Wynalazek niniejszy dotyczy pomp od¬ srodkowych o osiowo przesuwnym wale, W pompach odsrodkowych o wale osio¬ wo nieprzesuwnym stosowane sa w celu uszczalnienia tego walu dlawnice, które .posiadaja zalete stosunkowo latwej wy- miennosci. Wskutek ciaglego tarcia walu o szczeliwo dlawnicy, zuzywa sie ono stosun¬ kowo predko. Moga byc stosowane miek¬ kie szczeliwa, nasycone np. smarem, które podczas pompowania np. kwasów, lugów lub goracych cieczy nie sa tak odporne na dzialanie chemiczne wzglednie cieplne tych cieczy, jak nie przepojone szczeliwa, np. azbestowo-metalowe.Natomiast w pompach odsrodkowych o wale osiowo przesuwnym uszczelnienie na¬ stepuje podczas bezruchu pompy za po¬ srednictwem powierzchni stykowych, które podczas ruchu pompy sa wzgledem siebie przesuwane dzieki przesuwaniu walu pom¬ py, tak iz powierzchnie te nie ulegaja zu¬ zyciu. W znanych tego rodzaju pompach u- niemozliwione jest doszlifowanie tych po¬ wierzchni stykowych bez rozbierania pom- py- Wynalazek niniejszy usuwa wskazane wady obu rodzajów pomp, zachowujac ich zalety. Polega on na tym, ze w pompie od¬ srodkowej o wale przesuwnym osiowo u-szczelnienie wykonane jest W postaci nor¬ malnej dlawnicy wymiennej, przez która przechodzi czesc stozkowa walu.* W cefu zwiekszenia pewnosci ruchu moga byc zastosowane dodatkowe po¬ wierzchnie uszczelniajace, z których jedna znajduje sie na wale pompy, druga zas przeciwlegle do niej na oslonie pompy.Obie te dodatkowe powierzchnie uszczel¬ niajace przylegaja do siebie wówczas, gdy dlawnica pompy jest stosunkowo zuzyta i wymagalaby odnowienia.Przesuw walu pompy nastepuje w zna¬ nych wykonaniach pomp za pomoca regu¬ latora, uruchomianego pod dzialaniem sily odsrodkowe), lub dzieki wyzyskaniu. obro¬ towego momentu wirnika pompy.Towyma¬ ga jednak zastosowania oddzielnych urza¬ dzen o stosunkowo duzych rozmiarach, u- trudniajacych rozbieranie i skladanie pom¬ py. Natomiast uskutecznianie przesuwu wa¬ lu pompy dzieki naciskowi cieczy tloczonej nie ma zazwyczaj zastosowania, gdyz prze¬ suw walu moze nie odbywac sie wówczas, gdy pompa jest w biegu jalowym. Wskutek tego uszczelniajace powierzchnie stykowe zostaja uszkodzone, tak iz trzeba pompe zupelnie rozbierac, aby te powierzchnie stykowe mozna bylo na nowo oszlifowac lub wymienic je na inne.W pompie wedlug wynalazku umozli¬ wione jest zastosowanie nacisku cieczy do przesuwu walu, przy czym szczeliwo w dlawnicy moze byc stosunkowo latwo wy¬ mienione po zuzyciu podczas jalowego bie¬ gu pompy.Nacisk cieczy umozliwia przesuw walu pompy dzieki temu, ze pierscieniowa szcze¬ lina na tylnej stronie wirnika pompy jest mniejsza niz szczelina pierscieniowa na przedniej jego stronie. W pompach o ma¬ lych nasadach rurowych, w których róznica miedzy obydwiema pierscieniowymi szcze¬ linami jest stosunkowo nieznaczna, prze¬ suw walu moze byc wspomagany dzieki podcisnieniu, wywolywanemu za pomoca pomocniczych lopatek, umieszczonych na przedniej stronie wirnika pompy, lub dzie¬ ki uksztaltowaniu wirnika, calkowicie lub czesciowo otwartego na swym zewnetrz¬ nym obwodzie roboczym. W czasie dziala¬ nia pompy odciazenie szczeliny walu jest wywolywane w znanych pompach odsrod¬ kowych za pomoca otworów i kanalów, któ¬ re lacza tylna strone wirnika z jego kana¬ lem wlotowym. Szczelnosc walu w tych pompach zalezy od cisnienia, panujacego u wlotu cieczy do wirnika, przy czym dzia¬ lanie ssace tychze pomp jest stosunkowo nieznaczne. W celu uniemozliwienia doply¬ wu cieczy do szczeliny, otaczajacej wal, stosowane sa pomocnicze lopatki tloczne, dzialajace niezaleznie od glównych lopatek tlocznych wirnika. Te pomocnicze lopatki tloczne sa oddzielone od glównych lopatek tlocznych scianka przedzialowa pozbawio¬ na kanalów i otworów. Dzieki