Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do obracania lopatek kól lopatkowych, w których osie lopatek sa zupelnie lub w przyblizeniu równolegle do osi kól. Celem wynalazku jest uproszczenie urzadzenia, sluzacego do obracania lopatek takich kól, ustawianych do napedu statków w poloze¬ niu pionowym do powierzchni wody.Wiadomo, ze prawidlowy ruch wzgled¬ ny takich lopatek wzgledem kola osiaga sie wtedy, gdy linie prostopadle do plaszczyz¬ ny, przechodzacej przez srodki lopatek i osie ich obrotu, przecinaja sie stale z pew¬ nym stalym punktem przestrzeni, stano¬ wiacym srodek sterowania. Znane sa rózne urzadzenia, w których warunek ten daje sie urzeczywistnic. Punkt ten moze byc rzeczywistym lub teoretycznym i w pierw¬ szym przypadku jest punktem zaczepiania drazków, polaczonych na stale z lopatka¬ mi.Wada znanych dotychczas mechanicz¬ nych urzadzen, sterujacych pochyleniem obracajacych sie lopatek, polega na tym, ze drazki, przeprowadzone poprzez wskazany rzeczywisty srodek sterowania lub kulisy, otaczajace ten srodek, musza byc umiesz¬ czone jedne nad drugimi w tylu róznych plaszczyznach promieniowych, ile jest lo¬ patek. Taki uklad stwarza znaczna wyso¬ kosc budowy srodkowej czesci kola lopat¬ kowego, jak równiez bardzo niekorzystne naprezenia srodka sterowania, który wsku¬ tek pietrowego rozmieszczenia róznychdrazLW wzglednie kulis musi byc uksztal¬ towany jako ruchomy czop luib czesc pr#* vwdiuezar /| / j f^ , * Wedlug wynalazku* wady te usuwa sie dzieki temu, ze z narzadem, polozonym po¬ srodku kola lopatkowego podczas jedna¬ kowego pochylenia lopatek wzgledem sie¬ bie, lecz dajacym sie nastawiac mimosro- dowo i obracajacym sie wraz z kolem lo¬ patkowym, polaczony jest przegubowo je¬ den drazek dla kazdej lopatki, posiadajacy na swej dlttgosci jeden ptmkt, prowadzo¬ ny prostolinijnie. Punkt wskazany lezy stale iia kble lopatkowynii wplywa na ruch katowy lopatek.Na rysunku przedstawiony jest przy¬ klad wykonania przedmiotu wynalazku.Fig, 1 przedstawia schematycznie widok z. góry kola lopatkowego z 6-ciu lopatkami; fig. 2 — przekrój pionowy fig. 1; fig. 3 — widok z góry odmiany urzadzenia sterowni¬ czego, podobnego do urzadzenia wedlug fig. 1; fig. 4 przedstawia schematycznie ruch lopatek wzgledem kola.Na kole lopatkowym A w znany sposób osadzone sa poszczególne czopy 61 lopatek B. W srodku kola równiez w znany sposób umieszczona jest obrotowo na czopie kuli¬ stym D tarcza C, jako narzad do sterowa¬ nia lopatek. Czop D osadzony jest w nie¬ ruchomym lozysku E i moze byc z zewnatrz poruszany recznie lub za pomoca urzadze¬ nia regulujacego tak, ze srodek sterowania C bedzie zajmowac dowolne polozenia w plaszczyznie promieniowej. Z tarcza C po¬ laczone sa za pomoca przegubów F wodzi¬ ki G, po jednym dla kazdej lopatki B.Kazdy wodzik G prowadzony jest prosto¬ linijnie kamieniem slizgowym H, przymo¬ cowanym do kadluba A kola. Kazdy dra¬ zek jest ponadto na swym zewnetrznym koncu polaczony za pomoca