Wynalazek niniejszy dotyczy zaworów, zaopatrzonych w urzadzenia smarownicze, które posiadaja te wade, ze trudno jest u- sunac niebezpieczenstwo wytwarzania sie w zaworze podczas jego dzialania niewla¬ sciwego (nadmiernego) cisnienia smaru.Cisnienie to moze spowodowac przesacza¬ nie sie smaru do przewodu i oddzialywanie na ciecz lub gaz, plynacy przewodem, lub tez moze w niektórych przypadkach spo¬ wodowac uszkodzenie czesci zaworu, np. ich wygiecie lub zlamanie.Brak ten moze byc usuniety czesciowo przez zaopatrzenie górnej czesci zamykaja¬ cego narzadu zaworu w wystep lub po¬ wierzchnie oporowa, stykajaca sie z odpo¬ wiednia powierzchnia oporowa oslony za¬ woru i przez umieszczenie pod tym narza¬ dem sprezyny, dociskajacej wzmiankowane powierzchnie jedna do drugiej i utrzymu¬ jacej je w tym polozeniu. Jezeli smar jest wprowadzany u góry narzadu zamykajace¬ go w poblizu wzmiankowanych powierzch¬ ni oporowych, a nastepnie jest rozprowa¬ dzany w dól po [powierzchni narzadu za¬ mykajacego, to nadmierne cisnienie smaru bedzie dazylo- do scisniecia wzmiankowa¬ nej sprezyny dolnej i do umozliwienia przez to odsuniecia sie tych powierzchni od siebie, dzieki czemu smar bedzie mógl wy¬ dostac sie nazewnatrz dookola wrzeciona zaworu. Budowa taka posiada liczne zalety i zapobiega w zwyklych warunkach peka¬ niu oslony zaworu; doswiadczenie wykaza-io jednak, ze budowa taka nie jest pewna, gdyz nie zabezpiecza we wszystkich okoli¬ cznosciach od niebezpieczenstwa przesa¬ czania sie smaru po powierzchni narzadu zamykajacego do przewodu.Wynalazek niniejszy dotyczy zastoso¬ wania w zawoj-ze samoczynnego urzadzenia Zapobiegajacego wytwarzaniu sie w zawo¬ rze cisnienia smaru, przekraczajacego pew¬ na z góry okreslona wartosc, przy czym u- rzadzenie to jest stosowane'lacznie z kon¬ trolnym zaworem wstecznym w celu utrzy¬ mywania tego z góry ustalonego cisnienia ponizej granicy, przy której zaczyna dzia¬ lac zawór kontrolny. [ Zawór wedlug wyna¬ lazku posiada z góry ustalone zrównowazo¬ ne cisnienie smaru, które nie moze byc prze¬ kroczone przypadkowo ze wzgledu na za¬ stosowanie zaworu kontrolnego. Jezeli ob¬ sluga zaworu wywrze za duzy nacisk na smar, to smar ten zostanie wycisniety ze zbiornika smaru na zewnatrz, co wskaze, iz wywarty zostal za duzy nacisk.Urzadzenie takie moze byc zastosowa¬ ne w róznych zaworach, kurkach, zasuwach i t. d.Glówna czesc urzadzenia wedlug wyna¬ lazku niniejszego stanowi zbiornik na smar, do którego wprowadzany jest pewien za¬ pas smaru i z którego smar jest tloczony poprzez zaworek kontrolny, umieszczony w waskim kanaliku, do kanalów smarowni¬ czych zaworu. Za\yorek kontrolny jest u- mieszczony pomiedzy zbiornikiem smaru i kanalami smarowniczymi zaworu w tym celu, aby zapobiec przedostawaniu sie sma¬ ru z powrotem do zbiornika. Zaworek kon¬ trolny pozwala na przeplyw smaru w jed¬ nym tylko kierunku (ku zaworowi), lecz zapobiega przenoszeniu sie cisnienia, panu¬ jacego w przewodzie, lub raptownego wzrostu cisnienia w przewodzie do zbiorni¬ ka, smaru i. przetlaczaniu smaru z powro- tem z kanalów smarowniczych zaworu do zbiornika smaru, a nastepnie ze zbiornika smaru — na zewnatrz.Wedlug wynalazku niniejszego wytwo¬ rzenie niewlasciwego cisnienia w zbiorniku smaru jest niemozliwe* Jest rzecza oczy¬ wista, ze w razie ograniczenia cisnienia w tym miejscu nie moze byc równiez