Wynalazek dotyczy urzadzenia do sa- lazku sklada sie zasadniczo' z podluznego moczynnej zmiany biegów w pojazdach stopniowanego narzadu przelaczeniowego mechanicznych. Dotychczas znane urzadze- do zmiany biegów, który jest nastawiany nia tego rodzaju posiadaja te wade, ze wy- stopniowo i samoczynnie za pomoca regu- magaja znacznych przeróbek skrzynki prze- latora odsrodkowego w zaleznosci od licz- kladniowej; przeróbki te utrudniaja znacz- by obrotów silnika, tak ze narzad ten steru- nie wbudowywanie tych urzadzen do po- je zabierakiem, zahaczajacym w zalezno- jazdów wykonywanych seryjnie. Urzadze- sci od potrzeby o odpowiednie widelki prze- nie stanowiace przedmiot niniejszego wy- kladni biegów; oprócz tego urzadzenie po- nalazku moze byc wbudowane w kazdy po- siada mechanizm napedowy, przesuwajacy jazd mechaniczny o normalnej skrzynce zabierak podczas kazdego nowego ustawie- przekladniowej bez jakiejkolwiek przerób- nia sie narzadu, sterujacego biegami, ki tej ostatniej. Urzadzenie wedlug wyna- Wspomniany mechanizm napedowy uru-chomiany jest za pomoca sprzegla pomoc¬ niczego, napedzanego stale silnikiem poja- ^Jmj jednaj normalnie i$st on w spoczya- ../' * l&i -gdyz jest Unieruchomiony mechaniz¬ mem zapadkowym, natomiast podczas kaz¬ dorazowego ustawienia sie narzadu przela¬ czeniowego zostaje on uruchomiany po zwolnieniu mechanizmu zapadkowego, ij- ruchomianego narzadem sterujacym. Me¬ chanizm; napedowy, przesuwajacy zabierak, uskutecznia za kazdym razem jeden ruch tam lub z powrotem i zostaje samoczynnie wylaczony po kazdym takim ruchu. Na po¬ lowie drogi kazdego z ruchów tam lub z powrotem zabieraka ten ostatni, skutkiem przejscia z jednego stopnia na nastepny stopien narzadu przelaczeniowego, wchodzi równoczesnie do odpowiednich widelek przekladni. Do polaczenia miedzy miarko- wnikiem odsrodkowym i sterujacym stop¬ niowanym narzadem przelaczeniowym, wlaczona jest wahliwa dzwignia, której os obrotu przestawiana jest za pomoca peda¬ lu gazowego tak, iz dzwignia ta zmienia stosunek zaleznosci nastawienia narzadu sterujacego od ruchów sterujacych miarko- wnika i umozliwia osiagniecie pozadanej wiekszej szybkosci* jazdy jeszcze przed u- skutecznieniem samoczynnej zmiany biegu.Do uruchomienia i zatrzymywania urzadze¬ nia i pojazdu, jakotez do .wlaczania biegu wstecznego, sluzy specjalna dzwignia.Dzwignia ta wlacza pierwszy bieg, a na¬ stepnie sprzeglo silnika, po czym pojazd rusza Zi miejsca pierwszym biegiem. Dalsza zmiane biegów uskutecznia samoczynnie u- rzadzenie w zaleznosci od liczby obrotów silnika, która wzrasta lub spada zaleznie od oporów drogowych.Na rysunku przedstawiono schematycz¬ nie urzadzenie tytulem przykladu wykona¬ nia. Fig. 1 przedstawia calosc ukladu -w wi¬ doku z boku, przy czym polozenie czesci urzadzenia odpowiada biegowi jalowemu, fig. 2 — w powiekszonej podzialce czesci fig. 1, a mianowicie widok z góry ukladu napedowego drazka pociagowego, który zk pomoca sprzegla pomocniczego przesuwa zabierak widelek biegów, przy czym zabie¬ rak zajmuje polozenie drugiego biegu. Fig. 3, 4, 5 wzgledne 6, 7, 8 wzglednie 9, 10, 11 wzglednie 12, 13, 14 przedstawiaja widoki z przodu wzglednie widoki z boku, wzgled¬ nie widoki z góry narzadu przelaczeniowe- go zabieraka i widelek przekladni w polo¬ zeniach odpowiadajacych róznym biegom.Fig. 15 — 18 przedstawiaja szczególy me¬ chanizmu