Niniejszy wynalazek dotyczy zapalni¬ ków uderzeniowych, których odbezpiecze¬ nie odbywa sie pod dzialaniem sily bez¬ wladnosci lub sprezyn, przy stopniowym zmniejszaniu sie sily odsrodkowej, wsku¬ tek czego takie odbezpieczenie sie zapalni¬ ka trwa dluzszy okres czasu. Wynalazek wykorzystuje wszystkie sily, które dziala¬ ja na pocisk podczas lotu i powoduja sta¬ le zmniejszanie sie szybkosci jego lotu oraz liczby jego obrotów. Zmniejszenie to zalezy od sily oporu powietrza, która zmniejsza sie przy zmniejszaniu sie szybkosci lotu pocisku, wskutek czego przyspieszenie sily oporu powietrza stale sie zmniejsza.Zmniejszanie sie szybkosci pocisku pod¬ czas lotu oraz liczby jego obrotów osiaga sie wedlug wynalazku dzieki zastosowaniu wystajacych powierzchni, rowków, brzechw, zeber, trzpieni i tym podobnych narzadów hamujacych, umieszczonych najlepiej w przedniej czesci pocisku. Narzady hamu¬ jace tego rodzaju mozna równiez umiescic na tulowiu pocisku lub na jego tyle.Wymienione narzady, np. rowki, brzech¬ wy i tym podobne, sa nachylone wzgledemosi pocisku w przyblizeniu w kierunku od¬ powiadajacym skretowi gwintu w lufie dziala. '¦¦*'/ Jak wynika Iz fig. 1 -*- 3 rysunku, na po¬ czatku lotu brzechwy 1 nie wplywaja, na lot pocisku 2. Nachylenie brzechw 1 odpo¬ wiada1 ruchom srubowym pocisku w powie¬ trzu, wskutek czego opór powietrza w pierwszym okresie lotu pocisku jest skie¬ rowany wzdluz brzechw, jak to przedsta¬ wia strzalka na fig. 1. Dopiero gdy szyb¬ kosc lotu pocisku zmniejsza sie, zmienia sie kierunek 3 dzialania oporu powietrza, jak to uwidoczniono na fig. 2. Nastep¬ stwem tego jest nacisk powietrza na brzech¬ wy / w kierunku strzalki 4, przy czym skladowa 5 tego nacisku zwieksza szyb¬ kosc pocisku, a., skladowa 6 hamuje jego ruch obrotowy.Fig. 1 — 3 uwidoczniaja, iz przesta¬ wione urzadzenie nie powoduje zniwecze¬ nia energii, nagromadzonej w ruchu obro¬ towym pocisku, przeciwnie, energia ta mo¬ ze z korzyscia sluzyc do zwiekszenia szyb¬ kosci lotu pocisku. W znanych pociskach ich ruch obrotowy nie jest hamowany, czyli liczba obrotów pocisku podczas lotu pozo¬ staje w przyblizeniu stala, wobec czego jest niemozliwe wykorzystywanie zmian liczby obrotów pocisku do osiagania dowol¬ nej skutecznosci zapalnika, poniewaz zmia¬ ny tego rodzaju nie powstaja.Opisane urzadzenie umozliwia nie tyl¬ ko zmniejszanie straty szybkosci lotu po¬ cisku, lecz równiez liczba obrotów pocisku dostosowuje sie do szybkosci jego lotu, tak iz pocisk podczas swego ruchu posiada nadzwyczaj korzystne warunki stalosci.Wynalazek wykorzystuje to zjawisko dla osiagania rozmaitych skutecznosci zapalni¬ ka.Znaczne zmniejszenie liczby obrotów pocisku osiaga sie za pomoca rowków, brzechw, zeber i podobnych narzadów, które sa zastosowane na pocisku lub na zapalniku w plaszczyznach równoleglych do osi pocisku. W tym przypadku powsta¬ jace cisnienie powietrza nie wytwarza skla¬ dowej, która powodowalaby naped pocis¬ ku w przód; skladowa ta nie hamuje