wytwo¬ rzone niewlasciwe cisnienie za kanalikiem, laczacym zbiornik smaru z kanalami sma¬ rowniczymi zaworu.Jedna .postac wykonania urzadzenia do zmniejszania cisnienia w zbiorniku smaru, polega na umieszczeniu zaworka kontrolne¬ go w srubie dociskowej; ten zaworek kon¬ trolny jest rozrzadzany sprezyna dosc sil¬ na, aby mozna bylo wytworzyc w zbiorniku smaru pozadane cisnienie, lecz z drugiej strony dostatecznie podatna, aby zaworek otwieral sie w razie wytworzenia sie w tym miejscu cisnienia nadmiernego. Urzadzenie takie daje sie latwo dostosowac do danego cisnienia, poniewaz w tym celu wystarczy albo scisnac mocniej te sprezyne, albo tez zmienic ja na inna odpowiedniejsza. Do¬ swiadczenie wykazalo jednak, ze podobne urzadzenie dziala skutecznie, jezeli umozli¬ wic przesaczanie sie smaru w kierunku po¬ wrotnym po zwojach gwintu sru]y docisko¬ wej na pewnej odpowiedniej dlugosci, a nastepnie wylewanie sie smaru przez otwo¬ rek, który wykonywa sie zwykle w po¬ wierzchni zewnetrznej sruby dociskowej.Wartosc cisnienia, jakie moze byc wtedy wytworzone w zbiorniku smaru, zalezy wtedy od luzu pomiedzy zwojami gwintu sruby dociskowej i wspóldzialajacymi z nimi zwojami nagwintowanego otworu na srube oraz od dlugosci drogi pomiedzy ty¬ mi zwojami, jaka musi przebyc smar. Do¬ swiadczenia wykazaly, ze zadowalajace wyniki moga byc osiagniete w praktyce przez wyciecie rowka lub rowków w bocz¬ nej powierzchni sruby dociskowej, gdyz ci¬ snienie,, dajace sie wytworzyc w zbiorniku smaru, moze byc rózne, zalezne od odleglo¬ sci pomiedzy koncem sruby dociskowej i koncem takiego rowka lub rowków.Urzadzenie wedlug wynalazku niniej-szego najlepiej jest stosowac da zaworów, w których nadmierne cisnienie smaru powo¬ duje przesuniecie sie ku dolowi narzadu zamykajacego zaworu, tak iz dookola wrze¬ ciona lub czopa zaworu tworzy sie szczeli¬ na, lecz moze byc on zastosowany w za¬ worach wielu rodzajów, wlaczajac w to za¬ wory typu starszego, wyposazone w uszczel¬ nienie dlawnicowe, lub zawory, .w których smar jest doprowadzany przez dno oslony zaworu.Co sie dotyczy ogólnej budowy zaworu, to liczne zmiany moga byc w niej dokona¬ ne w granicach wynalazku. Na przyklad za¬ wór moze posiadac narzad zamykajacy, wstawiony do oslony zaworu z góry, przy czytm powierzchnie istykowe sa wykonane na odejmowanej czesci oslony zaworu, lub tez powierzchnie stykowe moga znajdowac sie na1 samej oslonie zaworu (co sie okaza¬ lo wogóle najlepszym), przy czym narzad zamykajacy wyjmuje sie z oslony zaworu w dól. Podobnie smar moze byc wprowa¬ dzany badz z góry na dól przez wrzeciono lub czop narzadu zamykajacego, badz tez przez oslone w poblizu górnej czesci na¬ rzadu zamykajacego lub tez w poblizu dol¬ nego kbncaj tego narzadu.Do zmniejszania nadmiernego cisnienia smaru mozna równiez stosowac sruby, slu¬ zace do wyciskania smaru, zaopatrzone w zaworki kontrolne i kanaly, prowadzace do tego zaworka kontrolnego na zewnatrz zbiornika smaru, albo tez sruby dociskowe, zaopatrzone na jednym koncu w nieprze¬ rwane zwoje gwintowe oraz w przejscia lub rowki pionowe, wyciete pionowo w poprzek tych zwojów gwintowych i ciagnace sie az do miejsca, znajdujacego sie poza obrebem zbiornika smaru. W innej znowuz odmia¬ nie zaworu wzmiankowane przejscia moga byc wywiercone w samym sworzniu sruby dociskowej.Zmieniajac odleglosc pomiedzy konca¬ mi tych