przegubu e1 i korbowodu J z odpowiednia lopatka B tak, iz zewnetrzny koniec korbowodu J polaczony jest przegubem z dzwignia fe2, umocowana na czopie b1 lopatki.Przy obrocie kola lopatkowego tarcza C porusza sie równiez. Tarcza D wraz z dzwignia K, polaczona z nia sztywno, sprzegnieta jest z kolem lopatkowym A za pomoca kulisy k1. Zasieg ruchu tej kulisy k1 riiusi byc taki,; by mozliwe byly naj¬ wieksze potrzebne przesuniecia tarczy C.Odmiana urzadzenia wedlug fig. 3 pole¬ ga na tym, ze uruchomianie tarczy C moze sie odbywac bez uzycia specjalnej dzwigni sprzegajacej. W tym przypadku jeden z wodzików, a mianowicie wodzik <52, pola¬ czony jest ze srodkiem sterowania C nie przegubowo, lecz na stale. Za pomoca tego wodzika przez korbowódJ i dzwignie lopat¬ kowa 62 udzielony zostaje kadlubem A ko¬ la potrzebny ruch obrotowy tarczy C.Oba opisane sposoby uruchomiania srodka sterowania powoduja ruch tegoz ftie ze stala, lecz ze zmienna szybkoscia kato¬ wa. Oczywiscie, mozliwe jest takze takie uksztaltowanie sprzegla miedzy kadlubem kola a tarcza sterujaca, by ruch obu czesci odbywal sie zawsze z zupelnie jednakowa szybkoscia katowa, ale niezbedna bylaby wtedy skomplikowana budowa, której koszt okazalby sie niewspólmierny z otrzymany¬ mi korzysciami. Praktycznie zupelnie wy¬ starczaja opisane urzadzenia sprzegajace miedzy kadlubem kola a tarcza sterujaca; oczywiscie, powstaja przy tym pewne od¬ chylenia poszczególnych czesci napedo¬ wych, w zaleznosci od ich polozenia wzgle¬ dem drazka sprzegajacego. Dlugosci kor- bowodów J róznia sie nieco miedzy soba, a kamienie slizgowe H nie leza na jednym kole naokolo osi kola, jak mialoby to miej¬ sce przy dokladnym sprzeganiu na stala szybkosc katowa. Odchylenia wymienio¬ nych wyzej wielkosci poszczególnych cze¬ sci mozna jednak latwo wyznaczyc rachun¬ kowoi konstrukcyjnie, a przy ich prawidlo* wych wymiarach uzyskuje sie tak daleko idace przyblizenie do stosunków scisle te¬ oretycznych, ze, praktycznie biorac, sto¬ sunki te osiaga sie prawie zupelnie; - 2 -Dzieki opisanej budowie osiaga sie ko¬ rzysci, wspomniane we wstepie opisu. W pierwszym rzedzie wszystkie punkty za¬ czepienia korbowodów J na tarczy steru¬ jacej C moga tezec w tej samej plaszczyz¬ nie, dzieki czemu osiaga sie zarówno naj¬ mniejsza wysokosc budowy, jak tez i naj¬ korzystniejsze naprezenie samej tarczy.Opisany uklad napedu posiada jednak dalsze zalety, które wynikaja z tego, ze za pomoca tego ukladu mozna otrzymac takie ruchy i odchylenia lopatek, które nie byly mozliwe przy, znanych mechanicznych urza¬ dzeniach sterowniczych kól lopatkowych, W dotychczas znanych urzadzeniach punkt, prowadzony prostolinijnie, byl sta¬ le polaczony ze srodkiem sterowania, a punkt koncowy drazka byl polaczony prze¬ gubowo z obracajacym sie kolem. Wskutek tego odchylenie lopatek bylo przymusowo zawsze proporcjonalne do odchylenia draz¬ ka, a1 lopatka osiagala swe najwieksze od¬ chylenie dokladnie w tej samej chwili, co i drazek.Z