rów¬ niez ruchu posuwistego pocisku, lecz zmniejsza dzieki powstajacej prózni liczbe obrotów pocisku. Próznia ta powstaje na powierzchni skrzydla, przeciwleglej tej je¬ go powierzchni, na która dziala cisnienie powietrza.Wymienione narzady wedlug wynalaz¬ ku sluza do osiagania rozmaitych skutecz¬ nosci pocisku, a przeprowadzone próby wykazaly, iz pozadane wyniki osiaga sie wylacznie dzieki tym narzadom.Dla zmniejszenia liczby obrotów poci¬ sku w mozliwie wielkim stopniu, w celu za¬ bezpieczenia zapalnika podczas dlugiego okresu czasu, wykonywa sie czesc masy pocisku 2 (fig. 5), np. jego zapalnik 7, jako mase, której ruch obrotowy jest hamowa¬ ny dzieki odpowiedniemu wykonaniu skrzydel 1 lub podobnych narzadów.Zmniejszenie liczby obrotów tej masy po¬ woduje zwolnienie jednej z czesci sklado¬ wych zapalnika, czyli jego odbezpieczenie.Zapalnik jest osadzony w pocisku elastycz¬ nie, tak iz przy strzale przesuwa sie w dól o.wymiar 8 i bierze udzial w ruchach obro¬ towych pocisku dzieki dzialaniu ciernemu.Dopiero gdy dodatnie przyspieszenie prze¬ staje dzialac na pocisk, zapalnik przesuwa sie ponownie do góry i wtedy jego ruch obrotowy zostaje hamowany (fig. 5).Na fig. 6 —23 rysunku uwidoczniono przyklady wykonania wynalazku. Przy wykonaniu wedlug fig. 6 i 7, z których fig. 7 przedstawia zapalnik w przekroju wzdluz linii 9 — 10 na fig. 6, osiaga sie zabezpie¬ czenie zapalnika 11, trwajace prz£z dlugi okres czasu dzieki powolnemu hamowaniu ruchów obrotowych pocisku. W tym celu splonka 12 umieszczona jest w suwaku 13, który przesuwa sie w kierunku promieni zapalnika i na który dziala sprezyna 14: Czopy 15, 16, znajdujace sie pod dziala-niem sprezyn 77, 18, rygluja suwak 13. Gdy czopy 15, 16 przesuwaja sie na zewnatrz, czop 13 zajmuje dzieki dzialaniu sily od¬ srodkowej polozenie, przedstawione na ry¬ sunku* poniewaz sila odsrodkowa, dziala¬ jaca na suwak 13 w kierunku strzalki 19, przezwycieza napiecie sprezyny 14. Do¬ piero gdy liczba obrotów pocisku zmniejsza sie, suwak 13 przesuwa sie w prawo w jego graniczne polozenie, w którym splonka znajduje sie pod iglica 20, osadzona na sprezynie 21. Zapalnik wiec jest odbezpie¬ czony i moze dzialac przy uderzeniu poci¬ sku w cel.Na tej sarniej zasadzie wykonany jest zapalnik, przedstawiony na fig. 8 i 9. Róz¬ nica pomiedzy tym zapalnikiem a zapalni¬ kiem wedlug fig. 6 i 7 polega na tym, iz po odpowiednim zmniejszeniu liczby obrotów pocisku suwak 13 wraz ze splonka 12 zo¬ staje dzialaniem sprezyny 14 przesuniety nagle ku iglicy 23, tak iz uderza w nia. W tym samym kierunku, co i sprezyna, dziala sila odsrodkowa w przypadku, gdy srodek ciezkosci suwaka 13 przesunal sie poza os 24.Zamiast suwaka 13 mozna stosowac wa¬ hacz 26, który obraca sie naokolo osi 25 i naj który naciska sprezyna 24, jak to uwi¬ doczniono na fig. 10. Kulka 27 utrzymuje wahacz 26 w polozeniu zabezpieczonym.Przy obrotach pocisku sila odsrodkowa przesuwa wahacz 26 w lewo w graniczne polozenie, przy czym kulka 27 