Jakkolwiek lampy wyladowcze z para rteci moga posiadac duza swiatlosc, to jednak jaskrawosc znanych dotychczas lamp tego rodzaju jest jeszcze mala* Ja¬ skrawosc lamp o duzym cisnieniu pary rte¬ ci, uzywanych w ostatnich czasach do oswietlania ftp, ulic, wynosi okolo 100 swiec miedzynarodowych na 1 cm2 powierzchni swiecacej wyladowania. Proponowano rów¬ niez lampy z para rteci o specjalnej kon¬ strukcji z nadzwyczaj mala odlegloscia miedzy elektrodami, wynoszaca okolo 1 mm. Za pomoca takich lamp osiaga sie ja¬ skrawosc od 1 800 do 3 600 swiec miedzy- narodowych na 1 cm2 swiecacej powierzch- m wyladowania przy cisnieniu 5 atm, Ta wartosc jaskrawosci odpowiada wartosci jaskrawosci silnie obciazonych zarówek wolframowych, bedac jednak wielokrotnie mniejsza od jaskrawosci weglowych lamp lukowych.Celem wynalazku jest takie zwiekszenie jaskrawosci lamp wyladowczych z para rteci, aby lampy te mogly byc stosowane z powodzeniem do urzadzen projekcyjnych, reflektorów i wszedzie tam, gdzie sa poza¬ dane lampy o duzej jaskrawosci.Lampa wyladowcza z para rteci wedlug wynalazku jest napelniona gazem szlachet¬ nym, ulatwiajacym zaplon, jej wewnetrzna srednica jest mniejsza od 3,5 ma a cisnie¬ nie pary rteci podczas pracy lampy jesttak duze, iz spadek napiecia w przestrzeni wyladowania jest wiekszy od 150 woltów na 1 cm dlugosci przestrzeni wyladowania; prócz tego lampa wyladowcza jest chlodzo¬ na sztucznie i jest zamknieta/ to jest jej przestrzen wyladowania nie jest polaczo¬ na z zewnetrznym otoczeniem lampy. W lampach tych spadki napiecia sa wieksze od 150 woltów na 1 cm dlugosci przestrzeni wyladowania przy cisnieniu pary rteci, wiekszym od 20 aitm. Takie duze cisnienie pary rteci mozna osiagnac praktycznie, je¬ zeli wewnetrzna srednica banki lampy jest mniejsza od 3,5 mm, Przy tym grubosc scianki banki jest najkorzystniej dobrac mniejsza od 3,5 mim, gdyz wówczas jest u- latwiome odprowadzanie ciepla. Jak juz za¬ znaczono lampa jest napelniona gazem, u- latwiajacym zaplon. W razie niezastoso¬ wania gazu zaplon bylby polaczony z duzy¬ mi trudnosciami, gdyz przy wzmiankowa¬ nej malej wewnetrznej srednicy banki za¬ plon, osiagany przez przechylanie lampy bylby utrudniony lub uniemozliwiony, po¬ niewaz elektrody bylyby wówczas zwiera¬ ne rtecia.W wielu przypadkach praca lampy od¬ bywa sie przy spadku napiecia znacznie wiekszym od 150 woltów na 1 cm dlugosci przestrzeni wyladowania, gdyz wówczas znacznie wzrasta jaskrawosc lampy. Szcze¬ gólnie dobre rezultaty uzyskano przy spadku napiecia okolo 400 woltów na 1 cm dlugosci przestrzeni wyladowania i cisnie¬ niu pary rteci okolo 100 atm.Stwierdzono, ze lampy wedlug wyna¬ lazku o bardzo duzym cisnieniu posiadaja szczególnie duza sprawnosc, to jest stosu¬ nek swiatlosci otrzymywanej do energii zuzywanej. Stwierdzono mianowicie, ze krzywa sprawnosci zródla swiatla, to jest linia, przedstawiajaca przebieg zaleznosci sprawnosci zródla swiatla od cisnienia pary rteci, uzyskuje bardziej lub mniej ostro uwydatniona wartosc maksymalna. Na fig. 1 przedstawiono dla okreslonej lampy przyblizony przebieg sprawnosci R dla swiatla widzialnego (w swiecach miedzy¬ narodowych na kazdy wat energii zuzytej) w zaleznosci od spadku napiecia na kazdy centymetr dlugosci przestrzeni wyladowa¬ nia przy stalym natezeniu pradu.Przy podwyzszaniu spadku napiecia na centymetr dlugosci przestrzeni wyladowa¬ nia przy stalym natezeniu pradu wzrosnie jaskrawosc zwezonego wyladowania. Ja¬ skrawosc 17000 swiec miedzynarodowych na 1 cm2 swiecacej powierzchni wyladowa¬ nia moze byc latwo uzyskana. Dzieki swej duzej jaskrawosci lampa wyladowcza we¬ dlug wynalazku moze byc zastosowana z wielka korzyscia w urzadzeniach projek¬ cyjnych, w reflektorach, w aparatach oswie¬ tleniowych do zdjec filmowych oraz do celów naswietlania.Prócz rteci lampa wyladowcza moze zawierac jeszcze jeden lub kilka innych metali parujacych, np. kadm lub cynk, któ¬ re w postaci amalgamatów moga byc umie¬ szczone w lampie.Przy wyborze srodka chlodzacego na¬ lezy zwrócic uwage na to, aby promienie wysylane byly mozliwie malo absorbowa¬ ne przez zastosowany srodek chlodzacy. W wielu przypadkach jako srodek chlodzacy mozna stosowac wode. Jezeli lampa wyla¬ dowcza bedzie zastosowana w takich wa¬ runkach, ze woda moze