Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do wskazywania ruchu i ewentualnie polozenia narzadów, uruchomianych silni¬ kami.Jednym z celów niniejszego wynalazku jest ulepszenie urzadzen wskaznikowych, a mianowicie wynalazek niniejszy dotyczy polaczenia nastawianego narzadu, urucho¬ mianego ze zródla sily za pomoca urzadze¬ nia nastawczego, ze wskaznikiem do wska¬ zywania ruchu i ewentualnie polozenia na¬ stawianego narzadu, uruchomianym z tego samego zródla sily za pomoca drugiego u- rzadzenia nastawczego, niezaleznego od pierwszego urzadzenia nastawczego, przy czym oba urzadzenia nastawcze zawieraja wspólne narzady do jednoczesnego ich na¬ stawiania.Przyklad wykonania wynalazku przed¬ stawiony jest na zalaczonym rysunku, przy czym fig. 1 przedstawia widok z boku cze¬ sci samolotu, zaopatrzonego w urzadzenie wedlug wynalazku; fig. 2 — widok z góry i czesciowy przekrój urzadzenia wskazni¬ kowego, wykonanego wedlug niniejszego wynalazku; fig. 3 — przekrój pionowy wzdluz linii /// — /// na fig. 2; fig. 4 — przekrój poprzeczny wzdluz linii IV — IV na fig. 3, fig. 5 — widok tarczy, zaopatrzo¬ nej w podzialke ze strzalka wskaznikowa w urzadzeniu wskaznikowym wedlug wy¬ nalazku.jtlrzadzemic wedlug wynalazku, przed¬ stawiane na fig. 1, jest polaczone ze smi¬ glem 1 o zmiennym nadhyleniu smig, które jest napedzane za pomoca silnika 2 poprzez wal napedowy 3, sluzacy do uruchomiania urzadzenia 4 do zmiany nachylenia smig w obu kierunkach.Urzadzenie wskaznikowe, oznaczone schematycznie cyfra 5, ma na celu wskazy¬ wanie nachylenia smig, przy czym najlepiej jest, alby urzadzenie takie moglo byc la¬ czone kolejno, w celu napedzania go, z wa¬ lem smigla lulb z jakimkolwiek odpowied¬ nim narzadem napedzajacym silnika, np. z tachometrem, za pomoca linki gietkiej 6.Najlepiej jest, gdy urzadzenie 5 jest laczo¬ ne, w celu napedzania go, za pomoca linki napedowej 6 tylko wtedy, gdy jest urucho¬ mioneUrzadzenie 4 do zmiany nachylenia smig. Do tego celu sluzy narzad nastaw- czy 7, uruchomiajacy w jednym lub dru¬ gim kierunku urzadzenie 4 za posrednic¬ twem laczników przegubowych 8 i 9, a jed¬ noczesnie uskuteczniajacy polaczenie nape¬ dowe miedzy przyrzadem wskaznikowym 5 a linka napedowa 6 za posrednictwem ja¬ kichkolwiek odpowiednich srodków, np. obwodu elektrycznego 70, opisanego nizej bardziej szczególowo.Urzadzenie wskaznikowe 5, przedsta¬ wione bardziej szczególowo na fig. 2 i 3, posiada oslone 11, wspornik 12, przymoco¬ wany do tylnej sciany oslony, i odpowied¬ nia rame 13, osadzona na wsporniku i dzwigajaca niektóre czesci urzadzenia wiskaznikowegoi Najlepiej, gdy przeklad¬ nia odwracalna tworzy pierwsza czesc u- rzadzenia wskaznikowego) i zawiera wal na¬ pedowy 14 i wal napedzany 15, których czopy sa osadzone odpowiednio w tulej¬ kach 16 i 17, osadzonych w ramie. Jak wi¬ dac z fig* 4, wal napedowy 14 jest obraca¬ ny stale w kierunku ruchu wskazówki ze¬ gara z szybkoscia proporcjonalna do szyb¬ kosci obrotu walu smigla za pomoca od¬ powiednich srodków, np. za pomoca linki gietkiej 6, wychodzacej z otworu tachome¬ tru 18 do tego walu 14. Ten ostatni nape¬ dza z kolei wal 19 stale w kierunku od¬ wrotnym do ruchu wskazówki zegara, np. jak to uwidoczniono na fig. 4, za pomoca kól zebatydi 20 i 21, osadzonych odpowie¬ dnio na wale 14 i 19. Wal 14 napedza rów¬ niez stale w kierunku ruchu wskazówki ze¬ gara wal 22 za pomoca kola 20, kola po¬ sredniego 23 i kola 24, osadzonego na wa¬ le 22.Waly 19 i 22 moga kolejno napedzac wal 15 w kierunkach przeciwnych za po¬ moca zwolnionych normalnie sprzegiel 25 i 26, osadzonych odpowiednio' na walach 19 i 22, przy czym sprzegla te, bedac wla¬ czone, napedzaja odpowiednio kola zebate 27 i 28, a te — kolo 29, osadzone na wale 15. Jednak gdy sprzegla sa rozlaczone, wówczas kola zebate 27 i 28 obracaja sie luzno na odpowiednich walach 19 i 22. W przypadku wlaczenia sprzegla 25 wal 19, obracajacy sie w kierunku odwrotnym do ruchu wskazówki zegara, jak to uwidocz¬ niono z lewej strony fig. 2, bedzie nape¬ dzal wal 15 w kierunku ruchu wskazówki zegara za posrednictwem kól 27 i 29. Jed¬ nak przy wlaczeniu drugiego sprzegla 26 wal 22, obracajacy sie w kierunku ruchu wskazówki zegara, bedzie napedzal wal 15 w kierunku odwrotnym do ruchu wskazów¬ ki zegara za pomoca kól 28 i 29.Sprzegla 25 i 26 sa wlaczane kolejno za pomoca odpowiednich srodków jedno¬ czesnie z uruchomieniem narzadu 7, nasta¬ wiajacego nachylenie smig. Jak to nai ry¬ sunku uwidocznionoi, srodek taki jest ster rowany elektrycznie i zawiera pochwe 30, nasunieta na wal 22 tak, aby pochwa ta mogla obracac sie razem z tym walem oraz mogla przesuwac sie swobodnie wzdluz niego, Na pochwie 30 jest osadzony nape¬ dzajacy narzad sprzegajacy 31, natomiast napedzany narzad sprzegajacy 32 jest o- sadzony swobodnie na wale 22 i moze byc laczony z narzadem 31; Po przesunieciu — 2 —pochwy 30 na~ prawo napedzajacy narzad sprzegajacy 3i zazebia sie z napedzanym narzadem sprzegajacym 32. W normalnym jednak polozeniu sprezyna 33, otaczajaca wal 22, utrzymuje narzady 31 i 32 w polo- zenitu niezazebionym.Srodek elektromagnetyczny posiada so- lenoid 34, nawiniety na stalym rdzeniu 35, otaiczajacym obracajaca sie pochwe 30. Na ratmie 13 jest zamocowana oslona 36, two¬ rzaca zarazem biegun magnesu, która pod¬ trzymuje rdzen 35 solenoidu za pomoca sruby 37, przepuszczonej przez nia i wkre¬ conej w ucho 38 na rdzeniu 35. Z oslona 36 i solenoidem 35 wspóldziala kotwica 39, wspólosiowa z pochwa 30 i obracajaca sie razem z nia. Po wzbudzeniu solenoidu 34 pradem elektrycznym przyciaga on pochwe 30 na prawo, jak to uwidoczniono na fig. 3; narzady 31, 32 sprzegla zazebiaja sie, przy czym równoczesny ruch na prawo kotwicy 39 i pochwy 30 ustaje wskutek zetkniecia sie narzadu sprzegajacego 31 z narzadem 32 przedtem, nim otwór 40 zostanie cal¬ kowicie