W znanych lozyskach kulkowych, pod¬ trzymujacych w prowadnicach ruchome na¬ rzady, kulki podczas pracy poruszaja sie ruchem wzglednym w kierunku ruchu ru¬ chomego narzadu z szybkoscia, równa po¬ lowie szybkosci tego narzadu. Takie poru¬ szanie sie kulek nie jest wadliwe wtedy, gdy kulki tocza sie po torze zamknietym, np. po kole. Gdy jednak tor jest otwarty, to na ogól podczas pracy zmienia sie sro¬ dek ciezkosci przedmiotu wzgledem po¬ wierzchni podparcia, wyznaczonej przez kulki. Gdy np. plyta pozioma porusza sie na kulkach po równoleglej do niej plycie, to prowadzenie równolegle jest zapewnione tylko dopóty, dopóki pion, przechodzacy przez srodek ciezkosci ruchomej plyty przecina powierzchnie podporowa w obre¬ bie powierzchni, okreslonej przez kulki.Wedlug niniejszego wynalazku lozysko kulkowe, którego kulki przez wzglad na mniejszy opór ruchu przezwyciezaja tylko tarcie toczenia, a nie tarcie poslizgowe, jest wykonane tak, ze kulki wzgledem jednego z dwóch wspóldzialajacych narzadów po¬ ruszaja sie z pelna szybkoscia wzgledna o- bu narzadów i wobec tego sa nieruchome wzgledem drugiego narzadu. Podczas ru¬ chu tego ostatniego narzadu nie zachodzi zatem zadna zmiana polozenia punktu ciezkosci wzgledem powierzchni podpar¬ cia, a wiec inaczej, niz we wspomnianymwyzifej przykladzie. Lozysko kulkowe, nada¬ je sie wówczas zwlaszcza do prowadzenia przedniiptów, poruszajacych sie po linii prostej lub po luku, gcjy opór ruchu ma byc jak najmniejszy, a wiec gdy chodzi o bardzo latwe poruszanie. W lozysku kulko¬ wym wedlug niniejszego^ wynalazku kazda kulka prowadnicza jest osadzona obroto¬ wo wzgledem jednej ze swych srednic na wiencu kulek, przy czym tai srednica obro¬ tu kulki prowadnicze] zlewa sie z osia wien¬ ca kulkowego i lezy wrazi Z{ kierunkiem na¬ cisku narzadu prowadzonego w plaszczy¬ znie, prostopadlej do kierunku ruchu tego narzadu. Wspomniana srednica i kierunek nacisku przecinaja sie pod ostrym katem.Jako tory dla kulek wienców stosuje sie najlepiej panewki kolowe. Aby zarów¬ no kulki prowadnicze, jak i kulki wienców nie mogly wypadac z panewek nawet wte¬ dyi S^y narzad prowadzony jest usuniety z prowadnicy, dobrze jest w panewkach u- mocowac przytrzymywacze kulek, zacho¬ dzace na kulki prowadnicze tak jednak, aby| niej dotykaly one kulek w stanie obcia¬ zenia lozyska. Taki przytrzymywacz kulek jest szczególnie prosty, gdy ma postac pierscienia, który zaklada sie na kulki wienca w; panewce i swym ramieniem, wy¬ gietym poza plaszczyzne pierscienia, za¬ chodzi na kulke prowadnicza. Panewki mo¬ ga byc umocowane w jednym lub drugim wspóldzialajacym narzadzie. Aby jednak lozyska kulkowe mozna bylo pózniej wy¬ regulowac, dobrze jest wykonac panewki jako oddzielne czesci i umocowac je w od¬ powiednich wydrazeniach jednego z narza¬ dów wspóldzialajacych. Taka postac lo¬ zyska kulkowego nadaje sie równiez w przypadku prowadnicy zamknietej, gdyz przez regulowanie polozenia kazdej po¬ szczególnej panewki mozna usunac niedo¬ kladnosci wskutek skurczenia sie prowad¬ nicy po obróbce.Na rysunkach przedstawiono cztery przyklady wykonania lozysk wedlug wy¬ nalazku. Fig. 1 przedstawia pierwszy przy¬ klad w widoku z, góry, a fig. 2 —j przekrój wzdluz linii A — A na fig. 1. Drugi przy¬ klad jest przedstawiony nai fig. 3 w widoku z góry i na fig. 4 w przekroju wzdluz linii B — B na fig. 3. Na fig. 5 jest przedstawio¬ ny trzeci przyklad w widoku z góry i na fig. 6 — w przekroju wzdluz linii C — C na fig. 5. Czwarty przyklad jest przedsta¬ wiony na fig. 7 w widoku z góry i na fig. 8 w przekroju wzdluz linii Z), — D na fig. 7.Fig. 9 przedstawia szczegól lozyska wedlug czwartego przykladu w widoku z góry.Pierwszy/ przyklad wykonania uwidocz¬ nia lozyska dla suwaka d w postaci plyt¬ ki, prowadzonego prostoliniowo w prowad¬ nicy prostokatnej 6. Krawedzie suwaka a sa sciete