znajduje sie w wydrazeniu 29. Gdy liczba obrotów pocisku zmniejsza sie, sprezyna 24 prze¬ suwa, wahacz 26 w prawo w graniczne po¬ lozenie, w którym zapalnik jest w zupel¬ nosci odbezpieczony, poniewaz splonka 12 znajduje sie pod iglica 20.Wedlug wynalazku nadaja sie równiez wahacze lub suwaki, obracajace sie naoko¬ lo osi prostopadlej do osi pocisku. Zapalnik tego rodzaju przedstawiono na fig. 11.Wahacz 26, obracajacy sie naokolo osi 25, jest zaryglowany za pomoca narzadu, nie przedstawionego na rysunku. Gdy za¬ ryglowanie jest zwolnione, a pocisk nie obraca sie, sprezyna 14, naciskajaca ma tlok 31, przesuwa wahacz 26 w polozenie, w którym splonka 12 znajduje sie pod iglica 20, czyli zapalnik moze dzialac.Na fig. 12, 13 i 14 uwidocznione sa przy¬ klady odmiennego wykonania wynalazku, w których w pierwszym okresie odbezpie¬ czania zapalnika do uruchomiania rygluja¬ cych narzadów zapalnika sluzy sila odsrod¬ kowa wraz z sila bezwladnosci, powstajaca przy naglym hamowaniu pocisku przy opuszczeniu lufy dziala lub przy rozpo¬ czeciu lotu w powietrzu.Iglica 20 zapalnika uderzeniowego (fig. 12) jest zaryglowana tloczkiem 32, który stara sie pod dzialaniem sily odsrodkowej przesunac w góre tuleje 33, zaryglowana trzpieniem 34. Przy dzialaniu sily odsrod¬ kowej i naglym zmniejszeniu szybkosci po¬ cisku wskutek uderzenia o warstwe powie¬ trza tuleja 33 przesuwa sie po zwolnieniu jej zaryglowania w górne graniczne polo* zenie, przy czym sciska sprezyne 39. Tlo¬ czek 32 wskazuje przy tym w wydrazenie 35 tulei 33 nie zwalniajac jednak iglicy 20.• Dopiero gdy sila oporu powietrza, hamu¬ jaca ruch pocisku, zmniejszy sie oraz gdy zmniejszy sie liczba obrotów pocisku, tule¬ ja 33 przesuwa sie wstecz w polozenie, w którym otwór na trzpien 34 znajduje sie naprzeciw tloczka 32. Dzialanie sily od¬ srodkowej powoduje przesuniecie sie tego tloczka na zewnatrz, wskutek czego iglica zostaje zupelnie zwolniona.Podobne wykonanie zastosowano w za¬ palniku wedlug fig. 13. Równiez w tym przypadku tloczek ryglujacy 32 wraz z trzpieniami 36, 37 powoduje przy hamo¬ waniu pocisku, opuszczajacego lufe dziala, przesuwanie tulei 38 do góry i napinanie sprezyny 39. Tuleje 38 w górnym granicz¬ nym polozeniu rygluje suwak (nie przed¬ stawiony na rysunku), który zabezpiecza stale bezwladnik 41. Gdy liczba obrotów — 3 .—pocisku zmniejsza sie, sprezyna 39, dziala¬ jaca na bezwladnik 41, przesuwa tuleje 38 w dolne graniczne polozenie, w którym tloczek 32 wsuwa sie w wydrazenie 42 i zwalnia bezwladnik 41, którego iglica zbi¬ ja splonke 12.Zapalnik, przedstawiony na fig. 14, po¬ siada bardziej prosta budowe, niz zapalnik wedlug fig. 13. Bezwladnik 41, zaryglowa¬ ny za pomoca tloczka 43, jest przesuwany w górne graniczne polozenie dzialaniem kulek 44, 45, na które dziala sila odsrodko¬ wa oraz sila bezwladnosci, która powstaje wskutek dzialania na pocisk ujemnego przy¬ spieszenia przy hamowaniu jego ruchu.Kulki 44 i 45 utrzymuja bezwladnik 41 w górnym polozeniu