Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób wyikbnywatnia na zimno gwin¬ tów przez! kucie za pomoca ruchomych szczek, przesuwanych promieniowo i za¬ opatrzonych w odpowiednie naciecia, od¬ powiadajace gwintowi pozadanemu, oraz urzadzenie db stosowania tego sposobu. W tym przypadku gwint wytwarza sie nie przez skrawanie, lecz wytlaczania materia¬ lu trzpienia. W znanych maszynach tego rodzaju szczeki posiadaja pewna ilosc ko¬ lejnych skretówi w zlozonym stanie tworza nakretke, odkuwajaca gwint równoczesnie calla swoja dlugoscia, przy czym na trzpie¬ niu zostaje wytloczona ta sama ilosc skre¬ tów gwintu, która posiada nakretka. Mate¬ rial iczpdtenia moze usuwac sie wtedy jedy¬ nie w kierunku promienia trzpienia, wsku¬ tek czego zwieksza sie srednica sruby, któ¬ ra w kazdym razie musi byc wieksza od srednicy mateirilalu wyjsciowego. Przy wy¬ konywaniu srub o gwincie ciaglym jest to bez znaczenia, natomiast w srubach o gwin¬ cie przerywanym, czyli o rdzeniu czescio¬ wo wolnym od gwintu stanowi to usterke, gdy srednica gwintu jest wieksza, anizeli srednica trzpienia; w wielu przypadkach, zwlaszcza przy srubach drzewnych jest to wprost niedopuszczalne. Znany sposób od¬ kuwania nie nadaje sie zatem do wytwarza¬ nia gwintów na srubach do drzewa, dla których najwlasciwszy jest sposób wedlug niniejszego wynalazku.Oidkuwanie jednak gwintu zewnetrzne-g& zA pOtndca ptomiehiowó pbmiszainych bijaków, zaczynane od srodka trzpienia, bez powiekszania srednicy tegoz, przy cmym tenze wydluza sie w kierunku konca* jest równiez znane; trzpien otrzymuje przy tym jednak stosownie do gwintu od¬ powiednie przymusowe prowadzenie ze¬ wnetrzne; moze byc zatem wytwarzamy gwint cylindryczny. Do wytwarzania srub z zakonczeniem ostrym, zwlaszcza srub drzewnych, sposób ten nie nadaje sie rów¬ niez.Wynalazek odróznila sie od znanych sposobów tym, ze odkujwanie gwintu za¬ czyna sie na koncu rdzenia sruby, która prowadzona jest nieruchoma (w kierunku promieniowym) szczeka podczas przebiegu odkuwania i za pomoca niej jest przesuwa¬ na. Powoduje to wydluzanie sie tworzywa w kierunku ku glówce sruby i w ten sposób wytwarza sie gwint, którego srednica nie odchyla sie od srednicy trzpienia.Proponowano wprawdzie w pólproduk¬ tach do wiertel kretych odkuwac zlobki srubowe, zaiozynajao od konca; posuw od¬ bywal sie przy tym jednak za pomoca przy¬ musowo odpowiednio do skretu prowadzo¬ nego uchwytu, nie dozwalajacego na wy¬ dluzenie trzpienia w kierunku przeciwnym do posuwu. Trzpien powinien wydluzac sie raczej w kierunku posuwu, co przy stoso¬ waniu szczek, zaopatrzonych na calej dlu¬ gosci w gwint, jest niemozliwe; urzadzenie takie przeto nie nadaje sie do wytwarza¬ nia gwintów.Wynalazek uwidoczniony jest na zala¬ czonym rysunku. Nowy sposób nadaje sie w równej mierze do wytwarzania gwintu na srubach do metalu jak i db drzewa. Po¬ niewaz w ostatnim przypadku warunki pracy sa trudniejsze, a wynalazek niniej¬ szy czyni im w ziupelnosci zadosc, przeto opis dotyczy wytwarzania srub do drzewa.Wytwarzanie samych trzpieni srubo¬ wych moze byc uskuteczniane w dowolny znany sposób, np. na maszynach lub pra¬ sach, z których jako pólprodukt otrzymuje sie o zadanej dlugosci trzpien, zaopatrzony w glówke. Przy odpoiwiednim uksztaltowa¬ niu nozy odcinajacych mozna koncowi trzpienia nadac zarazem taki ksztalt, jaki mniej wiecej odpowia4a zakonczeniu goto¬ wej sruby i który przedstawia juz poczatek gwintu sruby, jak to jest uwidocznione na fig. 1 i 4. Na fig. 1 np. zakonczenie trzpie¬ nia posiada stopniowana