykladowe wykonanie wynalazku jest objasnione na zalaczonym rysunku.Jak juz powiedziano wyzej, fig. 1 — 3 przedstawiaja urzadzenie znane, nato¬ miast fig. 4 — 8 przedstawiaja urzadzenie chlodnicze wedlug wynalazku. W szcze¬ gólnosci fig. 4 przedstawia caly uklad kra¬ zenia; fig. 5 — szczegól zaworu powietrz¬ nego; fig. 6— szczególy zbiornika przed¬ niego; fig. 7 — samolot, zaopatrzony w uklad chlodniczy wedlug wynalazku na ziemi, i fig. 8 — czesc samolotu, zaopa¬ trzonego w ten sam uklad, w polozeniu lo¬ tu w dól.Na fig. 4 — 8 uwidoczniono blok silni¬ kowy 1 z cylindrami 2. Uklad chlodniczy sklada sie zasadniczo z wnetrza 3 komór wodnych, przewodu 4, prowadzacego od tych komór, chlodnicy 5, przewodu 6, pompy 7 i drugiego przewodu powrotnego & Wedlug wynalazku obieg chlodzenia jest uzupelniony zbiornikiem przednim 9 i — 2 —zbiornikiem tylnym 10, które sa polaczone odpowiednio przewodami 11 i 12 z górna czescia wlasciwego systemu krazenia. O- bydwa zbiorniki lacza sie ze soba przewo¬ dem 13. Polozenie zbiorników jest okreslo¬ ne wysokoscia przestrzeni, w jakiej jest umieszczony silnik, ograniczonej na ogól oslona walków rozrzadczych, uruchomiaja¬ cych zawory silnika. Gdy caly uklad na¬ pelnia sie ciecza, to poziom cieczy ustala sie w sposób, przedstawiony schematycznie na fig. 6. Zbiornik przedni jest polaczony z przewodem 4 najlepiej dodatkowym przewodem 14. Polaczenie ukladu krazenia z powietrzem otaczajacym stanowi najle¬ piej rurka 15, prowadzaca od górnej czesci przedniego zbiornika 9 i biegnaca w tyl silnika oraz otwarta ponizej silnika w miejscu 16. Do rurki 15 jest wlaczony za¬ wór 17, którego szczególy sa uwidocznione na fig. 5. Zawór ten otwiera sie ku zewnatrz i jest wywzorcowany tak, ze dziala pod cisnieniem, okreslonym z góry.Z drugiej strony, chcac uniknac zgnie¬ cenia zbiorników, jezeli cisnienie we¬ wnatrz tych zbiorników obnizy sie ponizej cisnienia zewnetrznego (np. po wyladowa¬ niu samolotu, który odbywal lot na wiel¬ kiej wysokosci), przewiduje sie w zbiorni¬ ku przednim zawór 18, otwierajacy sie ku wewnatrz. Zawór ten moze byc umieszczo¬ ny w korku, sluzacym do napelniania ze¬ spolu narzadów chlodniczych. Urzadzenie to dziala w sposób nastepujacy. Gdy samo¬ lot stoi na ziemi, to znajduje sie w poloze¬ niu wspartym na podwoziu, jak widac na fig. 7. Uklad chlodniczy jest napelniony ciecza w ilosci, niezbednej do chlodzenia, przy czym zbiornik tylny jest calkowicie napelniony ciecza, a zbiornik przedni po¬ siada czesc niewypelniona ciecza (fig, 7) W polozeniu tym komory wodne cylindrów sa calkowicie napelnione woda, która obej¬ muje calkowicie wierzcholki cylindrów.Gdy samolot znajduje sie w polozeniu wzlotu, a nawet w polozeniu pionowym, to komory wodne cylindrów sa calkowicie tifc* pelnione, jak latwo przekonac sie o tym z rysunku. Z drugiej strony podczas lotu w dól nawet w kierunku pionowym (fig. 8) ciecz zawarta w zbiorniku tylnym napelnia calkowicie zbiornik przedni, a poziom ustala sie wzdluz linii X — X na fig. 8 tak, iz wierzcholki cylindrów sa zawsze objete ciecza. Jak widac, przy pomocy urzadze¬ nia wedlug wynalazku unika sie calkowicie niebezpieczenstwa odsloniecia wierzchol¬ ków cylindrów podczas ewolucji samolotu, przy czym nie ma zadnego narzadu, umie* szczonego poza normalnym obrysiem dol- noplatowca.Wynalazek, dotyczacy ogólnie ukladu chlodniczego, zawierajacego dwa zbiorniki zasilajace, z których jeden jest umieszczo¬ ny z przodu, a drugi z tylu bloku cylin¬ drów, dotyczy równiez bardzo dogodnego ukladu wprowadzania powietrza. Uklad ten posiada narzady, o których juz byla mowa. Dzialanie takiego ukladu jest naste¬ pujace. Rurka powietrzna 15 prowadzi od wierzcholka przedniego zbiornika. Jest to celowe dlatego, ze parowanie wody i nad¬ cisnienia tym spowodowane zachodza prze¬ de wszystkim w czasie wzlotu, gdy silnik pracuje z pelna moca, a samolot leci z ma¬ la szybkoscia. Para zbiera sie w zbiorniku przednim. iGdy cisnienie pary osiagnie okreslona Iwartosc, to otwiera sie zawór 17 i wówczas przez przewód 15 uchodzi tylko para.Przewód 15 jest otwarty za silnikiem, jak widac na rysunku, dzieki czemu zawór 17 nie podlega cisnieniom dynamicznym pod wplywem ewolucyj akrobatycznych.Gdyby zawór byl umieszczony z przodu, cisnienie dynamiczne mogloby spowodo¬ wac jego otwarcie, a tym samym i strate cieczy.Przewód 15 jest otwarty ponizej silnika i chlodnicy, aby umozliwic lot odwrócony bez obawy straty cieczy. Oczywiscie wy¬ nalazek nie ogranicza sie do przykladu, — 3 —przedstawionego na rysunku, lecz obejmu¬ je na ogól wszystkie odmiany ukladu chlod¬ niczego, zawierajacego dwa zbiorniki, z których jeden jest umieszczony z przodu, a drugi z tylu silnika i które nie wystaja poza najwyzszy punkt silnika, W szczegól¬ nosci wynalazek dotyczy równiez systemu wprowadzania powietrza do obwodu chlo: dzenia, który to system sklada sie z rurki, prowadzacej od wierzcholka zbiornika przedniego i skierowanej zasadniczo w plaszczyznie poziomej poza tylna czesc silnika oraz otwartej nastepnie w kierunku pionowym ponizej silnika, przy czym w czesci pionowej rurki umieszczony jest za¬ wór.Wynalazek dotyczy równiez jednopla¬ towych dolnoplatowców, zawierajacych sil¬ nik, chlodzony ciecza za pomoca ukladu chlodzenia opisanego wyzej. PL