wchodzac w rowek 40.Po zmniejszeniu liczby obrotów pocisku sprezyna 39 przezwycieza opór kulek 44 i 45 i przesuwa w dól bezwladnik 41, który zbija splonke. Ukosna powierzchnia 46 przyspiesza usuwanie sie kulek 44 i 45 z drogi bezwladnika 41 pod dzialaniem sily odsrodkowej.Na fig. 15 uwidoczniono przyklad od¬ miennego wykonania zapalnika glowicowe¬ go, który jest zabezpieczony przez dlugi o- kres czasu. Tuleja 47, na która naciska sprezyna 48, opiera sie o kilka kulek 49, zapobiegajacych przesuwaniu sie tej tulei w dól. Dzialanie sily odsrodkowej i sily bezwladnosci powoduje przesuwanie sie tulei 47 do góry, a czopy 50 i 51, ryglujace równoczesnie iglice 20, utrzymuja tuleje w górnym polozeniu wchodzac w wyzlobienia 52. Dopiero gdy liczba obrotów pocisku od¬ powiednio zmniejszy sie, tuleja 47 pod dzialaniem sprezyny 48 przesuwa sie w dolne graniczne polozenie, tak iz czopy 50, 51 wchodza w wydrazenie 53 i odbez¬ pieczaja iglice.Fig. 16 przedstawia zapalnik odbezpie¬ czony przy uderzeniu o cel lub w powietrzu.Tuleja ryglujaca 54 po jej odryglowaniu przesuwa sie w górne graniczne polozenie pod naciskiem trzpieni 55, 56 i obracaja¬ cych sie plytek 57, 58, na które dziala sila odsrodkowa. Przy zmniejszeniu sie liczby obrotów pocisku plytki 57, 58 pod naciskiem sprezyny 48 obracaja sie ku osi pocisku, poniewaz sila odsrodkowa dzialajaca na nie zmniejsza sie ze znacznie wieksza szybkoscia, niz odbywa sie zmniejszanie sie nacisku sprezyny 48, przeciwdzialajacej tej sile i oddzialywajacej na tuleje 54. Po¬ niewaz plytki 57 i 58 obracaja sie ku osi pocisku z duza szybkoscia, tuleja 54 prze¬ suwa sie nagle w kierunku ku splonce, przy czym pociaga za soba iglice 20, która zbija splonke. W danej odmianie zapalnika mozna wykorzystywac do hamowania ruchu pocisku plytki 57, 58 lub trzpienie 55, 56, albo tez obydwa rodzaje tych narzadów wspólnie.Na fig. 17 uwidoczniono zapalnik, w którym wykorzystuje sie przyspieszone zmniejszenie liczby obrotów pocisku. Ka¬ ptur 60 utrzymuje trzpienie 61, 62 w polo¬ zeniu zabezpieczajacym iglice 20. Trzpie¬ nie 61 i 62 zostaja zwolnione po odpadnie¬ ciu kaptura 60 od kadluba 64 zapalnika.Wedlug wynalazku odpadanie to mozliwe jest dopiero wtedy, gdy odpowiednio sie zmniejsza szybkosc pocisku, a wraz z nia i opór powietrza na kaptur, oraz gdy liczba obrotów pocisku tak sie zmniejszy, ze dzialanie cierne kaptura, spowodowane sila odsrodkowa, oddzialywajaca na trzpie¬ nie 61 i 62, jest mniejsze, niz nacisk spre¬ zyny 63 zmniejszony o cisnienie powietrza na kaptur 60, Pdoczas transportowania pocisków lub w podobnych przypadkach kaptur 60 jest utrzymywany na zapalniku 64 za pomoca oporków, które moga byc usuwane np. za pomoca trzpieni 65, 66. W chwili wystrzalu pod dzialaniem sily bez¬ wladnosci kaptur przesuwa sie wstecz o odleglosc 67 i scina trzpienie 65 i 66, wsku¬ tek czego zostaje zwolniony i w odpowied¬ niej chwili opada.Zmiany oporu powietrza i zmniejszenie sily odsrodkowej sa wykorzystane