pod katem a, wynoszacym okolo 30°. Ukosne powierzchnie c spoczywaja na kulkach prowadniczych d, które moga sie obracac na wiencach z kulek e dokola sred¬ nicy, prostopadlej do plaszczyzny suwaka c. Wience kulek e tocza sie w panewkach /. Na górnym brzegu kazdej panewki / na¬ lozony jest pierscien zaporowy g z drutu.Jeden koniec h tego pierscienia g jest wy¬ giety poza plaszczyzne pierscienia tak, ze zachodzi ponad kulke prowadnicza d, me dotyka jej jednak, gdy lozysko jest obcia¬ zone. Panewki / sa przykrecone w odpo¬ wiednich wydrazeniach prowadnicy 6.Gdy podczas uzycia suwaka a przesuwa sie go w prowadnicy 6, wtedy kulki prowad¬ nicze d tocza sie po wiencach kulek e do¬ kola srednic, prostopadlych do< plaszczy¬ zny suwaka a, przy czym pumkty podparcia scietych powierzchni c na kulkach d opisu¬ ja kola, których plaszczyzny sa prostopadle do osi obrotowych tych kulek, a wiec rów¬ nolegle do plaszczyzny suwaka a. Kierunki nacisku suwaka na kulki prowadnicze sa prostopadle do kierunku ruchu suwaka a i przecinaja osie obrotowe kulek d pod ka¬ tem, odpowiadajacym katowi a scietej po¬ wierzchni c, a wiec pod katem okolo 30°.Gdy suwak a zostanie wysuniety z, prowad- — 2 —iricy h, to wypadnieciu kulek d i e z pane¬ wek f zapobiega wystajacy koniec h pier¬ scienia zaporowego g.Drugi i trzeci przyklad wykonania uwi¬ docznia lozyska dla przesuwanych w pro¬ wadnicach pretów okraglych i. W drugim przykladzie (fig. 3 i 4) uzyta jest prowad¬ nica k o prostokatnym przekroju, przy czym w miejscach podparcia preta umie¬ szczono po cztery panewki e, f z wiencami kulek e, kulkami prowadniczymi d i pier¬ scieniami zaporowymi g, podobnie jak w pierwszym przykladzie. W trzecim przy¬ kladzie (fig. 5 i 6) uwidoczniono prowadni¬ ce/o przekroju okraglym. W miejscach podparcia preta tej prowadnicy / umie¬ szczono po trzy odpowiednio wyposazone panewki / w wydrazeniach n i przymoco¬ wano je srubami do prowadnicy /.Podczas przesuwania pretów W, prowad¬ nicach wedlug tych obu przykladów kulki prowadnicze d tocza sie po wiencach kulek e dokola srednic, które wraz z kierunkami naciskania preta na podporowe kulki d le¬ za w plaszczyznach prostopadlych do kie¬ runku ruchu preta i, przy czym wskazane kierunki przecinaja srednice obrotu pod ostrym katem./?. Prowadnice k i / nie sa przeznaczone do osadzania pretów, obraca¬ jacych sie dokola swych osi podluznych, gdyz przy tym ruchu kulki d i e mialyby ponadto do przezwyciezenia tarcie przy poslizgu, natomiast podczas ruchów pre¬ tów i w kierunku ich osi kulki pracuja tyl¬ ko przy tarciu toczenia.Czwarty przyklad (fig. 7 i 8) podaje prowadnice lukowa n, po której porusza sie suwak o. Prowadnica n ma postac wy¬ dluzonej plyty, zgietej w jej plaszczyznie, i posiada ukosne powierzchnie prowadnicze p. Suwak o sklada sie z dwóch polaczo¬ nych ze soba czesci, do których sa wpu¬ szczone panewki /, przedstawione na fig. 9, podobnie jak w ukladzie wedlug pierwsze¬ go przykladu.Przyklad ten, zreszta bardzo podobny do przykladu pierwszego, w&ka^uje, ze aaie ma znaczenia, czy kulki prowadnicze sa osadzone w czesci stalej, czy w czesci ru¬ chomej, 0 ile w pierwszym przykladzie stala prowadnica b posiada panewki / z kulkami d i e, to w czwartym przykladzie panewki z kulkami sa umieszczone w ru¬ chomym suwaku o, W przekroju wedlug fig. 8 wskazane sa luzy q; oznaczaja one, ze panewki / musza byc odpowiednio na¬ stawne, aby mozna bylo wyrównywac drob¬ ne niedokladnosci obróbki, jakie moglyby ujawnic sie w nierównomiernym podtrzy¬ mywaniu kulek prowadniczych. Przy uzy¬ ciu krzywej prowadnicy n wedlug fig. 7 lozyska kulkowe nie pracuja inaczej, niz w prowadnicy prostoliniowej wedlug pierw¬ szego przykladu. To samo mialoby miejsce wtedy, gdyby plaszczyzna krzywizny nie lezala w plaszczyznie prowadnicy, jak w niniejszym przykladzie, lecz byla prostopa¬ dla. PL