Do szybkiego laczenia stosuje sie sworznie, które powoduja zakleszczanie laczacych czesci w kierunku promienio¬ wym lub osiowym albo w jednym i dru¬ gim. Przy tym laczone przedmioty maja zwykle jednakowe profilowe otwory do przetykania sworzni, a sworznie same sa odpowiednio do tego uksztaltowane tak, iz One wyrównuja laczone przedmioty i wsku¬ tek czesciowego obrotu unieruchomiaja je, zakleszczajac sie. Wystepy na przedmio¬ tach laczonych stanowia powierzchnie opo¬ rowe dla czesci zakleszczajacych sworzni.Znane sa takze sworznie, w których wydrazeniach znajduja sie sprezynujace jezyczki lub podobne narzady, wystajace na zewnatrz i zabezpieczajace nakretke sworznia lub inny narzad wspóldzialajacy z nim przeciw odkrecaniu lub zesunieciu sie.Wynalazek polega na tym, ze glównie w kierunku promieniowym zakleszczajacy sworzen posiada okragly przekrój poprze¬ czny po bokach splaszczony i jest wpro¬ wadzony do wiekszych okraglych otworów, przy czym lukowe powierzchnie sworznia przylegaja mocno do brzegów otworu.Dzieki temu czesciowy obrót sworznia w otworze powoduje w kazdym z otworów unieruchomienie sworznia na odpowiedniej powierzchni, a wskutek tego dokladne i bardzo mocne polaczenie odnosnych przedmiotów bez luzu i mozliwosci oblu- znienia sie wskutek wstrzasów, co moze nastapic przy zastosowaniu innych sworzni.Sworzen wedlug wynalazku posiada najednym lub na dwóch koncach kolnierze, zapewniajace odpowiednie najlepiej poda¬ tne sciskanie w kierunku osiowym laczo¬ nych przedmiotów. Dzieki temu mozna po¬ laczyc kilka czesci, np. z cienkiej blachy/ w celu calkowitego wyzyskania ich wytrzy¬ malosci w miejscu polaczenia.Inne wykonanie polega na tym, ze sworzen jest prowadzony za pomoca wy¬ stepów kolnierzy w rozszerzeniach otwo¬ rów do przetykania, najlepiej z jak naj¬ mniejszym luzem. Dzieki temu mozna nie tylko zakladac go latwo, lecz ponadto wy¬ równywa on wzajemne polozenie laczonych przedmiotów tak, iz przy obrocie sworznia odpowiadajace sobie odcinki zakleszczaja¬ ce sworznia i otworu zajmuja bez trudno¬ sci wlasciwe polozenie. Równiez odcinki zakleszczajace sworznia moga byc uzyte do wstepnego wyrównywania wzajemnego po¬ lozenia laczonych przedmiotów.Ilosc zakleszczajaco dzialajacych od¬ cinków na obwodzie sworznia moze byc rózna, czyli sworzen moze miec dwie lub kilka takich powierzchni na swym obwo¬ dzie, przy czym kierunki dzialania sil za¬ kleszczajacych moga byc takze rózne.W przypadku, gdy nacisk zakleszczajacy przenosi sie wzdluz jednej osi, zaopatruje sie najlepiej kazdy z laczonych przedmio¬ tów w zakleszczajacy odcinek cylindrycz¬ ny w tym kierunku, w którym dziala sila, czyli odpowiednio do sil przeciw sobie dzialajacych na dwa przedmioty odnosne odcinki cylindryczne sworznia sa równiez sobie przeciwlegle.Mozna równiez zastosowac sworzen za¬ kleszczajacy z wydrazeniem jako lozysko do walków albo zaopatrzyc go w gwint do jednoczesnego sciskania laczonych przed¬ miotów w kierunku osiowym, albo w szcze¬ ki zaciskowe, narzady zakleszczajace, roz¬ porki lub podobne narzady, dzieki czemu moze sluzyc do laczenia calych grup przedmiotów w róznych kierunkach.Rysunek