m Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia, uzupelniajacego' naped i sluzacego do sterowania statków wodnych, które nape¬ dzane sa za. pomoca reakcji strumienia wyrzucanej wody, Urzadzenie takie we¬ dlug wynalazku utworzone jest z wygietej lopatki, umieszczonej na dyszy, wyrzuca¬ jacej wode i znajduje sie po obu bokach statku, Kazda wiec z dwóch lopatek osa¬ dzona jest obrotowo na nieruchomym czo¬ pie tak, iz swa krawedzia moze zaglebiac sie w strumieniu wody, wyrzucanej przez dysze i czesc tego strumienia odprowa¬ dzac w kierunku odwrotnym. Wskutek te¬ go zmienia sie wielkosc reakcji, gdyz czesc strumienia odwrócona dziala w kie¬ runku odwrotnym do pozostalej czesci i w przypadku, gdy wieksza czesc strumie¬ nia zostanie odwrócona, sila reakcji na statek zmienia swój kierunek na odwrót? ny. Ten sposób sterowania statkiem przez ciagle regulowanie strumienia reakcyjnego za pomoca lopatki obrotowej jest dobry i skuteczny, jak to wynika z tresci opisu po¬ danego ponizej.Wielkosc sily okresla iloczyn z masywody, wyr&ttscmej za pomoca pompy w Sile reakcyjna okresla w kg wzór jedn^j^ sekundzie \yzrasfc*szybkosci«j i pomnozonej przez P = ^-(v-u) W tym P oznacza w kg wielkosc reakcji wody, 0 n ilosc wody na sekunde, g ,, przyspieszenie ziemskie, v „ szybkosc wyplywajacego z dyszy strumienia wzgledem statku, u „ szybkosc statku wzgledem otaczajacej go wody.Poniewaz welkosc sily jest zalezna, od szybkosci przeplywu strumienia na koncu dyszy, strumien musi wplywac do prze¬ strzeni wolnej, wobec czego wyloty dysz zasadniczo sa urzadzone ponad zwiercia¬ dlem wody.W celu uzyskania dobrej wydajnosci pracy urzadzenia otwory ssawcze pompy sa kierowane przeciw kierunkowi jazdy. Pod¬ czas jazdy woda sama doplywa do pompy przez rury ssawcze i silnik, napedzajacy pompe w ten sposób jest odciazony.Wielkosc zaoszczedzonej pracy wynosi 2 0 . • Praca silnika wynosi zatem: '-«(£-£)•' Sprawnosc dzialania urzadzenia zosta¬ je okreslona stosunkiem pracy, wytworzo¬ nej wskutek reakcji, t. j. P .u = - (v - u) u, do pracy uzytej t. j. L = — (v2 — u2) czyli o (v-u) sprawnosc = 2u 9. 2, (o* — u2) v-\-u Ze wzoru wynika, ze sprawnosc jest tym wieksza, im bardziej szybkosc strumienia zbliza sie do szybkosci statku, tak, ze np. dla v = 1,5 . u, (v o 50% wieksze od u), sprawnosc rj = 0,8, t. j. wynosi Przez zastosowanie takich lopatek we¬ dlug wynalazku w napedzanych w ten spo¬ sób statkach osiaga sie dobra regulacje biegu oraz mozliwosc sterowania przy utrzymaniu dobrego wspólczynnika spraw¬ nosci.Lopatki sterownicze umieszczone sa po obu stronach statku i mozna nimi na kazdej stronie niezaleznie manewrowac. Dzieki temu wypadkowa sila reakcji urzadzenia napedowego zmienia sie w odpowiedni sposób co do wielkosci i kierunku. Gdy lopatki po obu stronach sa tak ustawione, ze nie dotykaja wcale strumienia wody, sila reakcji dziala w pelni, popychajac statek ku przodowi. Gdy lopatki te po obu stronach zagarniaja calkowicie strumienie wody, wtedy cala sila dziala w tyl, gdyz caly prad tych strumieni odwrócony jest do tylu i statek zostaje hamowany, wzglednie plynie w tyl. Gdy jednak nasta¬ wienie lopatek po obu stronach jest od¬ wrotne, to wtedy sila na jednej stronie dziala ku przodowi, a na drugiej ku tylo¬ wi i statek obraca sie na miejscu. Uzyska¬ na jest tedy moznosc sterowania statkiem.Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie przyklad wykonania wynalazku.Na dyszy A jest osadzona wygieta lo¬ patka B, mogaca sie obracac naokolo czopa C wspornika T, umocowanego do oslony dy szy A. Jezeli lopatka jest podniesiona w góre, to jej dolna krawedz nie dotyka strumienia reakcyjnego p. Dq lopatki B jest przymocowany zebaty wycinek kolo¬ wy d, zazebiajacy sie z kólkiem zebatym e, — 2 —tyc pokrecane ze stanowiska sternika. Przy odpowiednim obróceniu kól¬ ka zebatego' e lopatka B odchyla sie w dól i dolna krawedzia swej wygietej czesci za¬ nurza sie w strumien p, którego czesc zo¬ staje ujeta i odprowadzona, jako strumien zwrotny r, wzdluz lopatki. Tym samym obniza sie sila reakcji strumienia p, a mianowicie wskutek zmniejszenia sie prze¬ kroju tego strumienia, zas z drugiej stro¬ ny wskutek tego, ze powstaje sila reak¬ cji r w kierunku przeciwnym do stru¬ mienia p. Jesli strumienie p i r sa jedna¬ kowo wielkie, to obie sily znosza sie, o ile zas zwiekszyc zanurzenie sie lopatki B w strumieniu p, wówczas zmienia sie kie¬ runek sily reakcji wypadkowej, która wreszcie osiaga wartosc calkowita w kie¬ runku odwrotnym, gdy lopatka B obejmie caly prad. W ten sposób mozna odwrócic kierunek sily, napedzajacej statek, bez potrzeby nadawania silnikowi lub pompie biegu odwrotnego. Regulowanie za pomoca lopatki obrotowej jest ciagle i bardzo czu¬ le tak, ze osiaga sie znakomite sterowanie kierunku jazdy, jesli manewruje sie od¬ dzielnie kazda z umieszczonych na bokach statku lopatka. Wynalazek niniejszy nie Ogranicza sie dó pokazanego na rysunku przykladu wykonania, lecz obejmuje wszel¬ kie mozliwe odmiany wykpnan podobnych. PL