Wynalazek dotyczy mechanicznego za¬ pisywania drgan, zwlaszcza drgan dzwie¬ kowych, na nosniku, wykonanym (najle¬ piej) w postaci tasmy filmowej, a miano¬ wicie w taki sposób, ze odtwarzanie tego zapisu moze byc dokonywane na drodze optycznej. Pod okresleniem zapisywanie „mechaniczne" rozumiane jest w opisie ni¬ niejszym zapisywanie za pomoca rylca stykajacego sie z nosnikiem. Pod okresle¬ niem „odtwarzanie na drodze optycznej" nalezy rozumiec, ze przy odtwarzaniu, do którego zalicza sie równiez wytwarzanie kopii, stosowane jest swiatlo badz przecho¬ dzace przez zapis, badz tez odbijane od tego zapisu.Poniewaz wynalazek niniejszy ma na celu wytworzenie zapisu dokonanego me¬ chanicznie, który ma byc odtwarzany na drodze optycznej, np. za pomoca komórki swiatloczulej, przeto- jest rzecza pozada¬ na, co zreszta jest znanie z techniki optycz¬ nego dokonywania zapisów, azeby na ca¬ lym zakresie zapisywanych czestotliwosci powstawal zapis o mozliwie duzych zmia¬ nach szerokosci.W aparatach do zdjec, zawierajacych narzad zapisujacy, umocowany w drgaja-cej kotwicy, uruchomiam} np. elektrome¬ chanicznie, i stykajacy sie z powierzchnia nosnika przeznaczonego na zapisy, wiel¬ kosc amplitud drgan narzadu zapisujacego nie moze byc zwiekszana nieograniczenie, poniewaz wymagaloby to zwiekszenia ener¬ gii doprowadzanej do aparatu. Skutkami tego byloby np. nasycenie kotwicy, kljfirej masa, a tym samym i wymiary posiadaja w celu nalezytego reagowania aparatu na wieksze czestotliwosci okreslona wielkosc, nie dajaca sie przekraczac. Zwiekszenie energii nie dawaloby juz zatem wyniku u- zytecznego.Ponadto uklad drgajacy mechanicznie posiada z natury rzeczy te wade, ze ampli¬ tudy drgan zmniejszaja sie przy zwieksza¬ niu czestotliwosci wskutek bezwladnosci tego ukladu, wskutek czego zwlaszcza wieksze czestotliwosci wypadaja wadliwie.Niedogodnosci tej mozna czesciowo zapo¬ biec nadajac ukladowi drgajacemu rezo¬ nans w zakresie wiekszych czestotliwosci.Wskutek niezbednej do tego sztywnosci ukladu drgajacego zmniejsza sie jednak znacznie jego czulosc ogólna, co w calym zakresie czestotliwosci wyraza sie zmniej¬ szeniem wielkosci zapisanych amplitud.Wedlug wynalazku wspomniane powy¬ zej trudnosci usuwa sie w ten sposób, ze za pomoca narzadu zapisujacego, który jest wprawiany w drgania prawie prostopadle do powierzchni nosnika, wytwarzany jest na drodze mechanicznej zapis o zmiennej szerokosci nadajacy sie do odtwarzania optycznego, parzy czym ceche charaktery- styczna stanowi tu zastosowanie narzadu zapisujacego lub nosnika wykonanego tak, iz zmiany szerokosci zapisu sa w zasadzie 2tV — 40-krotnyna powiekszeniem amplitud drgan narzadu zapisujacego. Zapis est na¬ stepnie kopiowany ewentualnie na drodze fotograficznej. Okreslenie „zmiany szero¬ kosci nadajace sie do odtwarzania optycz¬ nego" nalezy rozumiec w ten sposób, ze zmiany szerokosci powinny odpowiadac amplitudom narzadu zapisujacego, wsku¬ tek czego umozliwione jest wierne odtwa¬ rzalnie napisu za pomoca urzadzenia optycz- no-elektrycznego, np, komórki swiatlo¬ czulej, ewentualnie natychmiast po usku¬ tecznieniu zapisu.W korzystnej postaci wykonania wyna¬ lazku narzadem zapisujacym jest rylec o krawedziach tnacych w postaci litery V, które na przedniej stronie rylca tworza po¬ wierzchnie plaska i których rzut w kierun¬ ku zapisywanych drgan na powierzchnie nosnika jest znacznie wiekszy anizeli rzut na linie w kiennaku rtichu narzadu zapisu¬ jacego. Pod nazwa „przednia strona rylca" nalezy rozumiec te strone rylca, ku której porusza sie nosnik podczas zapisywania.Kat miedzy ramionami ostrza w ksztal¬ cie litery V najlepiej jest wykonac mozli¬ wie rozwarty, np, równy 174°, dzieki cze¬ mu osiaga sie znaczne zwiekszenie ampli¬ tud drgan. W tym przypadku przy dokony¬ waniu zapisu krawedzie tnace tworza z po¬ wierzchnia nosnika kat = 3°. Kat ten po¬ winien byc na ogól mniejszy od 45°.Szczególny sposób wytwarzania zapisu wedlug wynalazku polega na tym, ze wy¬ twarzany on zostaje na nosniku o1 szczegól¬ nym przekroju poprzecznym, najkorzyst¬ niej za pomoca rylca o prostym ostrzu przebiegajacym prawie prostopadle do kierunku drgan wzglednie równolegle do glównej powierzchni nosnika. Nosnik moz¬ na w tym celu zaopatrzyc n» pcwrie*zeh«i zapisywanej w zeberko. Zeberko to mocna otrzymac w ten sposób, ze nosnik w miej¬ scu zapisu jesrtt prowadzony krazkiem, na którego powierzchni obwodowej: mnieszcaoi- ne jest zeberko o odpowiednim przekroju, które podczas dokonywania zapisu parofilu- e nosnika Wazna zalete wynalazku stanowi, ze umozliwia on w* zasadzie 40 — 50-cio krot¬ ne powiekszenie drgan o malych amplitu¬ dach, zwlaszcza zas drgan o wiekszych czestotliwosciach, których nie inoina byk^dotychczas rapisac w inny mechaniczny spoeób bez zwiekszenia znanego szmeru podloza.Okazalo sie, ze drgania dzwiekowe o czestotliwosci równej 6000 hertzów i wiekszej sa w ten sposób zapisywane o takich jeszcze amplitudach i przy tego ro¬ dzaju zebach, ostro oddzielonych od siebie, »e moga byc one wiernie odtwarzane za pomoca komórki swiatloczulej.Najwieksza jednak zaleta jest to, ze dopiero przez mechaniczne powiekszenie zostalo w ogóle umozliwione otrzymanie na drodze mechanicznej dwustronnie mo¬ dulowanego sladu zapisowego o szerokosci 2 asm, otrzymywanego dotychczas przy fo¬ tograficznym zapisywaniu dzwieku.Chociaz wydluzenie rylca powoduje przy bardzo duzych czestotliwosciach, praktycznie biorac, nieznaczny spadek za¬ pisywanych wielkosci amplitudowych, jed¬ nak zmniejszenie to nie ma w zadnym przy¬ padka szkodliwego wplywu na jakosc za¬ pisu, poniewaz stosunki amplitud zawsze dokladnie odpowiadaja zapisywanym sto¬ sunkom grubosci Wyniki te nie daja sie otrzymywac za pomoca znanych sposobów zapisywania mechanicznego majacych na celu odtwarza¬ nie optyczne. Znana jest np. rzecza wy¬ twarzanie za pomoca rylca o wierzcholku w ksztalcie litery V, drgajacego w kierun¬ ku prostopadlym do powierzchni nosnika, sladu dzwiekowego o zmiennej glebokosci i o odpowiednio zmiennej szerokosci. No¬ snik jest przy tym wykonamy w postaci ply¬ ty z nieprzezroczystego wosku, na którym umieszczona jest nieprzezroczysta powloka nie odbijajaca zupelnie swiatla. Z tych dwóch warstw materialów pewne ich czesci sa usuwane za pomoca rylca podczas do¬ konywania zapisu. Przy odtwarzaniu