zapadkowego, sluzacego do wla¬ czania i wylaczania sprzegla pomocnicze¬ go. Fig. 19 przedstawia przestawne osadze¬ nie wahliwej dzwigni, przenoszacej ruch od miarkownika na narzad sterujacy narzadu przelaczeniowego, a fig. 20 — wykres u- kladu wedlug fig. 19.Na fig. 1 liczba 16 oznacza miarkownik odsrodkowy, napedzany stale silnikiem za posrednictwem walu 15. Liczby 10 i 12 oznaczaja znane sprzeglo pomocnicze, któ¬ rego na stale osadzona polówka 12 nape¬ dzana jest stale od walu 15 miarkownika za pomoca kól zebatych 14, podczas gdy przesuwna polówka 10 sprzegla jest utrzy¬ mywana w polozeniu wylaczonym, wbrew dzialaniu sprezyny 11, za pomoca dzwig¬ niowego mechanizmu zapadkowego 9, 8, 7, 5. Liczba 4 oznacza tarcze sterujaca, zao¬ patrzona na obwodzie w kilka wystepów 6.Wystepy te podczas obracania tarczy, na¬ ciskajac na nosek zapadki, wyzwalaja u- klad dzwigni 5, 7, 8, 9, wskutek czego sprzeglo pomocnicze 10, 12 zostaje wlaczo¬ ne pod dzialaniem sprezyny 11. Liczby 5./ i 52 oznaczaja drazki, uruchomiane przez tulejke 49 miarkownika za posrednictwem dwuramiennej dzwigni wahliwej 50, przy czym drazek 52 jest polaczony przegubo¬ wo z tarcza sterujaca 4, tak iz ta ostatnia obracana jest za pomoca regulatora 16 w zaleznosci od liczby obrotów silnika. Cyfra 3 oznacza tarcze przelaczeniowa, zazebia¬ jaca sie z tarcza sterujaca 4 i dajaca sie przestawiac za pomoca dzwigni recznej Jf.Dzieki takiemu ukladowi mechanizmu tar* cza sterujaca 4 moze byc przestawiona równiez za pomoca dzwigni recznej 1 i od¬ wrotnie, tarcza przelaczeniowa 3 moze byc przestawiona przez miarkowmk 16 za po¬ srednictwem dzwigni 50, drazków 51, 52 i tarczy sterujacej 4. Dzwignia reczna 1 jest narzadem rozruchowym urzadzenia. Liczba 29 oznacza stopniowany narzad przelacza¬ jacy, posiadajacy ksztalt wycinka walko¬ wego i osadzony wahliwie okolo osi jego promienia/ Uksztaltowanie narzadu przela- czeniowego objasniono nizej przy opisaniu fig. 3 — 14. Narzad przelaczeniowy za po¬ srednictwem ukladu drazków 34, 36, 35 po¬ laczony jest z tarcza przelaczeniowa 3, a za posrednictwem tarczy sterujacej 4 i drazków 52, 51, 50 — z miarkownikiem 16, tak iz ustawienie sie tego narzadu 29 moze sie odbyc samoczynnie w zaleznosci od liczby obrotów silnika. Liczba 25 oznacza dwuramienny zabierak, wspóldzialajacy z jednej strony z narzadem przelaczeniowym 29, a z drugiej strony z widelkami 30, 31, 32 przekladni zmiennej. Zabierak 25 osa¬ dzony jest obrotowo, lecz nie przesuwnie, na drazku przesuwnym 24 i jest dociskany do obwodu narzadu przelaczeniowego 29 za pomoca sprezyny 25' (fig. 4). Drugi ko¬ niec zabieraka 25 porusza sie w obrebie widelek przelaczeniowych 30, 31, 32 prze¬ kladni.Narzad przelaczeniowy 29 jest na ob¬ wodzie stopniowany, przy czym jak widac na fig. 3, 6, 9, 12, narzad ten posiada trzy powierzchnie (stopnie) w ksztalcie wycin¬ ków walcowych 0, I, II — ///, z których powierzchnia 0 posiada najmniejszy pro¬ mie- powierzchnia / — nieco wiekszy pro¬ mien, a powierzchnie // — /// — najwiek¬ szy promien. Poniewaz promienie powierz¬ chni // i /// sa jednakowe, przeto po* wierzchnie te stanowia nieprzerwany sto¬ pien, znajdujacy sie na jednej i tej samej wysokosci ponad osia, okolo której obra¬ ca ae narzad 29. przejscie ze stopnia 0 na stopien / odbywa sie poprzez skosna po¬ wierzchnie l, a przejscie ze stopnia / na stopien // — poprzez skosna