przejsc a koncem sruby mozna o- siagnac w zbiorniku rozmaite z góiry okre¬ slone cisnienie smaru. Mozna równiez za¬ stosowac srube dociskowa posiadajaca tyl¬ ko krótki gwint na swym koncu, w pozosta* lej zas czesci sworzen sruby posiada nie-* co mniejsza srednice i nie posiada gwintu.Zamiast prostych rowków pionowych moz^ na równiez zastosowac rowki, biegnace wzdluz linii srubowej na powierzchna sru¬ by i rozpoczynajace sie nieco ponad kon¬ cem sruby.Przejscia, wykonane w srubach doci¬ skowych, prowadza na zewnatrz zbiorników smaru i wyplywanie z nich smaru moze byc obserwowane przez robotnika, obslugujace¬ go zawór i wtlaczajacego smar, wobec cze¬ go sluzy jako wskaznik.Wynalazek niniejszy jest opisany w zwiazku z zalaczonym rysunkiem, na któ¬ rym fig. 1 przedstawia przekrój pionowy kurka wedlug wynalazku niniejszego, w którym smar jest doprowadzany przez na¬ sade czopa kurka; fig. 2 — przekrój pozio¬ my wzdluz linii 2 — 2 na fig. 1; fig. 3 -^- widok z boku kurka wedlug fig. 1; fig. 4 — w zwiekszonej podzialce przekrój pionowy sruby dociskowej,. zaopatrzonej w zaworek kontrolny; fig. 5 — odmiane sruby docisko¬ wej, zaopatrzonej w kanalik osiowy oraz w kanalik poprzeczny, wykonany w pobli¬ zu jednego konca sruby; fig. 6 — druga od¬ miane sruby dociskowej, zaopatrzonej w rowek na swej powierzchni bocznej, cia¬ gnacy sie od miejsca, znajdujacego sie w poblizu jednego konca sruby; fig. 7 — trze¬ cia odmiane sruby dociskowej z rowkiem, wycietym wzdluz linii srubowej, a fig. 8 — oslone nieco odmiennej postaci zawora do której smar jest doprowadzany przez d- twór w kierunku poziomym.Na rysunku liczba 10 oznacza wydra¬ zona oslone kurka, która jest zaopatrzona w dwa nagwintowane krócce 12. Oslona 10 posiada w dnie otwór, zamykany na¬ gwintowanym korkiem 14. Otwór ten pro¬ wadzi do wnetrza oslony, w którym uniie- szczony jest czop 16 kurka, zaopatrzono w — 3wystajaca do góry nasade 78. Dookola dol¬ nej czesci nasady 18 oslona posiada kol¬ nierz pierscieniowy 20, na którego dolnej powierzchni znajduje sie powierzchnia sty¬ kowa (uszczelniajaca) 22. Czop 16 posiada powierzchnie stykowa 24 (fig. 3), dociska¬ na do powierzchni stykowej 22 kolnierza 20. Tuz w poblizu tych powierzchni styko¬ wych czesc górna czopa kurka jest wycieta tak, iz tworzy sie szczelina lub rowek sma¬ rowniczy 26.Nasada 18 posiada posrodku zbiorniczek 28, do którego wprowadza sie smar i który jest zaopatrzony w srube dociskowa 30.Smar plynie ze zbiorniczka 28 kanalikiem 32, a nastepnie przez zaworek kontrolny 34 do kanalika poziomego 36 czopa 16 kurka, laczacego sie z rowkiem 26. Zaworek kon¬ trolny zapobiega przesaczaniu sie smaru z powrotem z rowków smarowniczych kurka do zbiorniczka smaru, a nastepnie na ze¬ wnatrz z oslony kurka, jak to zostanie wy¬ jasnione ponizej bardziej szczególowo.W przykladzie wykonania, przedsta¬ wionym na rysunku, czop 16 kurka posiada na obwodzie rowek smarowniczy 38 (fig. 3) wykonany w poblizu dolnego konca czopa.Od rowka 38 do rowka smarowniczego 26 prowadza dwa pionowe rowki smarowni¬ cze 40, rozmieszczone srednicowo przeciw¬ legle wzgledem siebie. W czopie wykona¬ na jest ponadto druga para nieco krótszych pionowych rowków smarowniczych 42, rów¬ niez rozmieszczonych srednicowo przeciw¬ legle wzgledem siebie, lecz nie dochodza¬ cych do rowków smarowniczych 26 i 38.Rowki smarownicze 42 sa