sto¬ suje sie swiatlo odbijane od zapisu dzwie¬ kowego na komórke swiatloczula.W przeciwienstwie do sposobu wedlug wynalazku, wedlug którego jest rzecza ko¬ rzystna stosowanie ostrza o ksztalcie litery V, przy tym najlepiej o mozliwie duzym kacie wierzcholkowym, np. = 174°, stoso¬ wano w znanych sposobach kat wierzchol¬ kowy tak ostry, ze nie moglo byc mowy o znacznym powiekszeniu zmian szerokosci sladu zapisu w stosunku do zmian gleboko¬ sci Powyzej wspomniane zalety mecha¬ nicznego powiekszenia amplitudy rylca nie wystepuja zatem w sposobach znanych.Poniewaz wspomniany zapis w postaci rowka spiralnego jest utrwalany na ply¬ tach, odleglosc zas miedzy rowkami w ce¬ lu wykonania mozliwie duzej liczby tych rowków jest dobierana mozliwie mala, nie istniala wiec potrzeba wytwarzania zapisu o duzych zmianach szerokosci, gdyz wy¬ magaloby to wiekszej odleglosci miedzy zlobkami.Proponowano juz zapisywanie drgali dzwiekowych na nosniku wykonanym za¬ sadniczo z materialu przepuszczajacego swiatlo. W tym celu narzad zapisujacy jest wprawiany w drganie tak, ze usuwana jest czesc nieprzezroczystej warstwy u- mieszczonej na przezroczystym nosniku.Narzad wykonywa przy tym drgania bocz¬ ne, równolegle do powierzchni nosnika. W ten sposób powstaje przezroczysta linia wezykowata o stalej szerokosci. Zapis tego rodzaju nie wykazuje zadnego powieksze¬ nia amplitud drgan narzadu zapisujacego i nie nadaje sie do natychmiastowego odtwa¬ rzania na drodze optycznej.Zapisy wedlug wynalazku najlepiej jest wykonywac na tasmie filmowej, a miano¬ wicie na filmie, który uprzednio zostal zaopatrzony w nieprzezroczysta powloke kryjaca, wskutek czego zapisany slad mo¬ ze byc odtwarzany optycznie natychmiast po jego wykonaniu, bez koniecznosci sto¬ sowania jakiejkolwiek posredniej obróbki nosnika. Zapisy wedlug wynalazku moga byc wykonywane takze na przezroczystej tasmie filmowej, która po ukonczeniu przebiegu zapisywania poddaje sie jakiej- — 3 —kolwiek obróbce 'dodatkowej., która usku¬ tecznia sie ewentualnie jeszcze w urzadze¬ niu zapisujacym i za pomoca której uzy¬ skuje sie pozadana przy odtwarzaniu róz¬ nice miedzy sladem i otoczeniem.Aczkolwiek film moze byc utworzony zasadniczo z jednej tylko przezroczystej warstwy, w której dokonywane sa wyciecia i która ewentualnie zaopatruje sie przed dokonywaniem zapisu w nieprzezroczysta warstwe powlokowa, to jednakze istnieje malo materialów, które z jednej strony po¬ siadaja dostateczna do niniejszego celu wytrzymalosc mechaniczna, z drugiej zas strony sa tak miekkie, ze zapisywanie we¬ dlug wynalazku, praktycznie biorac, moze byc uskuteczniane z dopuszczalnym jeszcze zuzywaniem sie rylca zapisujacego.Jest rzecza korzystna stosowanie tas¬ my filmowej o trzech warstwach i dokony¬ wanie zapisu w niepiriziezroczystej ewentual¬ nie warstwie powlokowej o grubosci kilku mikronów (np. okolo 1 — 6 mikronów) oraz w lezacej pod nia warstwie, nadajacej sie szczególnie do wycinania, np. utworzo¬ nej z zelatyny i nalozonej na podloze np. z celuloidu, które jest twardsze od warstwy posredniej i posiada grubosc, odpowiada¬ jaca grubosci podloza zwyklego fotogra¬ ficznego filmu obrazkowego