Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do tlumienia drgan, w którym przynaj¬ mniej jedna masa ruchoma jest polaczona z czescia drgajaca tak, iz moze drgac wzgledem tej czesci. W szczególnosci wy¬ nalazek dotyczy urzadzen, w których ma¬ sy ruchome sa polaczone z czescia drga¬ jaca w dwóch miejscach, w tym bowiem przypadku zastosowanie wynalazku jest najkorzystniejsze, lecz nie wylaczne i le¬ piej odpowiada róznym wymaganiom prak¬ tyki.Urzadzenie wedlug wynalazku polega glównie na tym, ze w celu polaczenia ru¬ chomej masy i drgajacej czesci stosuje sie przynajmniej jedna rolke, toczaca sie z jednej strony po torze, polaczonym z cze¬ scia drgajaca, a z drugiej strony po torze, polaczonym z masa, przy czym tor tocze- nia sie jednej z tych czesci jest pojedyn¬ czy i znajduje sie w pewnym miejscu tego elementu, tor toczenia sie zas drugiej cze¬ sci jest podwójny i miesci sie z obydwóch stron pierwszego toru, przy czym na to¬ rach tych umieszcza sie z pewnym luzem pojedyncze toczace sie narzady.Prócz tej glównej cechy wynalazek po¬ siada inne cechy wspólnie lub oddzielnie, które sa opisane ponizej. Jedna z tych cech polega na tym, ze stosuje sie przy¬ najmniej jedna rolke, zlozona przynaj¬ mniej z dwóch róznych czesci, które moga obracac sie swobodnie jedna wzgledem drugiej dokola wspólnej osi, przy czymjedna z tych czesci, laczacych $ie po torze, wspóldziala z, narzadem drgajacym, a dru- ¦, ga 'czesc — z masaruchojlia. 1 , Urzadzenie wedlug ^wynalazku jest objasnione wiecej szczególowo w dalszym ciagu opisu na podstawie zalaczonego ry¬ sunku, który przedstawia przyklad wyko¬ nania takiego urzadzenia.Fig. 1 przedstawia czesciowo w widoku z przodu i czesciowo w przekroju po¬ przecznym urzadzenie do tlumienia drgan wedlug wynalazku, fig. 2, 3 i 4 przedsta¬ wiaja w przekroju podluznym trzy od¬ miany podobnego urzadzenia, fig. 5 i 6— schematy objasniajace dzialanie urzadze¬ nia.Urzadzenie wedlug wynalazku najko¬ rzystniej jest zastosowac do tlumienia drgan "walu 1 silnika wielocylindrowego; urzadzenie to posiada kilka mas 2, którym udzielaja sie drgania walu 1 za. pomoca ro¬ lek; kazda masa posiada przynajmniej jed¬ na taka rolke toczaca sie z jednej strony po torze, wykonanym w tarczy, osadzonej na wale, a z drugiej strony po torze, wy¬ konanym w masie.Tor, wykonany w masie, stanowi kra¬ wedz otworu 4, przechodzacego na wylot przez te mase.Tor, wykonany w tarczy, stanowia kra¬ wedzie dwóch, otworów 5, 6, które sa polo¬ zone z obydWóch stron poprzedniego o- tworu.W otworach 5, 6, znajdujacych sie na wprost siebie, umieszczone sa ze znacz¬ nym luzem, np. kilku milimetrów, czopy 3 o srednicy 10 mm, przy czym ksztalt otwo¬ ru 4 moze byc taki sam jak otworów 5 i 6 lub tez rózny.Pod wplywem sily odsrodkowej rolka zostaje zacisnieta na miejscu pomiedzy sciankami otworów masy i tarczy.Otwory 4, 5 i 6 moga miec rózne ksztal¬ ty, np. haczykowate o dostatecznych roz¬ miarach, aby przetaczanie mas moglo od¬ bywac sie z najwiekszym odpowiednim odchyleniem, jednakze najlepiej gdy o- twory te maja obwód zamkniety, np. okra¬ gly lub inny i przechodza na wskros masy i tarczy.W kazdym razie, na skutek luzów, ist¬ niejacych pomiedzy rolkami i torami, ma¬ sy 2 zaczynaja drgac, gdy ruch obrotowy walu / staje sie nierównomierny, przy czym ruch wskazanych narzadów bedzie zalezec od ksztaltu torów toczenia i ksztal¬ tu tych narzadów.Na flg. 5 — 6 przyjeto, ze tor toczenia 7 w otworze 4 stanowi walcowa powierzch¬ nie o promieniu r1; tory toczenia 8 w o- tworach 5 16 stanowia równiez walcowe powierzchnie o promieniu r2, równym pro¬ mieniowi r1, a rolka 3 stanowi walek cy¬ lindryczny jednakowej srednicy na calej dlugosci o promieniu r3. Srodek M1 jest polaczony sztywno* z masa, a srodek M2 — z walem. Zetkniecie sie rolki 3 i torów to¬ czenia 7 i 8 uskutecznia sie w polozeniu spoczynkowym w punktach stycznych S1 i S2.Aby okreslic promien ruchu wahadlo¬ wego, wykonywanego przez mase 2, nalezy zbadac podczasf drgania ruch punktu Af2.Podczas gdy nal fig. 5 polozenie wzgled¬ ne torów odpowiada polozeniu równowa¬ gi, to na fig. 6 przedstawiono polozenie wzgledne po wahadlowym odchyleniu ma¬ sy 2. Masa ta toczy sie po swym torze