uzupelnione wy¬ drazeniami 44, wykonanymi w oslonie kur¬ ka (fig. 2) i umieszczonymi tak, ze gdy czop jest uistatwiony w swe skraijne polozenie, odpowiadajace calkowitemu otwarciu lub calkowitemu zamknieciu, to rowki 42 sa polaczone poprzez wydrazenia 44 z row¬ kiem smarowniczym 26. W razie potrzeby w oslonie moga byc wykonane dodatkowo po¬ dobne wydrazenia w poblizu jej dna, w ce¬ lu polaczenia rowków smarowniczych 42 z rowkiem smarowniczym 38.Korek 14 jest wkrecony w oslone 10 tak, iz tworzy szczelne jej zamkniecie z pozo¬ stawieniem najlepiej pewnej przestrzeni wolnej pomiedzy powierzchnia górna kor¬ ka i powierzchnia dolna czopa 16. Korek ten najlepiej jest zaopatrzyc w wydraze¬ nie 45, w którym umieszcza sie sprezyne srubowa 46, która cisnie na czop 16 do gó¬ ry tak, iz jego powierzchnia stykowa 24 jest docisnieta stale do powierzchni styko¬ wej 22.Jak widac z fig. 1 i 4, sruba dociskowa 30 jest wyposazona w zaworek kontrolny 50, który otwiera sie ku kanalikowi piono¬ wemu 52, wykonanemu w srubie dociskowej i laczacemu sie z kanalikiem poprzecznym 54. Kanalik 54 znajduje sie ponad nasada 18 czopa kurka. Zaworek kontrolny 50 jest wykonany tak, iz otwiera sie wtedy, gdy w zbiorniczku smaru wytwarza sie nadmier¬ ne cisnienie smaru, w celu umozliwienia wyplywu smaru przez kanaliki 52 i 54, z których smar uchodzi na zewnatrz. Zawo¬ rek kontrolny 50 umozliwia wiec zmniej¬ szanie cisnienia w zbiorniczku smaru.Na fig. 5, 6 i 7 uwidocznione sa inne po¬ stacie wykonania sruby dociskowej z kana¬ likami, stosowanymi w celu zmniejszania nadmiernego cisnienia smaru w zbiornicz¬ ku. Na fig. 5 sruba dociskowa 56 posiada kanalik poprzeczny 58 w poblizu swego konca dolnego. Z kanalikiem tym polaczo¬ ny jest pionowy kanalik osiowy 60 sruby, wychodzacy na zewnatrz na górnej po¬ wierzchni czolowej sruby. Gdy sruba ta j est 'wsrubowywama, w celu wywarcia naci¬ sku na smar, to zwoje gwintu dolnego kon¬ ca sruby, zniajdbjace sie pomiedzy kanali¬ kiem poprzecznym 58 a koncem dolnym sruby, beda zapobiegac przesaczaniu si^ smaru az do chwili wytworzenia w zbior¬ niczku pewnego z góry okreslonego cisnie¬ nia, po czym w razie dalszego wzrostu te¬ go cisnienia smar zacznie przeciekac wzdluz — 4 —zwojów gwintu do kanalików 58 i 60 na ze¬ wnatrz, wskazujac, ze na smar wywarty zostal zbyt duzy nacisk. Pomiedzy zwoja¬ mi gwintu sruby i zwojami gwintu nasady 18 istnieje, jak zwykle, nieszczelnosc, k\ó- ra umozliwia przesaczanie sie pomiedzy ni¬ mi smaru w razie wywarcia nan dostatecz¬ nego nacisku. Zaleznie od polozenia kana¬ lika poprzecznego 58 wzgledem dolnego konca sruby dociskowej, osiaga sie w zbior¬ niczku smaru wieksze lub mniejsze cisnie¬ nie maksymalne. Na fig. 6 sruba dociskowa posiada wyciety w jej powierzchni boczny pionowy zlobek lub zlobki 62, przechodza¬ ce poprzez zwoje gwintu i rozpoczynajace sie w pewnej odleglosci od dolnego konca sruby. Zaleznie od odleglosci pomiedzy koncem dolnym zlobka i koncem dolnym sruby, to jest zaleznie od liczby nieprzecie- tych zwojów gwintu na koncu dolnym sru¬ by dociskowej, mozna w zbiorniczku sma¬ ru otrzymywac rozmaite z góry okreslone cisnienia smaru.Na fig. 7 zamiast zlobka prostego uwi¬ doczniony jest zlobek 64, biegnacy wzdluz linii srubowej.Gdy opisane wyzej kanaliki, i rowki smarownicze sa wszystkie wypelnione ge¬ stym lepkim smarem, a czesci kurka sa ze¬ stawione ze soba tak, jak uwidoczniono na fig. 1, to przedostawaniu sie smaru na ze¬ wnatrz przy nasadzie czopa korka zapobie¬ ga docisniecie czopa 16 powierzchnia sty¬ kowa 24 do powierzchni stykowej 22 kol¬ nierza 20 oslony, uniemozliwiajac przesa¬ czanie sie smaru z rowka smarowniczego 26.Opisane zlobki bezpieczenstwa, wykona¬ ne w srubie dociskowej lub prowadzace przez nia, beda dzialaly normalnie w celu zmniejszenia cisnienia w zbiorniczku smaru w razie wzrostu tegp cisnienia ponad po¬ zadana wartosc, wypuszczajac smar bezpo¬ srednio ze zbiorniczka na zewnatrz, wsku¬ tek czego zadne uszkodzenie kurka nie mo¬ ze miec miejsca, ani tez smar nie moze byc wtloczony do wnetrza przewodu, w który wbudowany jest kurek.Jezeli cisnienie w zbiorniczku z jakiego¬ kolwiek powodu wzrosnie raptownie, np. wskutek zbyt raptownego dokrecenia sruby dociskowej, czop kurka moze ulec pewne¬ mu opuszczeniu gof wskutek czego sprezy¬ na 46 zostaje scisnieta, przez co wytwarza sie pomiedzy powierzchnia stykowa 24 i po¬ wierzchnia stykowa 22 pewna przestrzen wolna i nadmiar smaru moze wydostac sie przez nia na zewnatrz dookola nasady czo¬ pa kurka.W razie jednak zastosowania sruby ze zlobkami lub kanalikami powyzsze zabez¬ pieczenie dziala stosunkowo rzadko szcze¬ gólniej wówczas jezeli jest uzyta stosunko¬ wo silna sprezyna 46, zapobiegajaca nie* zawodnie przedostawaniu sie smaru na ze¬ wnatrz przy nasadzie czopa kurka. Na fig. 8 oslona 66 posiada nadlew 68, w którym wykonany jest zbiorniczek 70 smaru, wy¬ posazony w srube dociskowa 72. Sruba 72 posiada na swym koncu krótki gwint 74 (zamiast dlugiego gwintu, jak w uprzednim przykladzie) oraz trzon 76. W razie wyko¬ nania niewielkiej liczby zwojów gwinto¬ wych na koncu sruby pewne z góry okre¬ slone cisnienie nie moze byc przekroczone, poniewaz smar w razie wywarcia nan nad¬ miernego nacisku bedzie przesaczal sie wzdluz zwojów gwintu i wyplywal na ze¬ wnatrz, wskazujac, ze na smar wywarty zostal nacisk nadmierny. Stosujac gwinty o róznej liczbie zwojów, mozna zmieniac war¬ tosc cisnienia w zbiorniczku smaru. Za¬ miast sruby 72 mozna stosowac dowolna ze srub dociskowych, uwidocznionych na fig. 1, 4,5, 6 i 7.Jezeli na smar w zbiorniczku zostanie wywarty nacisk to smar plynie przez kana¬ lik 78, zaworek kontrolny 80 do kanalika poziomego 82, z którego smar wplywa do przestrzeni pierscieniowej, utworzonej po¬ miedzy narzadem zamykajacym kurka (za¬ woru) i oslona i laczacej sie z rowkiem — 5 —smarowniczym 26, opisanym juz powyzej w zwiazku z fig. 1. Pod innymi wzgledami b- bie postacie wykonania kurka sa jednako¬ we, z wyjatkiem tego, ze czop drugiej od¬ miany kurka nie posiada wewnetrznych kanalików smarowniczych. W przykladach wykonania, uwidocznionych na rysunku, za zbiorniczkiem smaru umieszczony jest za¬ worek kontrolny; który zapobiega powrot¬ nemu cisnieniu (wytworzonemu np. w ra¬ zie raptownego wzrostu cisnienia w prze¬ wodzie) na smar w zbiorniczku i wytlacza¬ niu lub wydimuchiwaniu smaru ze zbiorni¬ czka na zewnatrz, Smair jest przetlaczany poprzez zaworek kontrolny ze zbiorniczka do kanalów simarowniczych, lecz zaworek ten zapobiega powrotowi smaru do zbior¬ niczka.Nalezy zaznaczyc, ze podane powyzej postacie wykonania zostaly opisane jedynie tytulem przykladu, przy czyni postacie te moga byc zmieniane w licznych szczegó¬ lach w granicach wynalazku. PL