przez kotwice 39 zamkniety. Urza¬ dzenie to zapobiega ocieraniu sie obraca¬ jacej sie kotwicy 39 o stala krawedz 41 bieguna 36 w postaci oslony. Podobny so- lenoid 61 sluzy do uruchomiania drugiego urzadzenia sprzegajacego, gdy drazek na- staJwczy zostanie ustawiony w polozenie przeciwne.Odpowiednie urzadzenie wskaznikowe, zawierajace strzalke 42, jest polaczone z walkiem 15 ai moze byc napedzane za po¬ srednictwem przekladni redukcyjnej, która posiada tarcze 43, umocowana na wale 15 i dzwigajaca na swym obwodzie wieksza liczbe podwójnych kól obiegowych 44. Kaz¬ de z tych podwójnych kól posiada jedna¬ kowe kolo 45 i 46, osadzone na wspólnym wale 47, który jest osadzony w lozysku tarczy 43, oddzielajacej od siebie te dwa kola. Kola 45 i 46 zazebiaja sie odpowied¬ nio ze stalym kolem 48, przymocowanym do ramy 13, i z kolem napedzanym 49, WspólóiSiowym z walem 15 i osadzoiiyrii luzno na tym Wale, przy czyni kolo 49 po¬ siada o jed&n' zab wiecej od kola stalego 48, a to w tym celu, aby przy kazdym oibJ rocie tarczy 43 kolo 49 bylo przesuwane b szerokosc jednego zeba. W ten sposób mie¬ dzy walem 15 a kolem 49 istnieje duze zmniejszenie szybkosci. Kolo 49 napedza stezajlke 42 za posrednictwem piasty 50.Strzalka 42, osadzona na piascie 50, daje sie obracac na niej, przy czym za po¬ moca glówki sruby 51, przechodzacej luz¬ no przez piastte 52 stezalki 42 i wkreconej' w wal 15, która wywolywa tarcie, strzalka jest utrzymywana we wlasciwym polozeniu.Pewna liczba palców 53, stanowiacych jed¬ na calosc z piasta 52 strzalki, obejmuje pia¬ ste 50, tworzac cierne polaczenie z ta piaj sta, Urziadzenie elektryczne do wlaczania wskaznika jest uwidocznione na fig. 1. Za pomoca tego urzadzenia wlacza sie jedno lub drugie sprzeglo 25 lub 26 w chwili, gdy zostaje zmienione nachylenie smig. Urza¬ dzenie to posiada baterie 54, której jeden biegun jest polaczony z zaciskami 55 i 56 cewek solenoidowych34 161, drugi zas bie¬ gun baterii 54 jest polaczony z dzwignia 7, wykonana z materialu przewodzacego.Kontakty 57 i 58 wspóldzialaja z dzwignia 7 oraz sa przylaczone do zacisków 59 i 60 solenoidów 34 i 61. Gdy dzwignie 7 przesu¬ nie sie naprzód, wówczas kontakt 57 zatny^ ka obwód elektryczny, w który wchodzi cewka solenoidu 34, powodujac za tym wla¬ czenie sie siprzegla 26. Podobnie, gdy dzwi¬ gnie 7 przesunie sie wstecz, wzbudza sie cewke solenoidu 61, powodujac wlaczenie sie sprzegla 25.Jezeli pilot przesuwa dzwignie 7 np. ku przodowi, wlaczajac urzadzenie 4 do zmia-" ny nachylenia smig, w celu jego zwieksze¬ nia, to jednoczesnie dzwignia 7 dotyka kon¬ taktu 57, zamyka obwód dektrycznego pra¬ du wzbudzajac sile magnetyczna solenoidu 34 i wlacza sprzegla 26, tak iz smiglo^i — 3 —zacznie obracac strzalke wskaznikowa w kierunku ruchu wskazówki zegara, jak to uwidoczniono na fig. 5, za posrednictwem przekladni, zawierajacej tachometr 18, po¬ datny wal 6, wal 14, kola 20 i 24, wal 