lub obrazkowo- dzwiekowego. Grubosc warstwy posredniej winna wynosic przynajmniej okolo 50 mi¬ kronów w przypadku, gdy do osiagniecia dwustronnie modulowanego sladu zapiso¬ wego o szerokosci okolo 2 mm zastosowany zostal rylec w ksztalcie litery V, posiada¬ jacy kat wierzcholkowy równy 174°, gdyz w ten sposób mozna uniknac wrzynania sie wierzcholka ostrza rylca w stosunkowo twarde podloze.Sposób wedlug wynalazku najlepiej jest wykonywac wedlug znanego systemu stalych amplitud, który dotychczas byl sto¬ sowany w praktyce tylko przy optycznych systemach zapisowych. Przy dokonywaniu zapisów na drodze mechanicznej stosowano zawsze tak zwany system stalej szybkosci i nie istnieje zaden powód do postepowa¬ nia wedlug systemu stalych amplitud, po¬ niewaz do tego celu urzadzenie zapisujace wskutek rezonansu w zakresie wiekszych czestotliwosci posiadaloby taka sztywnosc, ze calkowita czulosc urzadzenia stalaby sie zbyt mala do celów praktycznych.Ta trudnosc przy zastosowaniu zasady mechanicznego powiekszenia wedlug wy¬ nalazku, przy którym amplitudy rylca mo¬ ga byc zapisane na filmie jako powiekszo¬ ne np. 40-to krotnie, zostaje usunieta cal¬ kowicie, przy czym umozliwione jest, jak przy zapisach fotograficznych, otrzymywa¬ nie nawet przy wiekszych czestotliwosciach dwustronnie modulowanego sladu o szero¬ kosci okolo 2 mm.Na rysunku przedstawiono kilka przy¬ kladów wykonania wynalazku.Fig. 1 przedstawia widok z przodu urza¬ dzenia wedlug wynalazku, sluzacego do wytwarzania zapisu dzwiekowego, fig. 2 — widok z boku urzadzenia wedlug fig. 1, fig. 3 — widok boczny elektromagnetycznego urzadzenia do uruchomiania narzadu zapi¬ sujacego, fig. 4 — widok boczny jednej z postaci wykonania narzadu zapisujacego, fig. 5 — widok z przodu narzadu zapisuja¬ cego wedlug fig. 4, fig. 6 — przekrój pio¬ nowy wzdluz linii VI — VI na fig. 1, fig. 7 — zwiekszony przekrój poprzeczny cze¬ sci tasmy filmowej, skladajacej sie z trzech warstw, oraz widok z przodu narzadu za¬ pisujacego, fig. 8 i 9 — przekroje poprzecz¬ ne czesci tasm filmowych skladajacych sie tylko z dwóch warstw, fig. 10 — widok z góry tasmy filmowej wedlug fig. 7, fig. 11 — widok z góry odcinka pozytywowego filmu obrazkowego, do którego wyrobu uzyto ja¬ ko negatywu zapisu dzwiekowego wedlug fig. 10, fig. 12 — widok podobny do widoku wedlug fig. 7 z odmiennym narzadem zapi¬ sujacym, fig. 13 — widok boczny narzadu zapisujacego wedlug fig. 12 wyjasniajacy sposób poruszania sie tego narzadu, fig.14 — przekrój elektromagnetycznego urza¬ dzenia do wprawiania w drgania tasmy fil¬ mowej z narzadem zapisujacym wedlug fig. 12 i 13f fig. 15 — widok innej odmiany wykonania narzadu zapisujacego podobny do widoku wedlug fig. 7 i 12, fig. 16 — wi¬ dok z góry odcinka tasmy filmowej, na któ¬ rej dzwiek zostal zapisany za pomoca na¬ rzadu zapisujacego przedstawionego na fig. 15, fig. 17 — widok z góry odcinka fil¬ mu obrazkowego, na którym slad dzwieko¬ wy jest kopia negatywowej tasmy filmowej wedlug fig. 16, fig. 18 i 19 przedstawiaja widoki podobne do widoku wedlug fig. 7 i wyjasniajace dwa rózne sposoby wytwarza¬ nia zapisu dzwiekowego uwidocznionego na fig. 