odsadke, tworzac ostrze gwintu takiego, jak na fig. 2, na fig. 4 z zakonczenia ostrza wytwarza sie stoz¬ kowy pelny gwint, jak na fig. 6. Uprzednie wytloczenie ostrza przy obcinaniu mozna udoskonalic równiez w ten sposób, ze po¬ wierzchniom x, tworzacym nastepnie za¬ konczenie sruby, nadaje sie nachylenie ku glówce sruby (fig. 1). Przez to osiaga sie przede wszystkim dokladniejsze wytworze¬ nie poczatkowego ostrza przez noze odjcina- jac©» gdyz sily osiowe przy prasowaniu, wy¬ wierane na trzpien, zapobiegaja wyskocze¬ niu pólproduktu z niedomknietych jeszcze szczek prasy. Nachylenie powierzchni wspomnianych oddzialywa jeszcze dodat¬ nio na przebieg gwintowania, gdyz szczeki prasy dobrze trzymaja sie takich skosnych powierzchni.Nadawanie ksztaltu ostrzu trzpienia moze odbywac sie równiez w inny dowolny sposób podczas osobnego prfcebiegti robo¬ czego, niezaleznie od obcinania trzpienia srubowego; istotne jednak jest to, azeby pólprodukt na swoim koncu przed gwinto¬ waniem byl uprzednio odpowiednio uksztal¬ towany.Taki pólprodukt zostaje w nastepnym przebiegu roboczym wlozony do urzadze¬ nia, które sklaidla sie z kilku, np. czterech, promieniowo poruszanych szczek lub mlot¬ ków a, b, c, d, scietych ukosnie na koncach w celu wytworzenia! tnacych krawedzi. Zla¬ czone razem tworza one matryce, która w stanie zlozonym stanowi zadany gwint. Jed¬ na ze szczek, np. szczeka a jest podczas przebiegu roboczego nieruchoma1 w kierutn- - 2 —ku promieniowym, reszta zas zostaje w jakakolwiek sposób promieniowo wzgledem wprowadzonego pomiedzy nie trzpienia e poruszania, przy czym tenze przesuwa sie w protwaidinicy /, uimiesizczonej przed sizdze- kami a, b, c, d. Trzpien jest utrzymywany przeto stale w stosunku do nich w polaze¬ niu srodkowym. Przy wprowadzaniu trzpien wklada isie uprzednio przygotowa¬ nym ktancem do piietrwsizego skretu nieru¬ chomej isiziczeki a. W nieruchomej cizesci a gwint zaczyna sie, po czym w szczekach 6f c, d sitozlkowlo przebiega spiralnie az db pelnego skretu, oraz zmów w szczece a prze¬ chodzi w drugi skret. Ten pierwszy skret sluzy do wytworzenia1 gwintu sruby, gdyz prlzy ciaglym obrocie trzpienia jest wen wtlaczamy. Poniewaz srednica gwintu w szczekach odpowiada srednicy trzpienia, bedzie oni prz,y .stopniowym twotfzemiu sie gwintu stlajczany w kierunku osiowym, miatnowicie Idu glówce. Bedzie sie om prze¬ to podczas odkuwania gwintu wydluzal; na¬ lezy miec to ma wzgledzie przy wymiaro¬ waniu pólproduktu.Nieruchoma sizczekla a prowadzi od po¬ czatku aiz do ukoncztenia przebiegu robo¬ czego tworzaca sie srube. Przy wprowa- dfeaniu pólproduktu db przyrzadu za po¬ moca wspólosiowo w nim umieszclzoinej sprezymy koniec trzpienia dotyka pierwsizie- go skretu nieruchomej szczeki a i wkreca sie stopniowo przy kazdfym obrocie wzdluz tejze do pracujacych szczek dopóty, dopó¬ ki wstepnie obrobione ostrze trzpienia] nie osiagnie odpowiedniej formy wglebienia plytki koncowej, w której nastepuje konco¬ we ksztaltowanie ostrza trzpienia zai pomo¬ ca zwezonych w tym miejscu szczek.Azeby kbmiec smuby wykonac dokladnie lub osiagnac ksztalt nie dajacy sie osta¬ tecznie dbbrtzie wykoniac przez pramienio- we odldzialywamie mlotków, mozna przy koncu slzczek i niezaleznie od nich umiescic w kierunku osi sruby narzedzie wykoncza¬ jace g. Puzejscie pomiedzy promieniowo pracujacymi szczekami a mrzedtaacanr wy¬ konczajacym moze byc przy tym odpowied¬ nio dopasowane do wlasciwego miejacat sptr by i wykonane jako plaszczyzna lok tez posiadac ksztalt linii srubowej ostatoiegp zewnetrznego