przedstawia przyklad wyko¬ nania przedmiotu wynalazku. Fig. 1 — 3 przedstawiaja krótki sworzen zakleszcza¬ jacy w trzech róznych widokach; fig. 4 od¬ powiednia do niego blache w widoku z gó¬ ry; fig. 5 i 6 — polaczenie blach i sworzen bez jednego kolnierza w widokach z góry i z boku; fig. 7 i 8 — podobne polaczenie z dodatkowym dociagnieciem w kierunku osiowym w widoku z góry i przekroju po¬ dluznym; fig. 10 i 11 sworzen z kolnie¬ rzami prostokatnymi w widokach z góry i z boku; fig. 12 — podwójny sworzen z trzonem srodkowym w widoku z boku, a fig. 13 — blache przystosowana do sworzni wedlug fig. 10 — 12 w widoku z góry.Wedlug fig. 1 — 3 sworzen zakleszcza¬ jacy posiada okragly kolnierz /, trzon 2 i drugi kolnierz 3 ze scietymi w óstroluki bokami. Trzon 2 posiada na dwóch prze¬ ciwleglych cwierciach swego obwodu po¬ wierzchnie cylindryczne, powierzchnie zas miedzy nimi sa wskutek frezowania wzgle¬ dnie obtaczania konców kolnierza 3 splasz¬ czone w porównaniu z przekrojem cylin¬ drycznym.Wedlug fig. 4 blachy 4, laczone za pomoca tego sworznia, sa zaopatrzone w otwory 5 czesciowo o cylindrycznym ksztalcie, odpowiadajacym odnosnej czesci trzonu 2 sworznia, które przylegaja dokla- dnie zakleszczajaco do siebie. Miedzy cy¬ lindrycznymi wycieciami 5 obwodu otworu znajduja sie wyciecia 6, umozliwiajace luzne przesuwanie konców 3 kolnierza.Wedlug fig. 5 i 6 nastepuje, po wstep¬ nym wyrównaniu polozenia otworów za po¬ moca konców 3 przy wsunieciu sworznia a nastepnie przy obrocie jego o 90°, zespole¬ nie wszystkich blach z zakleszczeniem, przy czym cienkie blachy nie moga sie usu¬ wac w bok, gdyz temu przeciwdzialaja kol¬ nierz 1 i wystepy 3.Wedlug fig. 7 i 8 lacznik jest zasadni¬ czo taki sam, lecz dostosowany do wiek¬ szego wyzyskania wytrzymalosci blach, Na kolnierzu /znajduje sie nasada czwo^ — 2 —rokatna 7 do zakladania klucza, w celu obracania sworznia w frezowanych otwo¬ rach kilku blach, zakleszczajac go mocno.Sworzen posiada z drugiej strony gwint 8, na który jest nakrecona dociskajaca na¬ kretka 10, stanowiaca umocowanie sworz¬ nia i przylegajaca do podkladki 9. Takie zabezpieczenie sworznia umozliwia wycia¬ ganie go w kierunku osiowym, przy czym polaczone tym sworzniem blachy moga byc równiez zacisniete tym sworzniem w otwo¬ rach.W przykladach wykonania wedlug fig. 1—6 przy zalozonym laczniku otwór do sworznia z drugiej strony jest widoczny, natomiast w przykladzie wykonania we¬ dlug fig. 7 i 8 ten otwór jest z dwóch stron zakryty.W przykladzie wykonania wedlug fig. 7 i 8 do blach sa przymocowane nakladki blaszane, wypelniajace odstepy pomiedzy blachami oraz przy zestawianiu blach wy¬ rownywujace nalezycie otwory do przety¬ kania sworzni; nakladki te nadaja calemu polaczeniu wieksza wytrzymalosc na wstrzasy, gdyz zaciskaja blachy 4 w kie¬ runku podluznym, tak iz nie moga sie one poruszac na sworzniu 2.Na fig. 9 wskazana jest scianka, wyko¬ nana z blachy 12, ujetej w rame 13 o prze¬ kroju poprzecznym w ksztalcie litery U.W celu wzmocnienia obrzezy zastosowano wzdluz laczonych brzegów wkladki usztyw¬ niajace 14, polaczone za pomoca spawania lub nitowania