22, sprzeglo 26, kolo 28, kolo napedzane 29, wal 15, redukcyjna przekladnie 44, 48 i 49 oraz piaste 50. Po- zwolnieniu dzwigni 7 nastepuje rozlaczenie sie obu przekladni kolowych, przesuwajacych smigi i wskaz¬ nik. Wzrost nachylenia smig w czasie tego dzialania bedzie proporcjonalny do liczby obrotów smigla w czasie, podczas którego dzwignia jest utrzymywana w swym polo¬ zeniu przednim. Poniewaz przekladnia ze¬ bata od smigla 1 do strzalki 42 wskaznika jest wlaczona w tym samym czasie, przeto przesuw strzalki wskaznikowej w kierunku ruchu wskazówki zegara bedzie równiez proporcjonalny do liczby obrotów silnika w czasie, podczas którego dzwignia 7 jest u- trzymywana w polozeniu przednim. Wsku¬ tek tego katowy przesuw strzalki w kierun¬ ku ruchu wskazówki zegara jest proporcjo¬ nalny db wzrostu nachylenia smig.Przesuwajac natomiast dzwignie 7 wstecz w celu zmniejszenia nachylenia smi¬ gla, pilot wlacza sprzeglo 25 przez dziala¬ nie magnetyczne solenoidu 61, wskutek cze¬ go strzalka wskaznika jest napedzana w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówki zegara, przy czym przesuw ten jest propor¬ cjonalny do stopnia zmniejszenia sie na¬ chylenia smig.Pod strzalka 42 jest umieszczona odpo¬ wiednia skala 62, uwidoczniona na fig. 5, przy czym skala ta jest nacechowana w stopniach kata nachylenia smig. Tak wiec, gdy nachylenie smig wzrasta lub maleje w pewnej mierze, wówczas odczyty odpowied¬ nio wzrastaja lub maleja. Jest rzecza oczy¬ wista, ze gdy strzalka jest wlaczona, w ce¬ lu oznaczenia obecnego (danego) nachyle¬ nia smig, wówczas bedzie przesuwana spo¬ sobem ciaglym podczas zmiany nachylenia smig.Rozbieznosci miedzy sterowaniem zmia* nami nachylenia smig a urzadzeniem wskaz¬ nikowym moga powodowac niekiedy bledy we wskazywaniu. Odpowiednio do tego wskaznik powinien byc sprawdzany okreso¬ wo, co bedzie wyjasnione nizej.Urzadzenie 4 do zmiany nachylenia smig jest zaopatrzone w samoczynnie dzia¬ lajace srodki do ustalenia osiagnietego na¬ chylenia, gdy nachylenie uzyskalo okre¬ slona wartosc maksymalna lub minimalna.Srodki takie moga dzialac niezaleznie od dzwigni 7, to jest, gdy dzwignia 7 jest u- trzymywana w przednim polozeniu,, wów¬ czas nachylenie smig 1 wzrasta nasamprzód do pewnej wartosci maksymalnej, a nastep¬ nie jest utrzymywane na tej wartosci na¬ wet, gdy dzwignia 7 nie jest zwolniona.Podobnie, utrzymujac dzwignie 7 w jej po¬ lozeniu wstecznym, nachylenie zmaleje, jednak nie ponizej wartosci minimalnej.Oczywiscie, odpowiednio do opisanego wyzej dzialania urzadzenia 4, zmieniajace¬ go nachylenie smig, strzalka (wskaznik) 42 nie powinna przesunac sie powyzej lub ponizej pewnej granicy nawet wówczas, gdy dzwignia 7 jest utrzymywana w polo¬ zeniu przednim lub tylnym. To jest osiaga¬ ne za pomoca pary dajacych sie przesta¬ wiac zatrzymów 63 i 64, ustawianych tak, aby zatrzymywac strzalke 42 w miejscach na skali, oznaczajacych