powierzchnie //' w ten sposób, ze powierzchnia /' w kie¬ runku równoleglym do osi wzglednie do linii plaszczowych powierzchni walcowych wznosi sie skosnie od stopnia 0 do stopnia 7, podczas gdy powierzchnia //' wznosi sie skosnie równiez równolegle do linii plasz¬ czowych powierzchni stopniowanych w kie¬ runku od stopnia / do stopnia //. Powierz¬ chnie, stykajace sie z stopniami III, II, I wzdluz linii równoleglych do plaszczowych linii narzadu 29, sa wykonane prostopadle do stopni / i 0. Szerokosc poszczególnych stopni 0, I, II jest tego rodzaju, aby za¬ okraglony stozkowy koniec zabieraka 25 opieral sie dobrze i swobodnie na tych sto¬ pniach.Jezeli narzad stopniowany obrócic w kierunku przeciwnym do wskazówek zega¬ ra z polozenia, przedstawionego na fig. 4, tak, iz zaokraglony koniec górnego ramie¬ nia zabieraka 25 przylega prawie do pro¬ stopadlej krawedzi granicznej stopnia II, oraz jezeli nastepnie zabierak 25 przesu¬ nac w lewo, zaokraglony stozkowy koniec górnego ramienia przesunie sie po skosnej powierzchni I4 na stopien I, wskutek czego zabierak 25 zostaje odchylony przeciwnie do kierunku wskazówek1 zegara (fig. 4). W podobny sposób zaokraglony kulisty koniec górnego ramienia zabieraka, 25, wskutek dalszego odchylania zabieraka 25 okolo osi 24, przesunie sie po skosnej powierzchni IV ze stopnia I na stopien //, jezeli tylko zabierak, po dalszym obróceniu narzadu 29 przeciwnie do kierunku wskazówek zegara az prawie do oparcia sie zaokraglonego ku¬ listego konca zabieraka o prostopadla kra¬ wedz graniczna miedzy stopniami /// i /, zostaje przesuniety z powrotem w kierun¬ ku prawym. Jezeli kulisty koniec górnego ramienia zabieraka 25 wskutek dalszego odchylania narzadu 29 dostaje sie na górna czesc stopnia //, a zabierak ponownie 20- ¦— 3 -staje przesuniety w lewo, wówczas narzad 25 nie obraca sie dalej, gdyz stopien /// ze stopniem // znajduja sie w jednakowym odstepie promieniowym od osi narzadu przelaczeniowego 29.Widelki 32, 30, 31 przekladni sa znanej konstrukcji; nie stanowia one czesci wyna¬ lazku niniejszego, tak iz nie sa blizej przedstawione. Widelki te zajmuja nor¬ malne cztery polozenia, uwidocznione na fig. 5, 8, 11 i 14, do których dochodzi je¬ szcze piate, nie przedstawione na rysunku polozenie dla biegu wstecznego. Gdy wi¬ delki 30 i 31 zajmuja polozenie srodkowe a widelki 32 — polozenie dolne (fig. 5), wówczas przekladnia nastawiona jest na bieg jalowy. Jezeli natomiast jak na fig. 8, widelki 32 i 31 zajmuja polozenie srodko¬ we a widelki 30 polozenie górne, to prze¬ kladnia jest nastawiona na bieg 7. Po¬ lozenie, przedstawione na fig. 11, w któ¬ rym widelki 32, 30 zajmuja polozenie srodkowe, a widelki 31 — polozenie dolne, oznacza ze przekladnia jest na¬ stawiona na bieg //, wreszcie fig. 14, w której widelki 31 znajduja sie w polo¬ zeniu górnym, a widelki 32 i 30 — w polo¬ zeniu srodkowym, oznacza ze przekladnia jest nastawiona na bieg ///. W polozeniu srodkowym dzwigni recznej /, przedsta¬ wionym na fig. 1, narzad przelaczeniowy 29 zajmuje polozenie, uwidocznione na fig. 3 i 4. Kulisty koniec górnego ramienia za¬ bieraka 25 przylega do dolnej czesci stop¬ nia 0 i jest dociskany do tego stopnia spre¬ zyna 25'. Zabierak 25 znajduje sie w po¬ lozeniu najdalej wysunietym w prawo, przy czym, jak przedstawiono na fig. 4, za¬ bierak ten zaczepia o widelki 32. Jezeli dzwignie reczna 