tej przegro¬ dzie szczelnosc walu jest prawie niezalez¬ na od cisnienia doplywowego w pompie, przy czym zapobiega sie zasysaniu powie¬ trza do wirnika.Dotychczas zaopatrywano pompy o przesuwnym wale w lozyska kulkowe. W lozyskach tych wal moze przesuwac sie wzdluz wewnetrznych powierzchni odno¬ snych pierscieni biegowych, które znajdu¬ ja sie wzgledem siebie w stanie spoczynku.W tym celu biegowe pierscienie tych lozysk sa osadzone stosunkowo mocno, tak iz sila napiecia sprezyny cofajacej nie wystarcza wówczas do tego, aby uszczelniajace po¬ wierzchnie stykowe walu ponownie dosu- nac do siebie. W wykonaniu pompy wedlug1, wynalazku zastosowano lozyska walkowe, których wewnetrzne pierscienie biegowe u- mozliwiaja przesuw walu bez znaczniejsze¬ go oporu tarcia. W pompie wedlug wyna¬ lazku umozliwiona jest zmiana wielkosci przesuwu walu, a tym samym umozliwione jest przy zuzytej dlawnicy dowolne usta¬ wianie wzgledem siebie uszczelniajacych powierzchni stykowych walu tak, aby po- - 2 -I wierzchnie te przylegaly do siebie poci sto¬ sunkowo niznacznym naciskiem. W tym ce¬ lu przewidziany jest nastawny cylinder, który utrzymywany jest w oslonie pompy za pomoca gwintu.Na rysunku jest przedstawiony1schema¬ tycznie przyklad wykonania pompy we¬ dlug wynalazku w przekroju podluznym.Na wale a pompy jest osadzone kolo tloczne e, które na swej przedniej stronie posiada lopatki odciazajace c. Na tylnej stronie kola tlocznego e sa uniieszczone po¬ mocnicze lopatki tloczne f, których kanaly oddzielone sa od wnetrza glównych lopa¬ tek kola tlocznego za pomoca jednolitej scianki bez kanalów lub otworów. Wskutek tego glówne lopatki kola tlocznego e dzia¬ laja zupelnie niezaleznie od pomocniczych lopatek tlocznych f. Szczelina pierscienio¬ wa d na przedniej stronie kola tlocznego pompy jest wieksza niz szczelina pierscie¬ niowa b na tylnej stronie tego kola w celu umozliwienia poosiowego przesuwu robo¬ czego kola pompy. Na wale a jest osadzo¬ na stozkowa tuleja g, która podczas bezru¬ chu pompy przylega do szczeliwa dlawnicy h, podczas zas dzialania pompy zostaje przesunieta wzgledem tej dlawnicy, tak iz miedzy szczeliwem tej ostatniej a tuleja g powstaje luz. Wskutek tego zapobiega sie tarciu miedzy szczeliwem dlawnicy a tule¬ ja g, a tym samym zuzyciu dlawnicy, tak iz pompa dziala jak pompa bez dlawnicy, przy czym dlawnice mozna latwo stosunko¬ wo wymienic jak w normalnych pompach, zaopatrzonych w dlawnice. W przeciwien¬ stwie do zwyklych pomp, zaopatrzonych w dlawnice, mozna w tym przypadku zasto¬ sowac twardsze i nienasycone szczeliwo, które jest stosunkowo odporniejsze na dzia¬ lanie np. kwasów, lugów lub goracych cie¬ czy. Przesuwanie walu a pompy odbywa sie wzdluz powierzchni slizgowych pier¬ scieni biegowych /, nalezacych do lozysk walkowych, przy czym pierscienie te mo¬ ga przesuwac sie poosiowo wzgledem nie- przesuwnych walków m. Do cofania walu a w jego polozenie wyjsciowe sluzy spre¬ zyna n.Wal a pompy moze byc nastawiany dzieki przekreceniu cylindra e, polaczone* go z oslona pompy za pomoca gwintu tak, aby odnosne powierzchnie koncowej obsa¬ dy pierscieniowej i tulei h oraz wewnetrz¬ nej obsady pierscieniowej k oslony pompy mocno przylegaly do siebie lub tez tylko stykaly sie stosunkowo nieznacznie. To o- statnie nastawianie walu nalezy uskutecz¬ nic wówczas, gdy w czasie suchego biegu pompy nastepowaloby uszkodzenie po¬ wierzchni uszczelniajacych pompy wskutek np. uzycia nieodpowiednich materialów na te uszczelnienia. Stykajace sie powierzch¬ nie uszczelniajace obsad i, k umozliwiaja stosunkowo wystarczajace uszczelnienie wówczas, gdy szczeliwo dlawnicy h pompy jest zuzyte, tak iz uniemozliwione jest przy tym wyplywanie wiekszych ilosci cieczy na zewnatrz. PL