odpowiednio mozli¬ we wartosci maksymalne i minimalne na¬ chylenia smig. Gdy dzwignia 7 jest utrzy¬ mywana w polozeniu przednim, wówczas strzalka, 42 obraca sie do zetkniecia sie z zatrzymem 63, co zapobiega dalszemu prze¬ kreceniu sie wskazówki 42 w kierunku ru¬ chu wskazówki zegara. Podatne polaczenie cierne 53 miedzy strzalka wskaznikowa 42 a piasta 50 pozwala przekladni wskazniko¬ wej na obracanie sie w dalszym ciagu bez poruszania strzalki az do chwili, gdy smiga zajmie polozenie maksymalne wzglednie minimalne, a wiec przy ruchu powrotnym ruchy smigi i strzalki beda zgodne. Podob- — 4 —nie, przy utrzymywaniu dzwigni 7 w jej polozeniu wstecznym* zmaleje odczyt wska¬ znika, jednak nie ponizej mozliwej warto¬ sci katowego nachylenia smig.Opisane wyzej charakterystyki (cechy) srodków do zmieniania nachylenia i srod¬ ków wskaznikowych powoduja samoczynne cechowanie srodków 5, wskazujacych na¬ chylenie, kiedy pilot spowoduje to, ze na¬ chylenie smig przyjmie swa wartosc maksy¬ malna.Potrzebne w danym przypadku samo¬ czynne sprawdzanie okresowe urzadzenia do wskazywania nachylenia smig polega na tym, ze wskazówke wskaznika sprowa¬ dza sie samoczynnie w polozenie, odpowia¬ dajace dokladnie rzeczywistemu katowi na¬ chylenia smig. Osiaga sie to w ten sposób, ze wskaznik posiada dwa zderzaki skrajne, które odpowiadaja najwiekszej zmianie na¬ chylenia smig, lub inaczej mówiac odpowia¬ daja granicom, w jakich zmienia sie nachy¬ lenie smig. Jezeli bowiem zdarzy sie, ze po¬ lozenie wskaznika nachylenia nie odpowia¬ da dokladnie rzeczywistemu polozeniu smig, np. wskazówka 42 wskazuje mniejsze nachylenie smig, niz jest w rzeczywistosci, to pilot za pomoca dzwigni 7 zmniejsza na¬ chylenie smig do minimum, wskutek czego wskaznik dojdzie do odpowiedniego zde¬ rzaka 64 na tarczy, zanim jeszcze smigi o- siagna polozenie najmniejszego nachylenia; dzieki ciernemu polaczeniu wskazówki 42 z walem 50 urzadzenie do zmiany nachyle¬ nia smig moze dzialac w dlalszym ciagu, mimo ze wskazówka juz wskazuje poloze¬ nie mkrimaiiie, a wiec przy koncu ruchu u~ rzadzenia do zmiany nachylenia smig na¬ chylenie bedzie minimalne, a to wlasnie wskazuje wskazówka, która juz przedtem zajela swe polozenie minimalne, czyli inan czej mówiac, polozenie smig i polozenie wskazówki sa zupelnie zgodne, gdyz oby¬ dwa te polozenia sa minimalne, Oczywiscie przy ruchu powrotnym urzadzenia db zmia¬ ny nachylenia, smig ta zgodnosc polozen bedzie zachowana nadali, . gdyz nie ma przyczyny, która moglaby wywolac poslizg ustalonego sprzezenia ciernego, Dgieki te¬ mu od' tej chwili polozenie wskazówki 42 na tarczy bedzie dokladnie odpowiadac ka¬ towi nachylenia smig.Jakkolwiek uwidoczniono i optófctfio je¬ den tylko przyklad wykonania wynalazku, jest jednak zrozumiale, ze wynalay&ek ten nie jest ograniczony do tego przykladu wykonania!, lecz moze posiadac rózne ody¬ miany, nie wychodzace poza ramy wyna» laszku. PL