9, a fig. 20 — czesciowy przekrój bebna stosowanego przy wykonywaniu spo¬ sobu wedlug fig. 19 w celu doprowadzania filmu do miejsca dokonywania zapisu.Urzadzenie przedstawione na fig. 1 i 2 posiada odpowiednia oslone 1, w górnej czesci której umieszczona jest rolka 2 z nawinieta na niej tasma filmowa 3, na której ma byc zapisany dzwiek. Tasma fil¬ mowa jest odwijana z rolki 2 za pomoca kólka zebatego 4, po którym jest ona pro¬ wadzona w dól, jak to wskazuje strzalka.Kólko zebate 4 jest obracane za pomoca silnika elektrycznego 5 (fig. 2). Silnik 5 napedza wal pionowy 6 za pomoca prze¬ kladni 7, 8, przy czym wal ten napedza ze swej strony walek kólka zebatego 4 przy pomocy przekladni 9, 10. Gdy tasma fil¬ mowa porusza sie w dól po lewej stronie kólka zebatego 4 (fig, 1), jesrtoma utrzymy¬ wana w zetknieciu z tym kólkiem za po¬ moca krazków prowadniczych 11 i 12. Tas¬ ma filmowa przesuwa sie nastepnie pod beben 15 po posrednim krazku proiwadr niczym 13 umieszczonym na ramieniu spre¬ zynujacym 14. Dzwiek jest zapisywany na tasmie filmowej 3, gdy dosiega ona najniz¬ szego miejsca bebna 15. Na fig. 1 i 2 nie- przedstawione sa ani narzady zapisujace, ani tez szczególy urzadzenia elektromagne¬ tycznego stosowanego do wprawiania w drgania narzadu zapisujacego, aczkolwiek na fig. 1 w miejscu 16 uwidoczniona jest tylna strona tego urzadzenia. Rura ssaw- cza 17, której koniec wewnetrzny znajdufe sie w poblizu narzadu zapisujacego, moze byc polaczona z dowolnym odpowiednim urzadzeniem ssawczym sluzacym do usu¬ wania wiórków wycietych z filmu narza¬ dem zapisujacym. Z bebna 15 tasma filmo¬ wa przechodzi po krazku prowadniczym 18, a nastepnie po prawej stronie kólka ze¬ batego 4, do którego jest ona dociskana za pomoca krazków prowadniczych 19 i 20, do krazka 21 umieszczonego w górnej czesci oslony 1. Krazek ten jest napedzany za pomoca paska napedowego 22' (fig. 2) po¬ ruszanego walem, na którym zamocowane jest kólko zebate 4.Najkorzystniejsza postac wykonania na¬ rzadu do zapisywania dzwieków na tasmie filmowej jest przedstawiona na fig. 4 i 5.Narzad ten oznaczony liczba 22 posiada klinowe krawedzie tnace 23, wzgledem których film porusza sie w kierunku strzal¬ ki oznaczonej na fig. 4.Kat miedzy krawedziami tnacymi 23 winien byc mozliwie rozwarty, azeby ma¬ lym ruchom narzadu zapisujacego odpo¬ wiadaly mozliwie duze zmiany szerokosci zapisu. Okazalo sie, ze najlepsze wyniki osiaga sie przy zastosowaniu miedzy kra¬ wedziami tnacymi 23 kata wynoszacego 174°.Urzadzenie elektromagnetyczne sluzace do wprawiania w drgania narzadu zapisu¬ jacego jest przedstawione na fig. 1 w wido¬ ku z tylu, na fig. 3 — w widoku z przodu i na fig. 6— w widoku z boku. W przedsta¬ wionej postaci urzadzenie to posiada d*wa magnesy 24 i 25 w ksztalcie podków leza¬ cych w jednej plaszczyznie, których biegu¬ ny stykaja sie z jarzmem 26 z materialu magnetycznego. Na jarzmie 26 umieszczo¬ na jest cewka 27, przez której srodek prze¬ chodzi kotwica 28. Kotwica 28 jest wyko- — 5 —nan& w postaci jezyczka i osadzona sztyw¬ no swym tylnym kioncem w grzmie mar gnetycznym 26. Przedni koniec tej kotwi¬ cy przechodzi przez szczeline