1 przesunac w polozenie V, narzad przelaczeniowy z polozenia na fig. 4 zostaje odchylony przeciwnie do kie¬ runku wskazówek zegara tak, iz kulisty koniec górnego ramienia zabieraka 25 opie¬ ra sie o górna czesc stopnia 0 (fig. 3).Równoczesnie wskutek zazebienia sie tar¬ czy 3 z tarcza 4 tarcza sterujaca 4 zostaje obrócona w kierunku wskazówek zegara, tak iz jeden z wystepów 6 tej tarczy 4 ob^- raca dzwignie 5 równiez w kierunku wska¬ zówek zegara. Nosek 5' dzwigni 5 zwalnia dzwignie 7, tak iz sprezyna 11 przesuwa polówke 10 sprzegla pomocniczego do ob¬ racajacej sie polówki 12 tego sprzegla.Dzieki temu polówka 10 sprzegla zostaje sprzezona z silnikiem, tak iz kólko stozko¬ we 17, zaklinowane na tej samej osi co i polówka 10 sprzegla, napedza drugie kolo stozkowe 18. Dzieki temu drazek 23, ze¬ spolony w miejscu 22 z kolem stozkowym 18, zabiera drazek 24 zabieraka 25, a wsku¬ tek tego i zabierak 25. W ten sposób zosta¬ ja przesuniete widelki 32, o które zacze¬ pia dolne ramie zabieraka 25. Wymiary sto¬ pniowanych powierzchni oraz wymiary od¬ stepu czopa korbowego 22 od osi kola ze¬ batego 18 sa dobrane tak, ze zabierak przesuwa widelki 32 do polozenia srodko¬ wego, skoro zaokraglony kulisty koniec górnego ramienia zabieraka 25 nabiega na skosna powierzchnie I' narzadu 29. Pod¬ czas przesuwania sie po owej skosnej po¬ wierzchni zabierak 25 obraca sie w kierun¬ ku przeciwnym do wskazówek zegara, tak iz dolne ramie dolnym swym koncem za¬ czepia o widelki 30. Wysokosc stopnia / ponad stopniem 0, a wiec wysokosc skosnej powierzchni /' jest obrana tak, iz dolny ko¬ niec dolnego ramienia zabieraka 25 zacze¬ pia o widelki 30 i wychodzi z polaczenia z pozostalymi dwoma widelkami w chwili, kiedy zaokraglony koniec górnego ramie¬ nia nabiega na stopien I. Podczas dalszego ruchu zabieraka 25 w lewo, spowodowane¬ go dalszym obracaniem sie kola stozkowe¬ go 78 poza polozenie, w którym czop kor¬ bowy 22 zajmuje polozenie pionowe poni¬ ze jj osi obrotów kola stozkowego 18 (fig. 2), widelki 30 zostaja przesuniete do górnego polozenia, przedstawionego na fig. 8, wla¬ czajac bieg /.-W"tym samym czasie tarcza sterujaca 4 przesuwa w prawo drazki 52, — 4 —51 (fig. 1), tak iz dzwignia 50 zostaje obró¬ cona w kierunku wskazówek zegara, a tu¬ leja 49 regulatora przesuwa sie w lewo.Na wale 19 kola stozkowego 18 (fig- 16, 17, 1.8) zaklinowane jest drugie kólko ze¬ bate 20. Kólko to na dwóch przeciwleglych sobie odcinkach obwodu posiada uzebienie mniej wiecej na przestrzeni 45° obwodu.Kólko 20 w poblizu pierwszego zeba (li¬ czac w kierunku obrotu) obu uzebionych odcinków posiada wystajace z plaszczyzny kola czopy 42. Obok kola zebatego 20 przewidziane jest dalsze, male, czesciowo uzebione kólko 43 (fig. 16), z którym pod¬ czas obrotu zazebiaja sie wycinki zebate kola 20. Male kólko 43 jest na stale osa¬ dzone na wale 44, na którym zaklinowana jest dzwignia 45 i kciuk 46. Przed zakon-* czeniem pólobrotu kola 20 i kólka stozko¬ wego 18, czyli przed dojsciem czopa kor¬ bowego 22 do lewego polozenia martwego, jeden z czopów 42 styka sie z dzwignia 45, wystajaca z plaszczyzny kola 20, i obraca ja tak, iz pierwsze zeby kola 43 zaczepia¬ ja o zeby odnosnego wycinka zebatego kola 20. Dzieki temu kólko 43 zostaje obrócone tak, iz kciuk 46 przesuwa dzwignie 7 z po¬ lozenia, przedstawionego kreskowanymi li¬ niami na fig. 1 (polozenie