i zaopatrzone w otwory do przetykania sworzni 1, 2, 3 wedlug fig. 1 —3.Laczniki 15 sa nasuniete przez odpo¬ wiednie szczeliny ramy 13 i zaopatrzone we wlasciwe otwory do przetykania sworz¬ ni na dwóch koncach, wskutek czego moga byc one umocowane za pomoca tych sworzni 1, 2, 3.Wedlug fig. 10 i 11 sworzen posiada pare kolnierzy prostokatnych 16, zwlaszcza jezeli on jest maly, dzieki czemu caly sworzen moze byc wykoriany np. przez zwykle obtoczenie prostokatnego zelaza tasmowego odpowiednio do srednicy sworznia. Otwór 17 umozliwia zastosowa¬ nie sworznia jednoczesnie jako lozyska.Ten otwór umozliwia takze przesuniecie dodatkowej sruby, np. w celu mocnego sciagniecia kolnierzy 16 alt© polaczenia kilku sworzni 2, 16 i docisniecia ich do umieszczonych miedzy nimi rozporek albo tez do innych celów.Wedlug fig. 12 para sworzni 2, 16 jest polaczona z trzonem 18, dzieki czemu za pomoca takiego narzadu mozna polaczyc dwie w wiekszej odleglosci umieszczone równolegle pary scianek. Oczywiscie, ten trzon moze byc równiez zaopatrzony w otwór osiowy 17 (fig. 10).Wedlug fig. 13 w blachach sa wykona¬ ne cylindryczne wyciecia 5, przechodzace w prostokatne przedluzenia 19, odpowia¬ dajace ksztaltem kolnierzom 16 i wspól* dzialajace z odnosnymi czesciami sworznia wedlug fig. 10 — 12, jak równiez sworznia wedlug fig. 1 — 6.Sworznie wedlug wszystkich przykla* dów wykonania moga byc osiowo zaklesz¬ czone przy mocnym przyleganiu ich kol¬ nierzy /, 3 lub 16, które dobrze jest zaopa¬ trzyc w skosne krawedzie. Kolnierze mo¬ ga byc równiez, w razie niescislego przy* legania, po zalozeniu sworzni rozklepane, w celu mocnego zacisniecia na blachach lub innych laczonych przedmiotach.Sworznie wedlug wynalazku moga slu¬ zyc do laczenia blach oraz zelaza profile* wego róznego rodzaju. Jeden z kolnierzy sworznia moze byc zaopatrzony w otwór do poprzecznego przylaczenia drugiego sworznia i ewentualnie innych czesci.W przedstawionym na fig. 12 sworzniu moga byc zastosowane takze dodatkowe czesci, np. trzon 18 moze byc zaopatrzony w uszka, szczeki zaciskowe lub inne narza¬ dy do przylaczania innych czesci.Podobnie jak wedlug fig. 9 moga byc — 3 —równiez laczone rury za pomoca nakladek sciagajacych wzdluz i poprzecznie.Mozliwe sa równiez inne odmienne wy¬ konania sworzni zaciskajacych wedlug wynalazku, np, bez kolnierzy z otworem czworokatnym do klucza wkladanego i z wciagana w ten otwór sruba z nakretka, stanowiaca kolnierz, jak równiez z poda¬ tnymi cienkimi kolnierzami, sciskajacymi podatnie zespoly blach w poprzek. Takie wykonanie jest konieczne w przypadkach laczenia plyt ze szkla, cementu azbestowe¬ go lub z innych kruchych materialów, jak równiez z drzewa, natomiast w przypadku laczenia metali oraz plastycznych mate¬ rialów moga byc stosowane laczniki mniej podatne.Laczniki wedlug wynalazku moga byc stosowane tak do polaczen drobnych cze¬ sci, jak i do dzwigarów hal i mostów.Nadaja sie one do laczenia najbar¬ dziej podatnych przedmiotów, np. lin, pa¬ sów lub wezów, jak równiez przedmiotów sztywnych, np. plyt skrzynkowych, róz¬ nych czesci konstrukcyjnych i w wielu in¬ nych przypadkach. PL