równiez - 4 —W zapalniku, przedstawionym na fig. 18.Po usunieciu sie na boki czopów 69 i 70 pod dzialaniem sily odsrodkowej tuleja jefct utrzymywana w dolnym polozeniu wbrew dzialaniu sprezyny 71 z jednej stro¬ ny cisnieniem powietrza, z drugiej zas strony oporem czopów 61 i 62, na które dziala sila odsrodkowa. Przy zmniejszeniu sie oporu powietrza i równoczesnym zmniejszeniu sie liczby obrotów pocisku sprezyna 71 przesuwa do przodu tuleje 68, wskutek czego czopy 61, 62 pod dzialaniem sily odsrodkowej wchodza w wydrazenie 72 i obezpieczaja iglice 20.W zapalniku wedlug fig. 19 bezwladnik 74 z iglica jest utrzymywany w tulei 73 za pomoca kulek 78 i 79. Tuleja 73 po usunie¬ ciu sie czopów 75, 76 przesuwa sie w dól pod naciskiem sprezyny 77 dopiero wtedy, gdy liczba obrotów pocisku zmniejsza sie o tyle, iz sprezyna 77 jest w stanie przezwy¬ ciezyc dzialanie sily odsrodkowej na kulki 78 i 79 i przesunac tuleje%73 wraz z kulka¬ mi na dól w takie polozenie, w którym kulki te wchodza w wydrazenie 80 i odbez¬ pieczaja bezwladnik 74 z iglica, a wiec i zapalnik.Podobne wykonanie posiada zapalnik, uwidoczniony na fig. 20. Po zwolnieniu tu¬ ki 73 przez kulki 75, 76 i po zmniejszeniu sie liczby obrotów pocisku sprezyna 77 przesuwa tuleje 73 wraz z kulkami 78, 79 na dól w polozenie, w którym kulki znaj¬ duja sie na poziomie wydrazenia 80, przy czym kulki te pod dzialaniem sily odsrod¬ kowej wchodza w to wydrazenie i zwalnia¬ ja iglice, która pod dzialaniem sprezyny 82 uderza w splonke 12.W zapalniku wedlug fig. 21 iglica 83 W chwili strzalu cofa sie, wskutek czego kulki 84, 85 wchodza w wydrazenie 86, a kulki 87, 88 w wydrazenie 89 i utrzymuja sie w tych wydrazeniach pod dzialaniem sily od¬ srodkowej, przy czym kulki 87 i 88 ryglu¬ ja iglice. Dopiero gdy liczba obrotów po¬ cisku odpowiednio zmniejsza si^, sprezyna 90 przezwycieza dzialanie aily odsrodko¬ wej na kulki 87, 88 i zwalnia iglice 83* któ* ra zbija splonke 12, Zapalnik, uwidoczniony na fig* 22, po¬ siada nadzwyczaj prosta budowe. Iglice 83, na która dziala sprezyna 93, rygluje suwak 91y zaryglowany kulka 92, Pod dzia¬ laniem sily odsrodkowej suwak 91 przesu¬ wa sie w prawo, wchodzi w wydrazenie 94 i rygluje iglice. Dopiero po odpowiednim zmniejszeniu sie liczby obrotów pocisku, gdy nacisk sprezyny jest wiekszy niz sily odsrodkowej, suwak 91 zwalnia iglice 93 która uderza w splonke 12.Zapalnik przedstawiony na fig. 23, po¬ siada plytki 99 i 100, które przy przesuwa¬ niu sie bezwladnika 96 iglicy wchodza w szczeliny kaptura 95 i pozostaja tam pod dzialaniem sily odsrodkowej. Kulki 98 w chwili strzalu wpadaja do przestrzeni, w której znajduje sie iglica i zwalniaja ja, wskutek czego iglice zabezpieczaja tylko plytki 99, 100. Gdy liczba obrotów pocisku zmniejszy sie, a sprezyna 97 jest w stanie przezwyciezyc dzialanie na plytki sily od¬ srodkowej, to przesuwa ona iglice ku splonce, która iglica ta zbija. Równiez i w tym przypadku plytki sluza do hamowania obrotów pocisku. PL