to zajela dzwi¬ gnia wskutek odchylenia sie zapadki 5* pod dzialaniem sprezyny 11), do poloze¬ nia, przedstawionego pelnymi liniami.Przy tym zapadka 5* pod dzialaniem spre¬ zyny 5" zaczepia znowu o dzwignie 7 przytrzymujac ja wbrew dzialaniu spre¬ zyny 11. Jednoczesnie polówka 10 sprze¬ gla zostaje odsunieta od polówki 12 tego sprzegla, tak iz sprzeglo pomocnicze jest wylaczone, wskutek czego stozkowe kólko 18 zatrzymuje sie w lewym polozeniu mar¬ twym czopa korbowego 22. Dzieki temu za- hiierak 25 zostaje równiei unieruchomiony.Przekladnia jest nastawiona na bieg / (%8).Gdy silnik biegnie szybciej, tak iz re¬ gulator odsrodkowy i6 otwieira aie wiecej, niz odpowiadaloby to chwilowemu polozej niu tulei 49 regulatora, wówczas tuleja 49 przesuwa sie jeszcze wiecej w lewo obra¬ cajac dzwignie 50 w kierunku wskazówek zegara. Odchylenie dzwigni 50 przenosi sie poprzez drazki 51, 52 na tarcze 4, obraca* jaca sie równiez w kierunku wskazówek zegara. Nastepny wystep 6 tej tarczy ude¬ rza o prawe ramie dzwigni 5, wylaczajac te dzwignie, tak iz nosek 5* zwalnia dzwi¬ gnie 7, a sprzeglo 10, 12 zostaje znowu wlaczone pod dzialaniem sprezyny 11. Na poczatku obrotu kólka stozkowego 18, kie¬ dy czop korbowy 22 wychodzi z lewego po¬ lozenia martwego, nie przesuwajac o wie¬ le drazków 23, 24 oraz zabieraka 25, tar-, cza 4 obraca tarcze 3 w kierunku przeciw¬ nym do ruchu wskazówek zegara, tak iz narzad przelaczeniowy 29 z polozenia, przedstawionego na fig. 7, zostaje obróco¬ ny do polozenia, przedstawionego na fig. 10. Kulisty koniec górnego ramienia zabie¬ raka 25 dostaje sie najpierw na górna czesc stopnia / az blisko pionowej powierzchni granicznej stopnia ///. W miedzyczasie dalsze obracanie sie kólka stozkowego 18 powoduje przesuniecie zabieraka 25 w pra¬ wo, wskutek czego widelki 30 z polozenia górnego, przedstawionego na fig. 8, zostaja przesuniete z powrotem do polozenia srod¬ kowego, przedstawionego na fig. 11. Skoro widelki 30 zajely to polozenie, kulisty ko¬ niec górnego ramienia zabieraka 25 wcho¬ dzi na skosna powierzchnie //', tak iz za- bierak 25 zostaje obrócony dalej w kie¬ runku ruchu wskazówek zegara zazebiajac sie z widelkami 31. Dalsze przesuwanie zabieraka 25 przez obracanie kólka stoz¬ kowego 18 i ruch czopa korbowego 22 po¬ woduje przesuniecie widelek 31 do dolne¬ go polozenia, przedstawionego na fig. 11.Przesuw ten konczy sie, gdy czop korbo¬ wy dochodzi do dolnego polozenia martwe¬ go. Na krótko przed osiagnieciem tego po¬ lozenia drugi wycinek zebaty kola 20 za posrednictwem drugiego czopa 42 i dzwi- — 5 _gni 45 zazebia sie z kólkiem zebatym 43, tak iz kólko to za pomoca kciuka 46 prze¬ suwa dzwignie 7 z powrotem do polozenia, przedstawionego pelnymi liniami na fig. 1.W ten sposób sprzeglo 10, 12 zostaje wy¬ laczone, a zapadka 5' utrzymuje je w tym polozeniu. Sprzeglo zostaje wylaczone z ukonczeniem wlaczania biegu //.Gdy silnik biegnie szybciej, nizby to odpowiadalo obecnemu polozeniu regula¬ tora odsrodkowego 16, regulator otworzy sie jeszcze wiecej przesuwajac tuleje 49 w lewo. Powoduje to dalszy obrót tarczy 4 poprzez drazki 51, 52 z tym, ze dzwignia 7 zostaje znowu zwolniona a sprzeglo po¬ mocnicze za pomoca sprezyny 11 wlaczo¬ ne (kreskowane linie na fig. 1). Wskutek obracania sie tarczy 4 zostaje obrócona równiez tarcza 3, a narzad 29 odchyla sie dalej w kierunku wskazówek zegara, wsku¬ tek czego kulisty koniec górnego ramienia zabieraka 25 dostaje sie na górna czesc stopnia II. Jednoczesny ruch w lewo czo¬ pa korbowego 22, spowodowany dalszym obracaniem sie kola stozkowego 18 i wla¬ czeniem sprzegla pomocniczego, powoduje przesuniecie w lewo zabieraka 25, Nie na¬ stepuje jednak dalszy obrót narzadu 29, poniewaz stopien /// znajduje sie na tej samej wysokosci z tym samym promieniem co i stopien //. Nie mniej jednak nastepu¬ je przesuniecie widelek 31 z dolnego po¬ lozenia, przedstawionego na fig. 11, do górnego polozenia, przedstawionego na fig. 14, wskutek czego wlacza sie bieg ///. Po wlaczeniu trzeciego biegu, to znaczy kie¬ dy czop korbowy 22 po pólobrocie kola stozkowego 18 znajduje sie w poblizu le¬ wego polozenia martwego, wlacza sie zno¬ wu sprzeglo pomocnicze 10, 12 w sposób wyzej opisany.W przypadku, kiedy szybkosc jazdy, a wskutek tego i liczba obrotów silnika zmniejsza sie np. przy wjezdzaniu na góre, tuleja 49 regulatora pod dzialaniem miar- kownika 16 przesuwa sie w prawo, a dzwi¬ gnia 50 zostaje obrócona w kierunku prze¬ ciwnym do ruchu wskazówek zegara; to samo dzieje sie z drazkami 51, 52 i z tar¬ cza 4. Jednoczesnie tarcza 3 obraca sie zwalniajac zapadke 5' przez jeden z kciu¬ ków 6 tarczy 4, tak iz zostaje wlaczone sprzeglo pomocnicze. Zaokraglony koniec górnego ramienia zabieraka 25 zeslizguje sie po stopniu ///, tak iz zabierak 25 nie musi zostac odchylony. Zabierak 25 po za¬ konczeniu wahliwego ruchu narzadu 29 zostaje przesuniety w prawo, tak iz widel¬ ki 31 z górnego polozenia, przedstawione¬ go na fig. 14, dostaja sie do dolnego polo¬ zenia, przedstawionego na fig. 11, wskutek czego wlacza sie bieg //. Po przelaczeniu biegu sprzeglo pomocnicze 10, 12 zostaje wylaczone w sposób opisany wyzej. Zabie¬ rak 25 zajmuje polozenie najbardziej wy¬ suniete w prawo.W razie dalszego zmniejszenia sie szybkosci jazdy i liczby obrotów silnika nastepuje dalsze przesuniecie tulei 49 re¬ gulatora w prawo z tym samym skutkiem, lecz z ta róznica, ze skoro zabierak 25 przesunie sie do polozenia srodkowego, nastepuje zeslizgiwanie sie kulistego konca górnego ramienia zabieraka 25 ze stopnia // poprzez skosna powierzchnie //' na sto¬ pien /, wskutek czego dolny koniec dolne¬ go ramienia tego zabieraka 25 zaczepia o widelki 30, widelki 31 bowiem w miedzy¬ czasie zostaly z powrotem przesuniete do polozenia srodkowego, przesuwajac je z polozenia srodkowego, przedstawionego na fig. 11, do polozenia górnego, przedsta¬ wionego na fig. 8, oraz wlaczajac bieg /. Po wlaczeniu biegu / sprzeglo pomocnicze zo¬ staje wylaczone w sposób opisany wyze}.W razie ponownego zwiekszenia sie liczby obrotów silnika, np. po przejechaniu wznie¬ sienia, zostaje wlaczony najpierw bieg //, a dalej, po jeszcze wiekszym wzroscie liczby obrotów silnika, równiez i bieg ///.Przed kazda zmiana biegu, jak wiado¬ mo, nalezy sprzeglo glówne wylaczyc, codotychczas uskutecznia sie przewaznie przez nacisniecie pedalu sprzeglowego 37 (fig. 15). W urzadzeniu wedlug wynalaz¬ ku wylaczanie sprzegla glównego jest u- skuteczniane samoczynnie, a mianowicie za posrednictwem kólka zebatego 21 (fig. 1 i 15), osadzonego równiez na wale 19, a napedzajacego male kólko zebate 38, którego srednica równa sie polowie sredni¬ cy kola 21. Owo kólko zebate 38 podczas cwiercobrotu kólka 21, za posrednictwem czopa 39 i drazka pociagowego 