zamarznac, wów¬ czas do wody chlodzacej zaleca sie dodac substancji, obnizajacej punkt zamarzania wody, np. gliceryny.Banka lampy wyladowczej jest wyko¬ nana z materialu przezroczystego o wyso¬ kim punkcie mieknienia, np. z kwarcu lub ze szkla twardego. Druty, doprowadzajace prad do elektrod, które moga byc wykona¬ ne jako stale elektrody zarowe, sa wtopio¬ ne w scianke banki, poniewaz wprowadze¬ nie za pomoca czesci doszlifowanej i srodka uszczelniajacego, np. laku, stwarza zbyt duze trudnosci przy bardzo wysokich cis¬ nieniach i temperaturach, wystepujacych w - 2 -i omawianych lampach. Jako druty, dopro¬ wadzajace prad do elektrod, moga byc uzy¬ te druty wolframowe, które moga byc wtoT pione w rurke ze szkla niealkalicznego o wspólczynniku rozszerzalnosci cieplnej, wynoszacym od 10,10|—7 do 40,10~7 , przy czym szklo to moze byc spojone z kwarcem, jezeli zostanie zastosowane szklo o dosta¬ tecznie malym wspólczynniku rozszerzal¬ nosci cieplnej. Przy zastosowaniu zas szkla o duzym wspólczynniku rozszerzalnosci cieplnej trzeba miedzy drutem wolframo¬ wym i kwarcem umiescic jedno lub kilka szkiel o wspólczynnikach rozszerzalnosci cieplnej, lezacych miedzy wspólczynni¬ kami rozszerzalnosci cieplnej wolframu i kwarcu.Najlepiej jest do jednego konca lampy wyladowczej przymocowac rureczke, przez która z lampy wyladowczej zostaje usunie¬ te powietrze, tak iz po zatopieniu lampy wyladowczej tak zwane miejsce zatopienia nie znajduje sie w czesci lampy wyladow¬ czej, otaczajacej wyladowanie. Stwierdzo¬ no, ze dzieki temu wyladowanie staje sie spokojne* Fig, 2 przedstawia tytulem przykladu lampe wyladowcza wedlug wynalazku.Banke 1 lampy wyladowczej stanowi maly cylinder z kwarcu o wewnetrznej srednicy równej 2 mm i grubosci scianki, równej równiez 2 mm. W oba konce lampy wyladowczej sa wprowadzone druty wol¬ framowe, doprowadzajace prad. Te druty wolframowe sa wtopione w rurke ze szkla niealkalicznego, zawierajacego 88,3% Si02, 8,4% 5203, 2,9% A/a03 i 0,4% CaO. Wy¬ mieniona rurka szklana jest spojona z cy¬ lindrem, wykonanym z kwarcu a stanowia¬ cym banke lampy wyladowczej, W lampie wyladowczej znajduje sie neon, do którego mozna dodac nieco, np. 0,2% argonu pod cisnieniem (w temperatu¬ rze pokojowej) kilku np, 4 centymetrów slupa rteci. Poza tym w lampie znajduje sie nieco rteci, tworzacej elektrody 3. Od¬ step miedzy tymi elektrodami wynosi w przyblizeniu 10 mm. Wskutek nieznacznej wewnetrznej srednicy banki lampy rtec po¬ zostaje zawieszona w przestrzeni elektro¬ dowej. Banka lampy moze byc nieco zwe* zona na koncach. Miejsce zatopienia 4 znaj¬ duje sie na jednym koncu lampy.Banka lampy jest otoczona cylindrem szklanym 5, zamknietym na koncach korka¬ mi 6, przez które sa przeprowadzone druty, doprowadzajace prad. Druty te sa otoczone materialem izolacyjnym 7. W cylindrze 5 znajduja sie dwie nasadki rurkowe 8 i 9 do doprowadzania i odprowadzania wody chlo¬ dzacej, przepuszczanej przez cylinder szklany 5, przylaczony np. za posrednic¬ twem nasadki rurkowej 8 do wodociagu.Mozna przewidziec równiez ograniczona ilosc cyrkulujacej wody chlodzacej, stosu¬ jac np. chlodzenie syfonowe.Lampa wyladowcza jest przylaczana do zródla pradu zmiennego za posrednic¬ twem kondensatora, cewki dlawikowej, opornika lub zespolu tych przyrzadów. W okreslonym przypadku opornosc pozorna tych przyrzadów byla dobrana tak, aby prad, plynacy przez lampe, osiagnal war¬ tosc ustalona 1,5 A. Napiecie miedzy elek¬ trodami wynioslo przy tym 300 V, a pobór mocy wyladowania okolo 310 W. Cisnienie pary rteci w lampie wyladowczej podczas jej pracy wynioslo okraglo 65 atm. Wyla¬ dowanie miedzy elektrodami bylo zwezone i posiadalo1 srednice okolo 1 mm. Strumien swietlny, wypromieniowywany przez lam¬ pe, wyniósl w przyblizeniu 18000 miedzy¬ narodowych lumenów, a jaskrawosc na 1 cm2 powierzchni wyladowania posiadala wartosc przecietna 18 000 swiec miedzyna¬ rodowych na 1 cm2. Sprawnosc lampy wy¬ nosila w przyblizeniu 5,8 swiec miedzyna¬ rodowych na wat.Przyklad opisany wskazuje wyraznie jak duza jaskrawosc zostala osiagnieta. Ta jaskrawosc przewyzsza nawet jaskrawosc weglowych lamp lukowych. Przez pod- — 3 —wyzszenie cisnienia pary rteci i w zwiazku z tym spadku? napiecia jaskrawosc lampy moze nawet przekroczyc przytoczona war¬ tosc. PL