Szklo hartowane, uzywane na szyby, a zwlaszcza na szyby ochronne w samocho¬ dach, peka pod wplywem uderzenia na wielka liczbe drobnych nieszkodliwych od¬ lamków, przezroczystosc szkla zmienia sie w chwili pekniecia i zachodzi potrzeba po¬ nownego przystosowania wzroku do zmie¬ nionej przezroczystosci szkla. Chociaz czas trwania przystosowywania sie wzroku jest bardzo krótki, jednak przy duzych szybko¬ sciach pojazdu czas ten wystarcza do wy¬ wolania zaklócenia w kierowaniu pojazdem i spowodowania nieszczesliwych wypad¬ ków.Wynalazek niniejszy usuwa te wade; przedmiotem wynalazku jest arkusz harto¬ wanego szkla, w którym w chwili pekniecia szyby powstaja strefy a (fig. 1,2) szkla po¬ kruszonego na wielka liczbe drobnych ka¬ walków i strefy b, w których kawalki maja wieksze wymiary i ksztalty wieloboczne lub zaokraglone, przy czym kazda strefa b jest otoczona calkowicie strefami a w spo¬ sób taki, ze najwieksze kawalki maja co najwyzej wymiary strefy 6. Obecnosc wiek¬ szych kawalków szkla zapewnia wystarcza¬ jaca widzialnosc w chwili pekniecia szyby, gdy odlamki pozostaja na miejscu. Ponad-to zmniejszajac dostatecznie wymiary kaz¬ dej ze stref 6 i nadajac im odpowiedni ksztalt uzyskuje sie pewnosc, ze odprysku- jace odlamki, pochodzace z tych stref, w chwili pekniecia nie beda niebezpieczne dla otoczenia. Strefy obwodowe a, które rozpadaja sie na drobne kawalki, maja np, szerokosc 10 — 15 mm, a strefy obwiedzio¬ ne b, mniej lub bardziej zaokraglone i ma¬ jace postac jednego kawalka lub niewiel¬ kiej liczby kawalków, maja srednice 50 — 70 mm.Wynalazek dotyczy poza tym sposobu wyrobu takiego szkla i polega na poddawa¬ niu szkla w strefach obydwu rodzajów od¬ miennym warunkom obróbki cieplnej tak, aby mozna bylo otrzymac bardziej ener¬ giczne hartowanie w strefach obwodowych, dzieki czemu w chwili pekniecia nastepuje rozpadniecie sie tej strefy na drobne ka¬ walki, strefy zas obwiedzione sa slabiej hartowane i pekaja na wieksze kawalki.Wreszcie wynalazek dotyczy róznych postaci wykonania sposobu, polegajacych np. na tym, ze arkusz szkla ogrzewa sie równomiernie na calej powierzchni i na¬ stepnie chlodzi sie bardziej energicznie w strefach obwodowych a lub tez ogrzewa sie silniej strefy obwodowe a arkusza, po czym ochladza sie go nagle i równomiernie na ca¬ lej powierzchni, lub tez zmienia sie nate¬ zenie ogrzewania i chlodzenia w tym sa¬ mym kierunku tak, iz te natezenia sa wiek • sze w strefach obwodowych a, albo wresz¬ cie po zahartowaniu arkusza przez ogólne ogrzanie i równomierne ochlodzenie ogrze¬ wa sie go w strefach obwiedzionych tak, iz otrzymuje sie zmniejszenie stopnia zahar¬ towania w tych strefach.Na rysunku fig. 1 i 2 przedstawiaja ty¬ tulem przykladu schematy pekania szkla, zahartowanego wedlug wynalazku, fig. 3 przedstawia przekrój pionowy urzadzenia do ochladzania stref obwodowych a, fig. 4— widok tego urzadzenia z przodu, fig. 5 — odmiane urzadzenia wedlug fig. 3 i 4, fig, 6 — pionowy przekrój urzadzenia do miejscowego ogrzewania stref obwodowych a, fig. 7 — czesciowy widok z przodu urza¬ dzenia wedlug fig. 6, fig. 8 — przekrój u- rzadzenia do ogrzewania stref obwiedzio¬ nych a po zahartowaniu arkusza szkla, fig. 9 i 10 przedstawiaja odpowiednie widoki z przodu tego urzadzenia.Na fig. 1 i 2 strefy obwodowe a, rozpa¬ dajace sie na drobne kawalki, sa oznaczone kreskami, natomiast strefy obwiedzione b, które nie pekaja wcale lub tylko na mala liczbe kawalków, nie sa zakreskowane.Pierwsza postac wykonania sposobu we¬ dlug wynalazku polega na tym, ze po rów¬ nomiernym ogrzaniu calego arkusza szkla za pomoca znanych srodków chlodzi sie go bardziej energicznie w strefach obwodo¬ wych a.W tym celu urzadzenie do chlodzenia (fig. 3 i 4) posiada dwie sieci dmuchawek 1, umieszczonych z obydwóch stron arkusza i zaopatrzonych w otworki 2, przez które czynnik chlodzacy 3 jest skierowywany na strefy a arkusza szkla. Otworki dmucha¬ wek maja male wymiary np. 2 — 3 mm i sa rozmieszczone scisle obok siebie. Odle¬ glosc pomiedzy wylotami dysz i powierzch¬ nia szkla powinna byc bardzo mala, jednak nie powinna byc taka, aby dysze pozosta¬ wialy znaki na szkle. W praktyce zazwy¬ czaj wystarcza do tego celu odstep 2 — 3 cm.Aby strefy b