40, przesu¬ wa dolne ramie pedalu sprzeglowego 37 i wylacza tym samym sprzeglo glówne, wskutek czego zmiana biegów moze odby¬ wac sie bez przeszkód. Podczas drugiego cwiercobrotu kólka zebatego 21 kólko ze¬ bate 38 wykonywa znowu pólobrotu i za posrednictwem drazka pociagowego 40 wlacza sprzeglo glówne z powrotem. Ko¬ niec drazka 40 od strony pedalu 37 sprze¬ gla jest zakonczony uchem 40*, w którym sworzen 37* pedalu 37 moze sie swobodnie przesuwac podczas powrotnego ruchu draz¬ ka 40. Ruch powrotny pedalu sprzeglowe¬ go 37 zostaje odpowiednio hamowany za pomoca hamulca olejowego 41, tak ze od¬ bywa sie stopniowe wlaczanie sprzegla glównego. Poniewaz przesuw zabieraka 25 uskuteczniony zostaje podczas pólobrotu kólka stozkowego 18 i poniewaz na polo¬ wie drogi tego przesuwu odbywa sie naj¬ pierw wylaczanie jednego biegu, na dru¬ giej zas polowie — wlaczanie nastepnego biegu, przeto jest rzecza widoczna, ze wy¬ laczanie i wlaczanie sprzegla glównego za pomoca kólka 38 odbywa sie przed wzgled¬ nie po wylaczeniu wzglednie wlaczeniu odnosnego biegu za pomoca zabieraka 25.Miarkownik 76, napedzany silnikiem, podczas zmiany biegów pozostaje stale w ruchu i uskutecznia w sposób powyzej opi¬ sany wlaczanie drugiego lub trzeciego bie¬ gu, skoro obrane polozenie pedalu przyspie¬ szacza 48 (fig. 1) w spotykanych warun¬ kach drogi powoduje zwiekszenie wzgled¬ nie zmniejszenie liczby obrotów silnika.Gdy tulejka 49 miarkownika wskutek zwiekszenia liczby obrotów silnika przesu¬ nie dolne ramie dzwigni wahliwej 50 w le¬ wo i gdy drugie ramie przesunie drazki 51 i 52 w prawo, zostaje obrócona tarcza ste¬ rujaca 4, jak powyzej opisano. Jezeli wte¬ dy wystep 6 tarczy 4 zaczepi o zapadke 5, wylacza ja i tarcza 3 przestawia narzad przelaczeniowy 29, jak wyzej opisano, o kat, odpowiadajacy nastawieniu na nastep¬ ny stopien biegu wzgledem zabieraka 25, przylegajacego do tego narzadu 29, to dzwignia zapadkowa 7 zostaje zwolniona i wlacza sprzeglo pomocnicze 10, 12.Miarkownik 16 i dlugosci ramion dzwi¬ gni 50 dobrane sa w ten sposób, ze wla¬ czanie nastepnego biegu odbywa sie tylko wtedy, jezeli liczba obrotów silnika zmie¬ nia sie np. o wiecej anizeli 20%. Jezeli najdogodniejsza liczba obrotów silnika wy¬ nosi np. 3 000 obrotów na minute, a pojazd przy tej liczbie obrotów porusza sie na równej drodze z trzecia szybkoscia, t. j. z bezposrednim wlaczeniem silnika, i napo¬ tyka na wzniesienie, które liczbe obrotów redukuje do 2 400, wówczas urzadzenie przelacza sie na drugi bieg. Silnik osiaga mniej wiecej te sama liczbe obrotów co przedtem, t. j. 3 000. W celu zabezpiecze¬ nia wspomnianego 20%-wego zwalniania i przyspieszenia biegów poczawszy od polo¬ zenia pedalu na „najmniejszym gazie" az do polozenia tego pedalu na „pelnym ga¬ zie", sworzen obrotowy 53 dzwigni 50 jest osadzony przesuwnie, a mianowicie np. w ten sposób, ze jest on umieszczony na obrotowej tarczy 54 (fig. 19) i moze byc przesuniety z polozenia 53 do polozenia 53* przez obracanie tarczy 54 za pomoca pedalu przyspieszacza 48. W tym celu tar¬ cza 54 polaczona jest z pedalem 48 za po¬ srednictwem zazebiajacego sie z nia slima¬ ka, na którego osi jest osadzona korba 56, polaczona przegubowo z pedalem 48 przy¬ spieszacza, przy którego naciskaniu czop _ ? _53 przechodzi w polozenie 53' (fig. 19), zaznaczone linia kropkowana. Z fig. 1 wy¬ nika, ze os obrotu 53 