badania ruchu ukladu kola lopatko¬ wego wynika, ze obie najwieksze amplitu¬ dy lopatki musza tym szybciej nastepowac po sobie, im wiekszym ma byc nachylenie lopatki wzgledem kierunku ruchu statku.Dotychczasowe wykonania sprawialy prze¬ to trudnosci, gdy mialo byc wykonane ko¬ lo lopatkowe o wiecej pochylych lopatkach, poniewaz cala przekladnia wraz z drazka¬ mi musiala byc wykonana dla bardzo szyb¬ ko nastepujacych po sobie najwiekszych amplitud, przy czym nieuniknione byly du¬ ze sily przyspieszenia i niekorzystne sto¬ sunki przekladni.W ukladzie wedlug wynalazku prostoli¬ nijnie prowadzony punkt jest na stale po¬ lozony przy kadlubie kola, przez co zacho¬ dzi okresowa zmiana stosunku przekladni miedzy ruchami drazka G i dzwigni lopat¬ kowej 62. Zmiana ta zachodzi mianowicie w ten sposób, ze polozenia lopatki przy najwiekszym wychyleniu nastepuja po sobie szybciej, niz polozenia drazka G.Na fig. 4 przedstawione to jest schema¬ tycznie. Zmiana stosunku przekladni od¬ bywa sie pnzez to, ze wolna dlugosc / drazka G tak sie zmienia okresowo, by szybkosc przegubu g1 stawala sie szczegól¬ nie duza w okresie pomiedzy najwiekszy¬ mi amplitudami lopatki. Osiaga sie tot gdy przy srodkowym polozeniu sterujacej tar¬ czy punkt drazka G, prowadzony prostoli¬ nijnie, jest odlegly od osi wewnetrznego przegubu F o % do Vs calkowitej dlugosci drazka.W stosunku do dotychczasowego zwyk¬ lego ukladu mechanicznego napedu statku, przy którym maszyna napedowa jest szyb¬ kobiezny silnik o poziomym wale, pola¬ czony z kolem lopatkowym o stojacej! osi za pomoca walu, biegnacego wzdluz statku i napedzajacego przez pare czolowych kól | zebatych kólka stozkowe, zazebiajace sie z 1polaczonym z wirnikiem lopatkowym wien¬ cem zebatym, specjalne korzysci przedsta¬ wia uklad wedlug wynalazku dla napedu elektrycznego.Z przedstawionego na fig. 5 przekroju elektrycznie napedzanego kola lopatkowe* go typu Voith-Schneider widac nadzwyczaj proste, i zajmujace malo miejsca uksztal¬ towanie ukladu wedlug wynalazku.Kolo lopatkowe A (fig. 5) nie posiada wlasciwego walu, lecz obraca sie okolo obrzeza L1, polaczonego na stale z oslona L kola, a oprócz tego osadzone jest w lo¬ zysku kulkowym M. Wirnik N silnika na¬ pedowego, uksztaltowany jako otwarty pierscien, jest bezposrednio przymocowany kolnierzem do kadluba A kola lopatkowe¬ go i, w przeciwienstwie do innych silników elektrycznych, umieszczony jest na ze¬ wnatrz stojana O. Stojan 0 wbudowany jest na stale w oslone L kola lopatkowego.Przy tym ukladzie mozliwe jest wyko¬ nanie obrzeza L1 i czesci, laczacych je z oslona L kola lopatkowego, o duzej sred¬ nicy, to jest nadzwyczaj sztywnie. — 3 —Pozostale czesci, a mianowicie mecha¬ nizm ruchu dla wahan lopatek, umieszczo¬ ny w kadlubie A kola, uksztaltowany jest wedlug fig. 1 — 4.- Moze tu byc zastosowany zarówno prad staly, jak i prad zmienny. Polaczenia sa szczególnie proste, poniewaz kolo lopatko¬ we pracuje zawsze z ta sama iloscia obro¬ tów. PL