powietrzna miedzy plytkami 29 i 30. Narzad zapisuja¬ cy 22 jest zamocowany w odpowiedni spo¬ sób na koncu kotwicy 28. Koniec tej kotwi¬ cy moze np. posiadac pionowa szczeline 31, w której narzad zapisujacy moze byc utrzymywany np. za pomoca wosku. Na¬ rzad zapisujacy jest zwrócony swym ostrzem ku górze. Zapisywany dzwiek jest odbierany w zwykly sposób i przetwarzany na prady elektryczne, które sa wzmacniane i przesylane nastepnie do cewki 27. Prad tetniacy wprawia przy pomocy cewki 27 kotwice 28 w drgania odpowiadajace zapi¬ sywanemu dzwiekowi, wskutek czego na¬ rzad zapisujacy wycina waski pasek z nie¬ przezroczystej warstwy powlokowej filmu pozostawiajac slad dzwiekowy, który prze¬ puszcza swiatlo i przy pomocy którego dzwiek moze byc odtwarzany na drodze optycznej.Nie jest rzecza konieczna, azeby na¬ rzad zapisujacy byl wprawiany w drgania na drodze elektrycznej. Moze byc on na¬ pedzany w sposób mechaniczny, np. za po¬ moca membrany drgajacej odpowiednio do zapisywanych drgan.Film, na którym zapisywany jest dzwiek, sklada sie (najlepiej) z podloza .celuloidowego 37 (fig. 7), warstwy powlo¬ kowej 38 nieprzepuszczajacej swiatla oraz z warstwy posredniej 39 wykonanej z ma¬ terialu, który jest bardziej miekki od po¬ dloza celuloidowego. Materialem takim jest np. zelatyna. Przy niestosowaniu miekkiej warstwy posredniej ostrze narzadu zapisu¬ jacego wcinaloby sie w celuloid, wskutek czego ruch narzadu napotykalby na zbyt duzy opon Warstwie posredniej najlepiej jest nadac taka grubosc, azeby przy naj¬ wiekszej amplitudzie ruchu narzadu zapi¬ sujacego narzad ten nie dosiegal warstwy celuloidowej 37. Okazalo sie, ze najlepiej jest uczynic grubosc warstwy 39 przynaj¬ mniej równa 0,012 mm. Doskonale wyniki osiaga sie przy grubosci od 0,038 do 0,075 mm.Kat miedzy krawedziami tnacymi 23 narzadu zapisujacego winien byc mozliwie najbardziej rozwarty, azeby male ruchy narzadu wystepowaly mozliwie powiekszo¬ ne w kierunku szerokosci nosnika. Oka¬ zalo sie, ze doskonale wyniki osiaga sie przy zastosowaniu miedzy krawedziami tnacymi kata = 174°. Powiekszenie osiaga sie w ogóle dzieki temu, ze krawedzie tnace tworza taki kat z powierzchnia nosnika, iz ich rzut w kierunku drgan zapisywanych na powierzchni nosnika jest znacznie wiek¬ szy od kazdorazowej przynaleznej amplitu¬ dy drgania rylca. Jest to blizej wyjasnione na fig. 7. Narzad zapisujacy 22 drga w kie¬ runku oznaczonym strzalka prostopadle do powierzchni filmu, która dla wiekszej jas¬ nosci jest przedstawiona w postaci linii A — A. Linia B — B jest linia zlewajaca sie z osia kierunku drgan. Wedlug wyna¬ lazku rzut a czynnych krawedzi tnacych na linie A — A lezaca prostopadle do kie¬ runku drgan B — B jest znacznie wiekszy od rzutu b krawedzi tnacych na linie B — B, czyli jest wiekszy od kazdorazowej amplitudy rylca. W nosniku zapisów dzwie¬ kowych przedstawionym na fig. 8 zastoso¬ wany jest tylko jeden material pod nie¬ przezroczysta warstwa powlokowa 38a.Tym materialem oznaczonym liczba 39a moze byc zelatyna lub regenerowany blon¬ nik, jak np. celofan. Material ten jest tak miekki, ze narzad zapisujacy moze sie w niego wrzynac po przejsciu przez