Jedna z najczestszych niedokladnosci, wystepujacych przy prasowaniu brykietów lub tabletek z cial sproszkowanych lub drobnoziarnistych, jest powstawanie szcze¬ lin, to znaczy, ze brykiety lub plytki nie wychodza z prasy w stanie nieuszkodzo¬ nym, lecz wykazuja najrózniejsze szczeli¬ ny. Te bledy wystepuja w przedmiotach prasowanych przede wszystkim wówczas, gdy sproszkowany lub drobnoziarnisty ma¬ terial wykazuje nieznaczna tylko spoistosc, gdy zatem konieczne jest stosowanie przy jego prasowaniu bardzo wysokich cisnien.Powstawanie szczelin w przedmiotach prasowanych jest powodowane przez róz¬ nice napiec wewnetrznych, które wystepu¬ ja przede wszystkim podczas obnizania ci¬ snienia pomiedzy okresem najwyzszego ci¬ snienia a okresem, podczas którego przed¬ miot sprasowany jest usuwany z formy.Tworzenia sie szczelin mozna by przeto uniknac, gdyby udalo sie osiagnac podczas obnizania cisnienia jednorodny stan napie¬ cia we wnetrzu prasowanego przedmiotu, np. w ten sposób, aby cisnienia w poszcze¬ gólnych punktach powierzchni przedmiotu prasowanego pozostawaly równymi sobie przez caly czas obnizania cisnienia. Urze¬ czywistnienie tego warunku jest jednak nadzwyczaj trudne.Wynalazek ma na celu dostarczenie srodków pozwalajacych na spelnienie w przyblizeniu wzmiankowanego wyzej wa¬ runku i dajacych sie wytworzyc bez szcze¬ gólnych trudnosci . oraz zastosowac w praktyce.Punktem wyjscia wynalazku jest faktr ze róznice napiec wewnetrznych podczaswzglednie lg[l + (Er)] V: lg[l + (Ea)] lg [i + (Er)]. lg[l + (Ea)] lg[l + (Ea)]ch lg[l + (Ea)] lg[l+(Er)] lg[l + (Br)\ O w których symbol Ig oznacza logarytm, a symbol c — parametr, przy czym równania te odnosza sie do ukladu wspólrzednych, w którym os obrotu pokrywa sie z osia prasowania; odleglosc dowolnego punktu tworzacej od osi obrotu jest oznaczona symbolem r, a odleglosc tegoz punktu po¬ wyzej punktu przeciecia tworzacej z osia obrotu — symbolem h, przy czym scianka formy do stlaczania jest zwrócona swa strona wklesla ku osi obrotu wykazujac przy wiekszych odcietych swych punktów wieksze tez rzedne.Ponizej podany jest jako przyklad (w odniesieniu do fig. 3) sposób obliczania formy do stlaczania wedlug przykladu wy¬ konania przedstawionego na fig. 3, odpo¬ wiadajacej warunkom okreslonym przez wynalazek.Wielkosc rozszerzenia sie przedmiotu stlaczanego w kierunku osi oznaczono przez Ea, wielkosc zas rozszerzenia sie w kierunku poprzecznym — przez Er. Odle¬ glosc dowolnego punktu P na powierzchni przedmiotu stlaczanego od osi obrotu wy¬ nosi — po powiekszeniu rozmiarów przed¬ miotu — r0, odleglosc zas od dna formy — li0. Jezeli przyjmie sie, ze rozszerzanie sie przedmiotu odbywa swolodnief to odleglo¬ sci te posiadaly przed powiekszeniem roz¬ miarów, czyli w chwili najwiekszego ci¬ snienia, wartosci okreslone równaniami V Ti =¦ Ai = K l + (Er) l+(Ea) Inny punkt powierzchni, który po roz¬ szerzeniu posiada wspólrzedne r1 i hlf po¬ krywal sie przed tym rozszerzeniem, z punktem o wspólrzednych okreslonych równaniami 4) h, l+(Er) [l +(Er)Y 1 + (Ea) [l + (Ea)f W ten sposób mozna wyznaczyc pewna wspólrzedne r0, h0, rx hlt r2 h2 . . . . r» n„ liczbe punktów o wspólrzednych okresl©- poszczególnych punktów czynia wszystkie nych równaniami zadosc równaniu 6 r_Mlg[l + (Ea)]«rAilgU + ml L r0J L h01 5) r„ = [l + (Er)]» h„ K [l + (Ea)]» Wszystkie te punkty musza lezec na scian- W równaniu tym symbol Ig oznacza lo- ce formy. Po wyrugowaniu parametru n z garytm. Wartosc Ig [ / + (Ea)] moze byc ostatnich dwóch równan okazuje sie, ze obliczona z równania 7) 8) lg[l + (Ea)]=(Ea) (EaP , (Ea)s 2 3 Wartosc Ig \1 + (Er)] moze byc obliczona z równania (ErP , (Etf lg[l + (Er)]=(Er) + ¦ • + ¦ - 3 —obnizania cisnienia sa powodowane przez róznice w rozszerzaniu sie przedmiotu stlaczanego w kierunku stlaczania oraz w kierunku prostopadlym do tego kierunku.Znaczna wiekszosc cial sproszkowanych lub drobnoziarnistych rozszerza sie w kie¬ runku stlaczania znacznie wiecej niz w kie¬ runku prostopadlym don, to znaczy, iz sprasowany przedmiot wydluza sie w kie¬ runku stlaczania znacznie wiecej niz w kierunku prostopadlym don, Podczas stla¬ czania i nastepujacego po nim obnizania cisnienia wywieranego na takie cialo, np. w stozkowatej formie (fig. 1), zachodza zjawiska nastepujace: w chwili wywiera¬ nia najwiekszego cisnienia przedmiot stla- czany zajmuje przestrzen zaznaczona punktami naroznikowymi A± — A4. Przy obnizaniu cisnienia prasowany przedmiot wykazuje daznosc do rozszerzania sie w kierunku osiowym i w kierunku promienia, tak iz po zupelnym usunieciu cisnienia za¬ jalby on przestrzen oznaczona punktami naroznikowymi B1 — S4. Rozszerzanie sie dolnej polowy przedmiotu jest hamowane dolna sztywna scianka formy, a wydluza¬ nie sie tej polowy w kierunku osiowym do¬ znaje duzych przeszkód ze strony tarcia o scianki boczne formy. Górna polowa przed¬ miotu stlaczanego nie znajduje natomiast — poczynajac od pewnej chwili podczas obnizania cisnienia — oparcia o scianke formy. Pociaga to za soba ten skutek, ze w warstwie obejmujacej mniej wiecej polo¬ we wysokosci przedmiotu stlaczanego, po¬ wstaja szczeliny na powierzchni bocznej, a na powierzchni czolowej — szczeliny pro¬ mieniowe.Azeby tego uniknac, stosuje sie we¬ dlug wynalazku forme do prasowania zbu¬ dowana w ten sposób, ze przez caly czas obnizania cisnienia wszystkie punkty po¬ wierzchni przedmiotu stlaczanego pozosta¬ ja w zetknieciu ze scianka formy, przy czym jednak scianki formy nie krepuja prasowanego przedmiotu w powiekszaniu jego rozmiarów.Przyklad wykonania formy do praso¬ wania wedlug wynalazku jest przedstawio¬ ny na fig. 2; przy zastosowaniu takiej for¬ my przedmiot prasowany ani nie odrywa sie od jej scianek podczas rozszerzania sie, ani tez nie doznaje z jej strony przeszkód w rozszerzaniu sie, tak iz odpadaja wszel¬ kie przyczyny tworzenia sie szczelin.Formy takie moga byc wyznaczone badz empirycznie za pomoca prób, badz tez moga byc obliczone, jezeli rozszerza¬ nie sie wlasciwe przedmiotu stlaczanego w kierunku stlaczania i w kierunku prostopa¬ dlym jest znane.W celu maszynowego wyrobu form do stlaczania wskazane jest jednak nadanie sciankom formy postaci bryly obrotowej.Jezeli przyjmie sie, ze rozszerzanie sie przedmiotu stlaczanego w kierunku wy¬ wieranego cisnienia (osiowo) posiada war¬ tosc Ea, a w kierunku prostopadlym (pro¬ mieniowo) — wartosc Er, to z doswiadczen okazalo sie, ze aby uczynic zadosc warun¬ kom wedlug wynalazku scianki formy do stlaczania musza lezec wewnatrz przestrze¬ ni ograniczonej dwiema powierzchniami obrotowymi, których tworzace sa okreslo¬ ne równaniami i) lg[l +(Er)] Ml + (Er)] rr^lg[l +(Ea)] lg[l + (Ea)] -2-[fJ Mil r2 , V 49{Er)* (1,03 r,f 49 (Er)2 +hs + 2h0r + h2-2ch + c2 = 2hr 14 h0h l,03r0 7 (Er) 1,03r0 (Er) — 2 —Dla malych wartosci Er i Ea, np. jezeli Ea jest mniejsze niz (1/10 mozna przyjac, iz równanie (6) przechodzi w równanie 9) (Ea) IrJ l hj (Er) Mozna latwo udowodnic, ze nie tylko punkty 1 do n, lecz i wszystkie inne punkty powierzchni przedmiotu stlaczanego ani nie odrywaja sie podczas obnizania cisnie¬ nia od scianki formy obliczonej wedlug te¬ go ostatniego równania, ani tez nie doznaja podczas rozszerzania sie zadnych prze¬ szkód ze strony tych scianek, tak iz za po¬ moca form sporzadzonych wedlug wyna¬ lazku mozna prasowac brykiety lub plytki wolne od pekniec. PL