to¬ czenia 7 przy pomocy rolki 3, toczacej sie po torze toczenia 8. Rolka 3 i tory tocze¬ nia 7 i 8 stykaja sie teraz w punktach S1 i S2. Punkty, stykajace sie ze soba w po¬ lozeniu spoczynkowym {fig. 5), odbiegaja od siebie i znajduja sie w miejscach S'i9 S'\ i S\ ii S"2. Srodek M2 przesunal sie po kole 9, którego srodek znajduje sie w srod¬ ku M1 toru toczenia 7, a którego* promien ma wartosc r4. Zakladajac, ze r1 = r2, to wielkosc promienia r4 wyniesie r-4 = 2^r1 — r*).Z powyzszego wynikaj ze gdy promienie — 2 -r\ r2 i r3 sa odpowiednio dobrane, to pro¬ mien krzywizny r4 moze byc dowolnie ma¬ ly, jezeli promienie r1, r2, r3 maja wielko¬ sci odpowiadajace znacznym silom od¬ srodkowym.Postacie wykonania wynalazku moga byc rózne, niektóre szczególnie korzystne sa przedstawione na fig. 1 — 4.Wedlug tych postaci wykonania wy¬ nalazku otwory 5 i 6 sa wykonane w dwóch plytkach, osadzonych w tarczy 10 (fig. 1, 3 i 4) lub w masie 2 (fig. 2), przy czym pomiedzy tymi plytkami znajduje sie od¬ step, dostateczny do umieszczenia pomie¬ dzy nimi rolki. Wówczas np. tory toczenia stanowia hartowane pierscienie, wtloczone mocno do otworów w plytkach i w masie.Wedlug fig. 1 rolki 3 posiadaja postac walków, wykonanych z jednakowego ma¬ terialu, np. ze stali, które zabezpiecza sie przed przesuwem poprzecznym w dowol¬ ny odpowiedni sposób, np. za pomoca lbów 11. Plytki sa sztywno polaczone z tarcza 10, a masy 2 sa umieszczone pomiedzy plytkami.Na fig. 2 tarcza 10 jest podtrzymywa¬ na przez tuleje walu korbowego, a masy 2 sa wydrazone i nasadzone na te plyte.Rolki sa wykonane, jak na fig. 1.Wedlug fig. 3 kazda rolka posiada dwa czopy o wspólnej osi, z których jeden toczy sie po torze 5, a drugi po torze 6; srodkowa rolka 12 toczy sie po torze 4. Na czopach sa luzno osadzone, najlepiej za posrednictwem panewek 13, dwa krazki 14, które moga toczyc sie po torach. Wszel¬ ki przesuw boczny rolki jest uniemozliwio¬ ny przez dwie pokrywy 15, które wkreco¬ ne sa z zewnatrz do tarczy 10 i posiadaja zahartowane wkladki 16, zmniejszajace scieranie.Do smarowania tego urzadzenia zasto¬ sowano doprowadzanie smaru pod cisnie¬ niem przez kanal 17 w wale 1, a nastepnie przez kanal 17', polaczony z kanalem 17 i wykonany najlepiej wewnatrz sruby 19, która sluzy do zamocowania urzadzenia na wale 1, przy czym kanal 18 doprowa¬ dza smar do torów toczenia, W powyzszym urzadzeniu jest niemoz¬ liwe zakleszczenie sie ruchomych czesci, poniewaz rolka toczy sie po torze w ma¬ sie niezaleznie od toczenia sie czopów po torze w tarczy.Wedlug fig. 4 rolka jest zaopatrzona w wience zebate 20 i 21 tak, iz nie moze sli¬ zgac sie po torach toczenia. Wience ze¬ bate 20, 21 sa osadzone na srodkowym walku przy pomocy klina 22, który nie po¬ zwala na ich luzne obracanie sie, przesu¬ wanie w kierunku osiowym. Wieniec ze¬ baty 23, wspóldzialajacy z wiencem zeba¬ tym 21, jest osadzony w masie 2 za pomo¬ ca klina 24, natomiast wience zebate 25, wspóldzialajace z wiencami 20, sa osa¬ dzone przy pomocy klinów 26, zapobiega¬ jacych ich obracaniu sie wzgledem tarczy 10. Kola1 podzialowe wienców zebatych maja te sama srednice co i tory toczenia, którym odpowiadaja.Narzady toczace sie moga równiez po¬ siadac ksztalt, odmienny od ksztaltu wal¬ cowego, np. ksztalt eliptyczny lub dowol¬ ny inny o krzywej tworzacej symetrycz¬ nej lub niesymetrycznej. Tak samo ksztalt toru moze nie byc kolowym, lecz moze byc eliptycznym lub innym. Ksztalty niekolo- we posiadaja te zalete, ze srodek wahan mas tlumiacych drgania moze byc przesu¬ wany w okreslony sposób podczas drgan i ze krzywizna krzywej wahan moze byc dowolna. Mozna otrzymac równiez te za¬ lete, gdy tory toczenia sie walców maja promienie krzywizny rózne. Narzady to¬ czace sie moga, oczywiscie, posiadac po¬ stac kulek lub miec inne ksztalty.We wszystkich przypadkach, aby zapo¬ biec niepozadanym ruchom mas podczas rozruchu lub zatrzymania maszyny, mozna zastosowac odpowiednie oporki np. sruby 27, które moga opierac sie koncami na pia¬ scie tarczy 10, ograniczajac ruch masy. — 3 —Urzadzenie - wedlug wynalazku moze miec zastosowanie nie tylko do tlumienia drgan walów, lec? równiez narzadów, prze¬ suwanych prostolinijnie. PL