nieprze¬ zroczysta warstwe powlokowa, a jedno* czesnie posiada dostateczna wytrzymalosc, azeby mógl sluzyc jako podloze. Nieprze¬ zroczysta warstwa powlokowa moze byc otrzymana badz przez zabarwienie, sma¬ rowanie lub w tym podobny sposób, badz tez moze nia byc naswietlona i wywolana emulsja fotograficzna. - 6 —Inna postac wykonania filmu jest przed¬ stawiona na fig. 9. Film ten sklada sie z podloza celuloidowego 376 oraz warstwy 396, która jest na tyle miekka, ze moga byc na niej dokonywane zapisy w sposób mechaniczny, i na tyle gruba, ze narzad za¬ pisujacy nie dosiega podczas swego ruchu podloza celuloidowego'. Film taki, w celu nadania mu róznego stopnia przezroczy¬ stosci swietlnej, co jest niezbedne do od¬ twarzania tych zapisów, musi byc poddany obróbce dodatkowej, np. winien byc po¬ traktowany barwnikiem nieprzepuszczaja- cym swiatla.Czesci urzadzenia sa tak wykonane, ze jezeli tasma filmowa biegnie przez urza¬ dzenie i dzwiek nie jest na niej zapisywany, to narzad zapisujacy wcina sie w powloke nieprzezroczysta 38 i czesciowo w warstwe zelatynowa 39, jak to uwidoczniono na fig. 7, i wytwarza w niej przezroczysty zapis jednakowej szerokosci. (Na tej i nastep¬ nych figurach polozenie filmu i narzadu zapisujacego sa dla ulatwienia zrozumie¬ nia odwrócone).Na fig. 7 przedstawiony jest przekrój tasmy filmowej, która wyobrazic sobie na¬ lezy jako poruszajaca sie pod: katem pro¬ stym! dta plaszczyzny rysunku w kierunku od patrzacego. Gdy dzwiek jest zapisywa¬ ny, to wskutek drgan narzadu zapisujace¬ go 22 zmienia sie szerokosc zapisu prze¬ zroczystego 40 (fig. 10) wytwarzanego w powloce nieprzezroczystej. Zapis dzwieko¬ wy zalezy od rodzaju zapisywanego1 dzwie¬ ku, np. zapis dzwiekowy przedstawiony na fig. 10 jest wytworzony przy prostym tonie dzwiekowym o czestotliwosci np. 60 okre¬ sów na sekunde.Narzad zapisujacy wycina zatem w tasmie filmowej zlobek o zmiennej glebo¬ kosci i zmiennej szerokosci. Zmienna gle¬ bokosc zapisu dzwiekowego nie jest jed¬ nakze wyzyskiwana. System odtwarzaja¬ cy wyzyskuje jedynie zmienna szerokosc zapisu. Bezposrednio po wykonaniu w ten sposób zapisu dzwiekowego moze on byc odtwarzany, poniewaz moze on zmieniac ilosc swiatla przechodzacego przez niego i padajacego na zwykla komórke swiatlo¬ czula. Aczkolwiek tasma filmowa przed¬ stawiona na fig. 10 stanowi zapis dzwieko¬ wy i w tym stanie moze byc uzyta w urza¬ dzeniu do odtwarzania, to jednakze moze byc ona uzyta takze jako negatyw przy wytwarzaniu obrazów dzwiekowych. Zapis dzwiekowy mozna kopiowac na filmie obrazkowym w sposób zwykly (fig. 11).Na fig. 12 przedstawiono narzad zapi¬ sujacy w postaci obrotowego narzadu tna¬ cego 41 podobnego do pily tarczowej. Na¬ rzad zapisujacy moze byc obracany w spo¬ sób dowolny, np. za pomoca silnika elek¬ trycznego 42 (fig. 13). Przy takim wykona¬ niu jest rzecza bardziej celowa wprawia- nie w drgania tasmy filmowej, a nie obro¬ towego narzadu tnacego. W tym celu kra¬ wedz 43 tasmy filmowej zaczepia o koniec kotwicy 28 urzadzenia elektromagnetycz¬ nego' (fig. 14). Tasma filmowa moze byc prowadzona przy pomocy krazków 44 (fig- 13) przez szczeline znajdujaca sie na