dzwigni 50 zostaje przesunieta ku górze, jezeli uruchomic pe¬ dal 48 przyspieszacza. Wskutek takiego przesuniecia czopa 53 zostaje skrócone górne ramie dzwigni 50 oraz przedluzone dolne jej ramie. Wówczas miarkownik 16 musi sie wiecej otwierac, aby spowodo¬ wac jednakowy obrót tarczy 4, czyli liczba obrotów silnika musi byc wieksza, aby spo¬ wodowac zmiane biegów. Oprócz tego wsku¬ tek przestawnego osadzenia czopa 53 oraz dzieki stosunkowi, z jakim ruch tulei 49 miarkownika przenoszony jest na drazki 51, 52, osiaga sie to, ze zmiana biegów na¬ stepuje tylko wtedy, jezeli liczba obrotów zwieksza lub zmniejsza sie o 20% odnosnie chwilowego polozenia pedalu 48 przyspie¬ szacza; zmiana biegów nie nastepuje, jeze¬ li liczba obrotów silnika wzrasta lub zmniejsza sie na skutek zwiekszenia lub zmniejszenia doplywu gazu przez urucho¬ mienie pedalu 48 przyspieszacza. Na fig. 20 uwidoczniono wykres róznych polozen dzwigni 50 podczas biegu jalowego 0 i pod¬ czas wlaczania biegów /, //, ///, przy dwóch róznych polozeniach pedalu 48. W jednym polozeniu czop obrotowy dzwigni 50 zajmuje polozenie 53, w drugim zas — polozenie 53'. Jezeli np. pojazd wjezdza na góre z biegiem II, a. kierowca naciska pe¬ dal 48 przyspieszacza w celu przyspiesze¬ nia jazdy, wówczas czop 53 zajmuje polo¬ zenie 53*. Silnik wskutek wzmozonego do¬ plywu gazu otrzymuje wieksza liczbe ob¬ rotów. Poniewaz jednak po przestawieniu czopa 53 do polozenia 53' zmienil sie sto¬ sunek ramion roboczych dzwigni 50, prze¬ to zmiana biegów z drugiego (11) na trzeci (111) nie nastepuje juz przy liczbie obrotów silnika n2, jakby to mialo miejsce przy pierwotnym polozeniu pedalu i czopa 53, lecz przy wiekszej liczbie obrotów n2'.Zmiana biegów nastepje przy kazdym po¬ lozeniu pedalu przyspieszacza, skoro licz¬ ba obrotów silnika z normalnej liczby ob¬ rotów, odpowiadajacej odnosnemu doply¬ wowi gazu, zwiekszona zostaje o pewna wartosc, wieksza niz 20%.Dzwignia reczna 1 (fig. 1) sluzy tylko do wlaczania silnika na jazde naprzód i wstecz oraz do zatrzymania wozu. W razie naglego zatrzymania wozu dzwignia 1 zo¬ staje doprowadzona do polozenia srodko¬ wego, przedstawionego na fig. 1. Dzieki te¬ mu narzad przelaczeniowy 29 zostaje, w sposób wyzej opisany, razem z zabiera- kiem 25 przestawiony z polozenia, przed¬ stawionego na fig. 6, 7 i 8, do polozenia, przedstawionego na fig. 3, 4 i 5, czyli z biegu / na bieg jalowy 0. Silnik jesi wiec wylaczony, tak iz mozna zaciskac hamulce.Zatrzymanie wozu odbywa sie przez usta¬ wienie dzwigni recznej / w polozenie srod¬ kowe i nastepne pociaganie hamulców. U- rzadzenia hamulczego nie trzeba przera¬ biac wbudowujac samoczynne urzadzenie do zmiany biegów wedlug wynalazku.Wlaczanie biegu wstecznego odbywa sie przez ustawienie dzwigni 1 w polozenie „R" (fig. 1). W tym polozeniu nastepuje obrót narzadu przelaczeniowego 29 poprzez drazki 35, 36, 34 z polozenia, przedstawio¬ nego na fig. 3, w kierunku ruchu wskazó¬ wek zegara. Zaokraglony kulisty koniec górnego ramienia zabieraka 25 zsuwa sie po stopniu 0. Jednoczesnie najbardziej le¬ wy wystep 6 tarczy 4 powoduje zwolnienie zapadki 5\ Wskutek tego zostaje wlaczo¬ ne sprzeglo pomocnicze, które uskutecznia przesuw zabieraka 25 w lewo bez jakiego¬ kolwiek obracania go, tak iz widelki 32 z dolnego polozenia, przedstawionego na fig. 5, przesuwaja sie w góre wlaczajac bieg wsteczny. PL