szkla nie ulegaly zbyt na¬ glemu ochlodzeniu, umieszcza sie zaslony 4 w kazdym przedziale zawartym pomie¬ dzy dmuchawkami. Odleglosc tych zaslon od arkusza szkla moze byc regulowana nie¬ zaleznie od odleglosci otworków dmucha¬ wek od arkusza za pomoca pretów 5, prze¬ suwanych w prowadnicach 6, przy czym mozna uniemozliwic calkowicie wszelkie zetkniecie sie powietrza ze szklem w stre¬ fach b lub tez mozna zezwolic na dzialanie czesci tego powietrza w tych strefach tylko pod postacia wirów. W ten sposób mozna 2 -dokladnie regulowac stopien zahartowania szkla, jaki jest pozadany w strefach obwie¬ dzionych b. Obydwie sieci dmuchawek / sa umieszczone na skrzynkach 7, osadzonych na plytach ruchomych 8, do których przy¬ mocowane sa kraty 9, podtrzymujace zaslo¬ ny 4. Caly zespól zaslon 4 mozna rozsunac za pomoca korb 10 w celu wprowadzenia arkusza szkla pomiedzy te zaslony i znowu zblizyc do arkusza na dokladna odleglosc, potrzebna do dmuchania.Powietrze natrafiajac na arkusz odbija sie od niego i uchodzi swobodnie. Aby to uchodzenie powietrza odbywalo sie bez przeszkód, co jest warunkiem niezbednym, pretom 5 nadaje sie niewielki przekrój i odsuwa sie dostatecznie krate 9 od sieci dmuchawek.Mozna równiez zmienic poszczególne odleglosci zaslon 4 od arkusza w ten spo¬ sób, aby ich dzialanie na brzegach arkusza bylo np» odmienne niz posrodku tego arku¬ sza, W odmianie urzadzenia wedlug fig. 5, powietrze nie uchodzi swobodnie w czasie chlodzenia arkusza c, lecz jest zasysane przez skrzynie 11 za pomoca przewietrzni- ka lub w inny sposób.Inna odmiana sposobu wedlug wynalaz¬ ku polega na bardziej silnym ogrzewaniu arkusza w strefach obwodowych a i naglym ochladzaniu za pomoca znanych urzadzen calego arkusza.W tym celu urzadzenie grzejne (fig. 6 i 7) posiada dwie sieci oporników grzej¬ nych, umieszczonych z obydwóch stron ar¬ kusza c i wykonanych z przewodników 12, umocowanych w ogniotrwalych oprawach 13, które w widoku prostopadlym do arku¬ sza szkla maja ksztalt linii stref obwodo¬ wych a, jakie maja byc wytworzone w ar¬ kuszu szkla. Przewodniki 12 sa umieszczo¬ ne w niewielkiej odleglosci od arkusza, dzieki czemu ogrzewanie jest umiejscowio¬ ne w tych strefach szkla, które znajduja sie na wprost opraw 13 sieci. W oczkach tej sieci umieszczone sa przegrody 14, za po¬ moca których strefy obwiedzone b zostaja wyjete spod dzialania promieniowania przewodników 12. Przegrody te sa wydra¬ zone i moze przez nie przeplywac czynnik chlodzacy. Odleglosc przegród 14 od arku¬ sza szkla moze byc zreszta regulowana nie¬ zaleznie od opraw grzejnych 13 i niezalez¬ nie od siebie.Fig. 8, 9 i 10 pojasniaja trzecia odmiane wykonania sposobu, wedlug której arkusz szkla po zahartowaniu przez ogrzanie i na¬ gle równomierne ochlodzenie zostaje o- grzany ponownie w strefach obwiedzionych b. Fig. 8 — 10 przedstawiaja urzadzenie do takiego ogrzewania.Wkladki grzejne 15 sa umieszczone na dwóch plytach ogniotrwalych 16, umie¬ szczonych z obydwóch stron arkusza c w miejscach, odpowiadajacych strefom ob¬ wiedzionym b, jakie maja byc wytworzone w szkle. Pomiedzy wkladkami grzejnymi 15 kazdej plyty umieszczone sa prety kraty 17, przedstawionej oddzielnie na fig. 10, przy czym ksztalt oczek tej kraty odpo¬ wiada strefom obwodowym a. Prety moga byc wydrazone i moze przez nie przeply¬ wac czynnik chlodzacy. Arkusz szkla styka sie z kratami, które zabezpieczaja go w strefach obwodowych a przed dzialaniem wkladek grzejnych 15.Wedlug wynalazku nie jest rzecza ko¬ nieczna, aby arkusz szkla mial na calej swej powierzchni strefy a i b, gdyz wystar¬ cza, aby takie strefy posiadal na pewnej czesci swej powierzchni. W ten sposób w przednich szybach samochodowych mozna ograniczyc sie do czesci szkla, znajdujacej sie przed oczami kierowcy. Mozna stoso¬ wac najrozmaitsze sposoby wyrobu, aby otrzymac omówiony stan zahartowania tyl^ ko w odpowiednich czesciach arkusza szkla.Oczywiscie mozna laczyc ze soba rózne opisane wyzej sposoby, a wiec mozna sto¬ sowac bardziej energiczne ogrzewanie w — 3 —strefach obwodowych i bardziej energiczne chlodzenie w tych samych strefach lub tez mozna polaczyc jeden z tych sposobów z ogrzewaniem, uskutecznianym po zaharto¬ waniu w strefach obwiedzionych. PL