kon¬ cu kotwicy 28, wskutek czego podczas drgania kotwicy tasma filmowa porusza sie w kierunku ku krawedzi narzadu zapisuja¬ cego 41 i od niej wytwarzajac w ten sposób zapis dzwiekowy w rodzaju przedstawio¬ nego na fig. 10.Zamiast klinowego narzadu zapisujace¬ go (fig. 4 i 5) mozna zastosowac rylec za¬ pisujacy, który jest przedstawiony na fig. 15 i który posiada prostoliniowa krawedz tnaca 46 tworzaca pewien kat z powierzch¬ nia tasmy filmowej. Uzycie tego narzadu pozwala na otrzymanie zapisu dzwiekowe¬ go w rodzaju przedstawionego na fig. 16, mianowicie zapisu, którego jeden brzeg jest ograniczony linia prosta, drugi zas — linia falista odpowiadajaca natezeniu zapi¬ sywanego dzwieku. Na fig. 17 przedstawio¬ ny jest odcinek filmu obrazkowego z zapi¬ sem dzwiekowym otrzymanym na podsta-wre zapisu, którego negatyw uwidoczniono na fig. 16.Na fig. 18 i 19 wyjasniona dwa rózne sposoby, którymi mozna wytworzyc zapis dzwiekowy uwidoczniony na fig. 10 stosu¬ jac zamiast klinowego narzadu zapisujace¬ go narzedzie tnace 49 o zwyklym ostrzu prostym, W tasmie filmowej wedlug fig, 18 warstwa zelatynowa 39' oraz powloka 38* nieprzepuszczajaca swiatla sa wykonane tak, ze tworza one zeberko biegnace wzdluz tasmy filmowej. Wskutek drgania narzadu zapisujacego 49 w kierunku prostopadlym do powierzchni tasmy filmowej w nieprze- puszczaijaoej swiatla powloce 38' wytwa¬ rzany jest róznej szerokosci zapis dzwie¬ kowy przepuszczajacy swiatla Tego same¬ go rodzaju zapis dzwiekowy mozna otrzy¬ mac stosujac zwykla tasme filmowa uwi¬ doczniona na fig. 19. Zamiast uprzedniego nadania tej tasmie filmowej okreslonej po¬ staci, jak to uwidoczniono na fig. 18, tasmie filmowej nadaje sie te postac dopiero przy doprowadzeniu jej bebnem do miejsca do¬ konania zapisu. Krazek 51, po którym film biegnie do miejsca dokonywania zapisu, fest zaopatrzony na obwodzie w zeberko (fig. 20), dzieki któremu tasma filmowa otrzymuje podczas dokonywania zapisu ksztalt przedstawiony na fig. 19.Przy dotychczasowych sposobach wy¬ twarzania obrazów dzwiekowych, w któ¬ rych dzwiek jest zapisywany na tasmie fil¬ mowej optycznie lub fotograficznie, nie jest mozliwe odtwarzanie dowolnej czesci zapisu dzwiekowego przed wywolaniem calej tasmy filmowej. Wskutek tego za¬ zwyczaj stosuje sie urzadzenie dodatkowe zapisujace dzwiek mechanicznie na nosniku woskowym. Zapis ten mozna w dowolnym czasie odtwarzac, co pozwala na natych¬ miastowe sprawdzenie, czy optycznie wy¬ tworzony zapis j bie zapisywania dzwieków wedlug wyna¬ lazku nie sa potrzebne (jakiekolwiek do¬ datkowe srodki zapisujace* Dzialanie ukla¬ du zapisujacego moie byc badane w dowol¬ nym czasie, poniewaz dzieki zastosowaniu optycznego urzadzenia odtwarzajacego kaz* da dowolna czesc zapisu moze byc odtwo¬ rzona bezposrednio po jej wykonaniu. To urzadzenie odtwarzajace moze byc umoco¬ wane badz na przyrzadzie dokonywajacym zdjecia, badz tez w dowolnym innym mief- scu oddzielnie od aparatu. Jezeli zostanie stwierdzone, ze zapis jest niezadowalaja¬ cy, to blad mozna poprawic natychmiast unikajac zepsucia calego filmu, co ma cze¬ sto miejsce przy stosowaniu optycznego sposobu zapisywania. PL