skretu. W kazdym razie na¬ rzad ten pomaga znacznie przy kazdorazo^ wym zabiegu iioboiczym.Narzad taki g moze byc stosowany za¬ równo przy niepodzielraych szczekach, jak przedstawiono na fig. 4, Jak równiez przy podzielnych szczekach, opisanych panizef i praedstawionych na fig. & Jak wspomraafitot, pierwszy skret szczek wytwarza w trzpieniu gwint, nia&iepme skrety szczek zas natrafiaja ma gotowy gwint, który wygladzaja, pzsy czym: pn* wadzenie trzpienia za pomoca nieruchome) szczeki a zapewnia prawidlowe natrafianie szczek oa gwint gotowy.Poniewaz gwint twolrizy sie wlasciwie tylko za pomoca pierwszego naciecia szttzek odkuwajacych, nastepne przeto naciecia wykótnywaja tylko prace wygladzania; nie jest wiec rzecza konieczna, azeby szczeki odkuwajace byly zaopatrzone w gwifft na calej swej dlugosci,* wystarczy na przed* nim koncu szczek kilka skretów naciecia* azeby gwint na trzpieniu w zupelnosci od¬ kuc, na tylnym zas koncu odpowiednia ilosc skretów do odkucia gwintu na ostrztu sru¬ by.Czesc szczek, lezaca posrodku* moze byc wzdluz odpowiedniego odstepu bez na¬ ciec. Najlepiej, gdy szczeki odkuwajace podzielone sa w ich kierunku podluzarym* jak na fig. 6, na1 trzy; czesci ctt, <*,, a3 wzgledinie bu b2r fr3 oratz c1P c2, c3 i dt, d2$ d3, przy czym czesci szczek, oznaczone zna¬ kiem 2 nie posiadaja naciec. Ten podzial szczek daje juz kbrzysci przy wytwarza¬ niu; stzcztególmie zas mozna len sam zespól szczek stosowac do gwintów o róznej dlu¬ gosci przy jednakowej srednicy i ffedfaakb- wym ksztalcie ostrza, dostosowtufac przy¬ rzad do kazdbirazowo zadanej, dfrugoscl i*y* - 3 —byiarzamiych srub za pomoca wkladjki.WMaJdJki tajkie, umieszczone pomiedzy cze¬ sciami sjztizek, posiadajacymi naciecia, mo¬ ga byc z nimi wspólnie polaczone, moga wiec razfem porasizac sie, moga byc jednak równiez promieniowo nieruchome, tworzac prowadzenie dla ruchomych czesci szczek.Ukiladl talki daje jeszcze korzysc przy wy¬ twarzaniu srub o róznym ksztalcie ostrzy, lecz o jednakowych wymiarach gwintu; potrzeba wtedy wytmielnic tylko czesc wy¬ twarzajaca ostrze sruby. Mozna nawet za pomoca tego samego zespolu szczek wy¬ twarzac równiez srtulby bez ostrza usuwajac czesc odpowiednia szczek.Gdy sruba jest juz odkuta, a wiec gdy naciecia szczek juz sa zupelnie wypelnio¬ ne skretaimi sruby, wtedy wszystkie szcze¬ ki lacznie z nieruchoma szczeka a w jaki¬ kolwiek sposób samoczynnie oddalaja sie na zewnatrz tak daleko, ze gotowa srube zwalniaja. Samoczynne otwieranie sie szczek moze byc uzaleznione wlasnie od wypelnienia wglebien ich zwojów srubo¬ wych gotowymi juz skretami obrabianej sruby mmiej wiecej tak, ze przez przesuwa¬ jace sie ostrze sruby uruchomione zostaja mechanicznie lub elektrycznie urzadzenia wylaczajace. Zyskuje sie wtedy pewnosc, ze ostrze snilby w zupelnosci zostaje odku¬ te. Gotowy gwint posiada srednice ze¬ wnetrzna równa srednicy trzpienia, a czesc trzpienia; posiadajaca gwint, wydluzona jest w kieruinkti osi rdzenia sruby.Nowy sposób pozwala zarówno na ksizftaltowanie zupelnie cylindrycznych srub o dowolnym rodzaju gwintów, zakonczo¬ nych osltrziem lub bez, a wiec oprócz srub do drzewa równiez na wyrób srub do me¬ tali, jak! i na wyrób srulb o lekkoi stozko¬ wym rdzeniu. Nowy sposób nadaje sie da¬ lej do obróbki pólproduktów, których za¬ konczenie wykonalne jest uprzednio w ksztalcie stozka lub podblbnie; wtedy pól¬ produkt podlega na poczatku przebiegli od- kuwapia wkreoainiu, najlepiej z zewnatrz tak dlugo, az nieruchoma szczeka a przej¬ mie prowadzenie i posuw tegoz. PL